Amerikan petrol şirketleri, Venezuela’da Chavez rejiminin onlarca yıl önce el koyduğu varlıklarını geri almayı uzun süredir umut ediyordu. Ülkeyi bir süre yöneteceğini açıklayan Trump yönetimi ise bu hedefe ulaşmaları için destek sunmaya hazır olduğunu bildiriyor ancak kritik bir şartla…
Politico, ABD Yönetiminin petrol şirketlerinin üst düzey yöneticilerine ulaşarak, Venezuela’da kamulaştırılan sondaj kuleleri, boru hatları ve diğer varlıklar için tazminat talep eden firmaların ülkeye yeniden dönerek, çökmüş petrol sektörünü ayağa kaldırmak için büyük ölçekli yatırımlar yapması gerektiğini ilettiğini yazdı. Sürece aşina iki kaynak, cumartesi Politico’ya yaptığı açıklamada, ABD’nin askeri operasyonla Nicolás Maduro’yu yakalamasının ardından, Venezuela’nın harap durumdaki petrol altyapısının geleceğinin en önemli belirsizliklerden biri haline geldiğini söyledi. Ancak sektör temsilcileri, ülkenin yakın gelecekte kim tarafından ve nasıl yönetileceğinin dahi net olmadığı bir ortamda, yıllardır ihmal edilen petrol sahalarının yeniden inşa edilmesine temkinli yaklaşıyor.
“Mesaj çok açık. Masada yer almak ve parasını almak istiyorsanız, ülkeye girmeniz gerekiyor,’” diyen bir sektör yetkilisi, teklifin yaklaşık 10 gündür geçerli olduğunu belirtti. Aynı yetkili, mevcut altyapının son derece kötü durumda olduğunu ve şirketlerin, sahaları yeniden işler hale getirmek için ne gerektiğini sağlıklı biçimde değerlendiremediğini vurguladı.
ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi sabahı yaptığı televizyon konuşmasında, Amerikan petrol şirketlerinin Venezuela’ya milyarlarca dolarlık yatırım yapmasını beklediğini açıkça dile getirdi. Trump, “Dünyanın en büyük Amerikan petrol şirketleri oraya gidecek, milyarlarca dolar harcayacak, çökmüş petrol altyapısını onaracak ve ülke için yeniden gelir üretmeye başlayacak,” ifadelerini kullandı.
50 yıllık kriz
Venezuela, petrol sektörünü ilk kez yaklaşık 50 yıl önce millîleştirdi. Eski Devlet Başkanı Hugo Chávez ise yaklaşık 20 yıl önce bu süreci daha da genişletti. Dünyanın en büyük petrol rezervlerinden bazılarına sahip olan ülkede, yıllar süren kötü yönetim ve yetersiz yatırım nedeniyle altyapı ciddi biçimde yıprandı.
Maduro sonrası döneme ilişkin değerlendirmelerde bulunan ABD’li sektör temsilcileri ve piyasa analistleri, şu aşamada net bir yol haritasından ziyade çok sayıda belirsizlik olduğuna dikkat çekiyor. Eski ABD Başkanı George W. Bush’un ulusal güvenlik ve enerji danışmanlarından Bob McNally’ye göre, yönetimin uzun vadeli planı henüz netleşmiş değil.
McNally, “Maduro sonrası, Trump’la uyumlu bir yönetimde ABD’li şirketlerin ülkeye dönüşte öncelikli olacağı yönünde bir irade var. Ancak nasıl bir rejim kurulacağı ve bu noktaya nasıl gelineceği hâlâ belirsiz,” değerlendirmesini yaptı.
ABD’li şirketlerin temel kaygıları arasında, Venezuela’ya gönderilecek personel ve ekipmanın güvenliği, yatırımların nasıl finanse edileceği, petrol fiyatlarının Venezuelalı ham petrolü kârlı kılacak seviyelere çıkıp çıkmayacağı ve ülkenin OPEC’teki konumu bulunuyor. ABD’de petrol fiyatları cuma günü itibarıyla varil başına 57 dolar seviyesine kadar gerileyerek pandemi sonrasının en düşük düzeylerinden birini gördü.
