İtalya’da 2016 yılında Mısır’ın başkenti Kahire’de kaybolduktan dokuz gün sonra işkence edilmiş halde cesedi bulunan Cambridge Üniversitesi araştırmacısı Giulio Regeni hakkındaki tartışmalar yeniden ülke gündemine taşındı.
İtalya’da 2016’da Kahire’de öldürülen Cambridge Üniversitesi araştırmacısı Giulio Regeni hakkında çekilen belgeselin devlet desteği alamaması hükümet krizine dönüştü. Tepkilerin ardından Kültür Bakanı Alessandro Giuli iki üst düzey danışmanını görevden alırken, muhalefet Başbakan Giorgia Meloni yönetimini “kaos” ve “iç hesaplaşmalarla” suçladı.
The Times‘ın aktardığına göre doktora araştırması için Kahire’de bulunan Regeni, Ocak 2016’da ortadan kaybolmuştu. Cesedi daha sonra bir yol kenarındaki hendekte bulunmuş, otopsi raporu vücudunda ağır işkence izleri olduğunu ortaya koymuştu.
Cinayet, İtalya ile Mısır arasında yıllardır süren diplomatik gerilimin sembollerinden biri haline geldi. Roma yönetimleri, Kahire’ye yeterli baskıyı kurmamakla sık sık eleştirildi.
Belgesel destek alamadı
Son krizin merkezinde ise Regeni cinayetini konu alan bir belgesel yer aldı. Yönetmenliğini Simone Manetti’nin yaptığı “Giulio Regeni” adlı belgesel, şubat ayında İtalya’da üç günlük özel gösterimle sinemalarda yayımlandı. Filmde Regeni’nin anne ve babasının da kamera karşısına geçtiği belirtildi.
Yaklaşık 328 bin euro bütçeyle hazırlanan yapım için daha sonra 131 bin euro kamu desteği başvurusu yapıldı. Ancak Kültür Bakanlığı’nın belirlediği 15 kişilik bağımsız komisyon, filmi devlet desteğine uygun bulmadı. Komisyonun toplam 14 milyon euroluk sinema teşviki dağıttığı aktarıldı.
Kararın kamuoyuna yansımasının ardından büyük tepki doğdu. Muhalefetteki Demokrat Parti lideri Elly Schlein, Kültür Bakanı Alessandro Giuli’den açıklama istedi.
İtalyan haber sitesi Il Post ise kararın teknik açıdan tamamen sürpriz olmadığını yazdı. Haberde, puanlama sisteminin özellikle “senaryo özgünlüğü” ve “yazım kalitesine” öncelik verdiği, bu nedenle filmin orta seviyede puan aldığı belirtildi. Buna rağmen kamuoyunda karar, siyasi bir tercih olarak yorumlandı.
Komisyon üyeleri istifa etti
Tepkiler yalnızca muhalefetle sınırlı kalmadı. Habere göre komisyon üyelerinden en az üçü karara itiraz ederek görevlerinden ayrıldı.
Giuli de geçen hafta Roma’daki cumhurbaşkanlığı sarayı Quirinale’de düzenlenen ve “İtalyan Oscarları” olarak bilinen David di Donatello ödülleri aday buluşmasında yaşananları “kabul edilemez bir düşüş” diye tanımladı.
Bakan danışmanlarını görevden aldı
Tartışmaların ardından Giuli, bakanlığın en üst düzey iki ismini görevden aldı. Teknik sekreterlik başkanı Emanuele Merlino’nun Regeni dosyası nedeniyle görevden uzaklaştırıldığı öne sürüldü.
Bakanın kişisel sekreterliğini yürüten Elena Proietti’nin görevden alınma gerekçesi ise İtalyan basınına göre farklıydı. Proietti’nin mart ayında Giuli’nin New York ziyaretinde havaalanında hazır bulunmaması nedeniyle görevden alındığı belirtildi.
Söz konusu ziyaret sırasında Giuli’nin, Kültür Bakanlığı’nın yaklaşık 15 milyon dolara satın aldığı ressam Antonello da Messina’ya ait bir tabloyu teslim aldığı aktarıldı.
Giuli’nin adı başka krizlerle de anılıyor
Eski gazeteci olan Giuli, 2022’de Roma’daki çağdaş sanat müzesi MAXXI’nin başına getirilmiş, iki yıl sonra da Meloni tarafından kültür bakanı yapılmıştı.
Göreve geldiği günden bu yana bir dizi tartışmanın merkezinde yer aldı. Bunlardan biri, Meloni’ye yakınlığıyla bilinen orkestra şefi Beatrice Venezi’nin Venedik’teki La Fenice Operası’na atanmasıydı. Venezi geçen ay görevden alınmıştı.
Ayrıca Venice Biennale jürisi de Rusya ile İsrail’in etkinliğe katılımı nedeniyle toplu şekilde istifa etmişti.
Giuli, kültür bakanlığı koltuğuna da ayrı bir skandal sonrası oturmuştu. Önceki bakan Gennaro Sangiuliano, sevgilisine bakanlık toplantılarına erişim sağladığının ortaya çıkması üzerine istifa etmişti. Kadının ayrıca Ray-Ban marka “casus gözlüklerle” parlamentonun içinden gizli görüntüler kaydettiği iddia edilmişti.
Referandum yenilgisi sonrası baskı arttı
Siyasi gözlemcilere göre yaşanan krizler, Giorgia Meloni hükümetinin mart ayında aldığı anayasa referandumu yenilgisinin ardından daha görünür hale geldi.
Referandumda seçmenlerin yüzde 54’ü hükümetin yargı reformu planlarına karşı oy kullanmıştı. Bu sonuç, uzun süredir güçlü bir siyasi pozisyonda görülen Meloni için önemli bir darbe olarak yorumlandı.
Surrey Üniversitesi’nden siyaset profesörü Daniele Albertazzi, Meloni’nin dış politikada hâlâ güçlü göründüğünü ancak içeride “işlerin dağılmaya başladığı” izleniminin oluştuğunu söyledi. Roma’daki Luiss Üniversitesi’nden siyaset bilimci Lorenzo Castellani ise seçimler yaklaştıkça hükümet içindeki çatlakların daha görünür hale geldiğini belirtti.
İtalya’da genel seçimlerin gelecek yıl yapılması bekleniyor.
