ABD’nin İran bağlantılı milislerle ilişkili olduğu iddiasıyla bankası daha önce yaptırımlara konu olan Iraklı iş insanı Ali el-Zeydi, Donald Trump’ın desteğiyle ülkenin yeni başbakanı olmaya hazırlanıyor
Irak’ta aylardır süren siyasi çıkmazın ardından iş insanı Ali el-Zeydi’nin yeni başbakan olması bekleniyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın destek verdiği Zeydi’nin önünde ağır bir denklem bulunuyor: Washington, İran destekli Şii milislerin yeni hükümetten dışlanmasını isterken Tahran’a yakın gruplar buna sert şekilde karşı çıkıyor.
Wall Street Journal’ın haberine göre Irak siyasetinde daha önce aktif rol almayan Ali el-Zeydi, eski başbakan Nuri el-Maliki’nin adaylığına ABD’den gelen tepkinin ardından “uzlaşı adayı” olarak öne çıktı.
Trump yönetimi, İran’a yakınlığıyla bilinen Maliki’nin yeniden göreve gelmesi halinde Irak’a yönelik Amerikan desteğinin kesilebileceği mesajını verdi.
Bunun ardından İran yanlısı Şii siyasi blokların oluşturduğu Koordinasyon Çerçevesi koalisyonu geçen ay Zeydi isminde uzlaştı. Iraklı yetkililer adaylığın açıklanmasından önce hem Washington hem de Tahran’la temas kurulduğunu söyledi.
Trump’ın telefonla görüştüğü Zeydi’ye “ABD’nin sonuna kadar yanında olduğu” mesajını verdiği belirtilirken İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da Iraklı iş insanıyla temas kurdu.
ABD’den milis şartı
Habere göre Beyaz Saray’ın desteği koşulsuz değil. Washington yönetimi, İran destekli milislerin hükümet dışında bırakılmasını ve Tahran’ın Bağdat üzerindeki etkisinin azaltılmasını talep ediyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili, İran’la İsrail arasında başlayan savaş sonrası Irak’taki Amerikan askeri ve diplomatik hedeflerine yaklaşık 600 saldırı düzenlendiğini öne sürdü. Trump yönetimi bu süreçte Irak’ın petrol gelirlerinden gelen dolar transferlerini ve güvenlik yardımlarını askıya aldı.
İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani’nin ise pazar günü Bağdat’ta Iraklı yetkililerle görüştüğü ve milis liderlerin hükümet dışında bırakılmaması gerektiğini söylediği aktarıldı.
Analistler, Zeydi’nin ABD’nin taleplerine uymasının ciddi siyasi ve güvenlik riskleri doğurabileceğini belirtiyor. İran destekli milisler yıllardır yalnızca güvenlik alanında değil, Irak ekonomisi ve bankacılık sistemi üzerinde de etkili.
Eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden Victoria Taylor, milis yapıların Irak devlet mekanizmasına derin şekilde yerleştiğini belirterek bunların etkisini azaltmanın “uzun ve zorlu bir süreç” olacağını söyledi.
Bankası ABD yaptırımlarının hedefi olmuştu
Ali el-Zeydi’nin adı daha önce ABD Hazine Bakanlığı’nın soruşturmalarıyla gündeme gelmişti. Zeydi’nin sahibi olduğu El-Cenub İslami Bankası, 2024 yılında Amerikan dolar sistemi dışında bırakılmıştı.
ABD’li mevcut ve eski yetkililere göre Washington yönetimi, bankanın İran Devrim Muhafızları’yla bağlantılı milis lideri Şibl el-Zeydi ve İran destekli Kataib Hizbullah örgütüyle ilişkili olabileceğinden şüpheleniyordu.
Şibl el-Zeydi, 2018 yılında ABD tarafından yaptırım listesine alınmıştı. Washington, Şibl el-Zeydi’nin İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü ile Irak’taki milisler arasında mali koordinasyon sağladığını savunuyor. ABD ayrıca onun Lübnan’daki Hizbullah’la bağlantılı olduğunu öne sürüyor.
Şibl el-Zeydi’nin sözcüsü ise suçlamaları reddederek Ali el-Zeydi ile arasında siyasi ya da ticari ilişki bulunmadığını söyledi. İki ismin yalnızca aynı aşirete mensup olduğu belirtildi.
El-Cenub Bankası Yönetim Kurulu Başkanı Mazen Ahmed de bankaya yönelik suçlamaların “spekülasyon ve söylentilere dayandığını” savundu. Ahmed, bağımsız denetimlerde iddiaları doğrulayan bulgu çıkmadığını ileri sürdü.
Ali el-Zeydi’nin bankadaki hissesi yüzde 9,9 seviyesinde bulunuyor. Ailesiyle birlikte bankanın çoğunluk hisselerini kontrol ettiği belirtiliyor. Yetkililer, Zeydi ve bankanın resmi Amerikan yaptırım listesinde yer almadığını vurguluyor.
Irak’ın gıda programında kritik rol
Haberde El-Cenub Bankası’na getirilen dolar yasağının Irak ekonomisini de zorladığı belirtildi. Banka, Zeydi’nin sahibi olduğu El-Awees şirketinin ithalat işlemlerini yürütüyordu.
Şirket, Irak hükümetinin dar gelirli vatandaşlara yönelik gıda dağıtım programı için un, pirinç, şeker ve yağ gibi temel ürünlerin ithalatında önemli rol oynuyor. Özellikle ABD’den yapılan büyük pirinç ithalatının sekteye uğramaması için Washington ve Bağdat yönetimlerinin euro üzerinden ödeme yapılmasını sağlayan bir formül geliştirdiği aktarıldı.
Ali el-Zeydi’nin önümüzdeki haftalarda parlamentoda çoğunluğu sağlayarak resmen hükümeti kurma görevi alması bekleniyor. Ancak hem ABD’nin talepleri hem İran yanlısı grupların baskısı nedeniyle yeni dönemin Irak siyasetinde sert güç mücadelelerine sahne olacağı değerlendiriliyor.
