Wall Street Journal’ın haberine göre İran’da yaklaşık üç aydır süren internet kesintisi ülke ekonomisini derinleştirilen krizle karşı karşıya bıraktı. Uzmanlar, bağlantının normal kapasitenin yalnızca yüzde 1-2’sine düştüğünü belirtiyor
İran, modern internet tarihinin en uzun ve en ağır erişim kesintilerinden birini yaşıyor. Wall Street Journal’ın haberine göre yaklaşık üç aydır devam eden kısıtlamalar, ülkedeki ekonomik krizi daha da derinleştirirken milyonlarca kişinin işini ve günlük yaşamını etkiliyor.
Dijital gözlem kuruluşu NetBlocks’un verilerine göre İran’daki internet bağlantısı haftalardır normal kapasitenin yalnızca yüzde 1 ila 2’si seviyesinde çalışıyor. Protestolar öncesinde bu oran yüzde 90’ın üzerindeydi. NetBlocks kurucusu Alp Toker, yaşananları “modern internet tarihindeki kapsam ve süre açısından en ağır kesinti” olarak tanımladı.
İran’da ilk büyük kısıtlamalar, Aralık 2025’te ekonomik kriz nedeniyle başlayan kitlesel protestoların ardından 8 Ocak’ta uygulanmaya başladı. Kesintiler kısa süre gevşetilse de ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından yeniden devreye sokuldu.
Ekonomiye ağır darbe
Habere göre internet kesintileri, savaş ve yaptırımlar nedeniyle zaten zor durumda olan İran ekonomisini daha da kırılgan hale getirdi. Ülkede 1 milyondan fazla kişinin işsiz kaldığı, gıda fiyatlarının sert yükseldiği ve İran Riyali’nin tarihi düşük seviyelere gerilediği belirtiliyor.
Ortadoğu ekonomileri üzerine çalışan ekonomist Mohammad Reza Farzanegan, İran’daki yaklaşık 10 milyon işin doğrudan veya dolaylı biçimde dijital ekonomiyle bağlantılı olduğunu söyledi. Farzanegan’a göre böylesine geniş çaplı bir kesinti üretkenliği düşürüyor, iş dünyasının güvenini zedeliyor ve eşitsizliği artırıyor.
Özellikle teknoloji sektörü ağır darbe aldı. Yazılım geliştiriciler, çevrimiçi satıcılar ve serbest çalışanlar işlerini sürdüremez hale gelirken, veri merkezi ve yapay zeka projelerinin durduğu belirtiliyor.
Günlük yaşam da felç oldu
İranlılar yalnızca işlerini değil, günlük hayatlarını da sürdürememekten şikâyet ediyor. Haberde, insanların ailelerine konum gönderemediği, sağlık kayıtlarına erişemediği veya araç yazılımlarını güncelleyemediği aktarılıyor. Savaş sürecinde birçok kişi hükümet dışındaki haber kaynaklarına ulaşamadı.
İran yönetimi ise kısıtlamaların “savaş koşulları” nedeniyle uygulandığını savunuyor.
‘Dijital otoriterlik’ tartışması
Haberde dikkat çekilen bir diğer unsur ise İran’ın ‘katmanlı internet’ sistemi oldu. Devletin sunduğu ‘Internet Pro’ adlı sistemle belirli kişi ve şirketlere ücret karşılığında daha geniş erişim imkânı tanındığı belirtiliyor. Ancak bu sistem için kullanıcıların kapsamlı kişisel bilgi paylaşması gerekiyor.
Öte yandan birçok İranlı, yasak olmasına rağmen Starlink uydu terminalleri kullanarak internete erişmeye çalışıyor. Yetkililerin bu cihazları kullananlara yönelik baskınlar düzenlediği ve yakalananların hapis cezasıyla karşı karşıya kaldığı ifade ediliyor.
Dijital haklar uzmanı Amir Rashidi’ye göre İran “internet erişiminin hak değil ayrıcalık haline geldiği yeni bir dijital otoriterlik dönemine” giriyor.