Altyapının yeniden inşası
Beyaz Saray, petrol sektörüne yönelik planlara dair sorulara henüz ayrıntılı bir yanıt vermedi. Ancak Trump, Florida’daki Mar-a-Lago’daki açıklamasında ilk yatırımların doğrudan şirketler tarafından karşılanacağını söyledi. “Altyapının yeniden inşası milyarlarca dolar gerektiriyor ve bu maliyeti petrol şirketleri üstlenecek. Karşılığını alacaklar ama öncelikle yatırımı yapmaları gerekiyor” dedi.
Buna rağmen, yönetim ile şirketler arasındaki temasların hâlâ çok erken bir aşamada olduğu ifade ediliyor. İsminin açıklanmasını istemeyen bir sektör yöneticisi, görüşmelerin düzensiz ve sektörde sınırlı ilgi gördüğünü belirterek, süreci “önce ateş et, sonra nişan al” yaklaşımına benzetti.
Venezuela’nın petrol üretimi, 1970’lerdeki günlük 3,5 milyon varil seviyesinin üçte birinin altına düşmüş durumda. Yaklaşık 300 milyar varillik dev rezervi çıkarmaya yarayan altyapı ise son 20 yılda ciddi ölçüde aşındı.
Aynı sektör yöneticisi, ABD’li petrol sahası hizmet şirketlerinin Venezuela’ya dönmesinin ancak bu firmaların doğrudan ABD hükümetiyle sözleşme yapabilmesi halinde mümkün olabileceğini dile getirdi.
Görüşmelerde, Venezuela devlet petrol şirketi PdVSA’nın geleceği de gündeme geldi. Yetkililere göre, PdVSA’nın tamamen özelleştirilmesi ya da parçalanması planlanmıyor; ancak üst yönetimde köklü bir değişim bekleniyor.
ABD hükümetinden özel lisansla Venezuela’da faaliyet göstermeyi sürdüren tek büyük petrol şirketi olan Chevron, cumartesi günü yaptığı açıklamada çalışanlarının güvenliğini ve varlıklarının korunmasını öncelik olarak gördüğünü vurguladı.
Amerikan şirketlerinin dönüşüne zemin hazırlanıyor
Houston merkezli petrol danışmanı Evanan Romero ise son gelişmelerin Amerikan petrol şirketlerinin Venezuela’ya “çok yakında” dönüşü için zemin hazırladığını söyledi. Romero, çoğunluğu PdVSA’nın eski çalışanlarından oluşan yaklaşık 400 kişilik bir grubun, olası bir yeni yönetim altında petrol sektörünün nasıl canlandırılabileceği üzerine çalıştığını belirtti.
Ancak uzmanlara göre, geçiş sürecinin ne kadar düzenli olacağı belirleyici olacak. Trump’ın ilk döneminde ABD Dışişleri Bakanlığı’nda görev yapan Carrie Filipetti, “Düzensiz bir geçiş, Amerikan şirketlerinin Venezuela’ya girişini son derece zorlaştırır. Mesele sadece Maduro’nun gitmesi değil, meşru bir yönetimin iş başına gelmesi,” dedi.
“Venezuela uzun vadeli bir seçenek”
Atlantic Council’dan enerji analisti Landon Derentz ise mevcut düşük petrol fiyatları ve yüksek yatırım ihtiyacı nedeniyle Venezuela’nın şimdilik uzun vadeli bir seçenek olarak görüldüğünü belirtiyor. Derentz’e göre, ABD’de kaya petrolü üretiminin zamanla gerilemesi halinde, Venezuela’nın ağır ham petrolü yeniden stratejik bir değer kazanabilir.
“Riskler ortadan kalkarsa Venezuela gerçek bir mücevher olur,” diyen Derentz, “Ancak şu an için bunun olgun bir fırsat olduğuna dair güçlü bir işaret yok,” değerlendirmesinde bulundu.
