Trump, İran’ın ana petrol ihracat merkezi Harg Adası’na yeni saldırılar düzenlenebileceğini söyleyerek gerilimi tırmandırdı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel enerji piyasalarında kaosa yol açarken petrol 100 doların üzerine çıktı ve savaşın bölgesel etkileri büyüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ana petrol ihracat merkezi olan Harg Adası’na daha fazla saldırı düzenlemekle tehdit etti ve Tahran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya henüz hazır olmadığını söyledi. Bu savaş, hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kapatarak küresel enerji piyasalarında kaosa yol açtı.
ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş üçüncü haftasına girerken Trump, ABD saldırılarının adanın büyük bölümünü “tamamen yok ettiğini” söyledi ve daha fazlasının gelebileceği uyarısında bulundu. Cumartesi günü NBC News’e konuşan Trump, “Birkaç kez daha vurabiliriz, sırf eğlence olsun diye” dedi.
Trump’ın bu açıklamaları, daha önce ABD’nin Harg Adası’nda yalnızca askeri hedefleri vurduğunu söylemesinin ardından geldi ve Orta Doğu’ya yayılan, İran ve Lübnan başta olmak üzere 2 binden fazla kişinin ölümüne yol açan savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik çabalara darbe vurdu.
Trump, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatının kesilmesinden etkilenen ülkeleri deniz yollarını yeniden açma çabalarına katılmaya çağırdı. Financial Times, Avrupa Birliği dışişleri bakanlarının AB’nin bölgesel Aspides deniz misyonunun genişletilmesini görüşeceğini bildirdi.
Reuters’a konuşan üç kaynağa göre Washington, Orta Doğulu müttefiklerin müzakere başlatma girişimlerini geri çevirdi. İran Devrim Muhafızları ise Pazar günü İsrail’e ve bölgedeki üç ABD üssüne daha fazla füze fırlattıklarını açıkladı.
Trump, İran liderinin seçimine müdahil olma talebi ve ülkenin nükleer ile balistik füze programlarının sona erdirilmesi gibi çeşitli talepler dile getirmişti. NBC News’e verdiği röportajda Tahran’ın çatışmayı sona erdirmek için anlaşmaya hazır göründüğünü ancak “şartların henüz yeterince iyi olmadığını” söyledi.
Trump ayrıca röportajında Mücteba Hamaney’in öldürülmüş olabileceği ihtimalini gündeme getirdi. Ancak İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hamaney’in sağlıklı olduğunu ve durumu yönettiğini söyledi.
Savaşın yarattığıu enerji krizinin etkileri uzun vadeli olabilir
Pazar günü füze ve insansız hava aracı saldırıları sürerken ve deniz taşımacılığı büyük ölçüde bloke edilmiş durumdayken ABD Enerji Bakanı Chris Wright, savaşın “önümüzdeki birkaç hafta içinde” sona ermesini beklediğini söyledi. Bunun ardından arzın hızla toparlanacağını ve fiyatların düşeceğini ifade etti.
Ancak küresel hava taşımacılığının ciddi şekilde aksaması ve savaşın ne zaman sona ereceğine dair net bir işaret olmaması nedeniyle İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği kesme kapasitesi küresel ekonomi için belirleyici bir tehdit olarak öne çıktı.
Dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar su yolu, İran kıyıları boyunca uzanan stratejik bir geçiş noktası olarak kritik önem taşıyor.
Bazı İran gemileri geçiş yapmaya devam etse de ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı ve ülke genelinde binlerce hedefi vuran yoğun bombardıman kampanyasından bu yana geçiş, dünyanın büyük kısmındaki gemiler için fiilen kapalı durumda.
Babası Ayetullah Ali Hamaney’in saldırıların ilk gününde öldürülmesinin ardından dini lider olan Mücteba Hamaney, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması gerektiğini söyledi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) geçen hafta yaptığı açıklamada, İran kıyısı boyunca uzanan bu dar geçidin kapanmasının küresel petrol piyasalarında tarihin en büyük kesintisini tetiklediğini ve mart ayında küresel arzın yaklaşık yüzde 8 oranında azalmasının beklendiğini söyledi.
Savaşın bölgedeki enerji altyapısı üzerindeki etkisini gösteren bir gelişmede, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki küresel gemi yakıt ikmal merkezi Füceyre, Cumartesi günü düzenlenen saldırıların ardından kapatıldı ancak Pazar günü yeniden petrol yükleme operasyonlarına başladı. Bunu Füceyre merkezli bir sektör kaynağı söyledi.
Trump’ın üzerindeki baskı arttı
Ham petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkarken ve gelecek hafta daha da yükselmesi beklenirken bu konu, kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi üzerinde baskı oluşturuyor.
Trump ise Amerikalı tüketiciler için benzin fiyatlarının hızla artacağı yönündeki endişeleri reddederek fiyatların kısa sürede yeniden düşeceğini söyledi. Bununla birlikte Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore, Birleşik Krallık ve diğer ülkelere Hürmüz Boğazı’na savaş gemileri göndererek deniz trafiğinin güvenliğini sağlamaları çağrısında bulundu.
Trump Cumartesi günü sosyal medya paylaşımında, “Hürmüz Boğazı üzerinden petrol alan dünya ülkeleri bu geçidi korumalı ve biz de onlara çok büyük ölçüde yardım edeceğiz. ABD ayrıca her şeyin hızlı, sorunsuz ve iyi şekilde ilerlemesi için bu ülkelerle koordinasyon sağlayacak” diye yazdı.
Financial Times, pazartesi günü bir araya gelecek AB dışişleri bakanlarının, Kızıldeniz’de Husilerin saldırılarına karşı gemileri koruyan Aspides deniz misyonunun Hürmüz Boğazı’nı da kapsayacak şekilde genişletilmesini görüşeceğini bildirdi.
Fransa, güvenlik durumu istikrara kavuştuğunda boğazı korumak için bir koalisyon kurmaya çalışıyor. Britanya ise deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamak için müttefikleriyle çeşitli seçenekleri tartışıyor.
Arakçi, Fransız mevkidaşına ülkelerin çatışmayı tırmandırabilecek her türlü adımdan kaçınması gerektiğini söyledi. Ayrıca İran’ın enerji tesislerine yönelik herhangi bir saldırıya karşılık vereceğini de belirtti.
İsrail Lübnan ile görüşme iddialarını reddetti
Arakçi, İran’ın Orta Doğu’da sivil ya da yerleşim alanlarını hedef aldığı iddialarını reddetti ve bu tür saldırıların sorumluluğunu araştırmak için komşu ülkelerle ortak bir komite kurmaya hazır olduklarını söyledi. İki haftalık savaş sırasında Körfez ülkelerinde enerji tesisleri ve yerleşim alanları zarar gördü.
Ancak gerilim sürerken İran Devrim Muhafızları İsrail’deki hedeflere ve bölgedeki ABD askeri üslerine yönelik yeni füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediklerini açıkladı. Suudi Arabistan ise bunlardan 10’unu önlediğini söyledi.
İsrail ise savaş uçaklarının Batı İran’da, Hamedan kentindeki Devrim Muhafızları ve Besic milis güçlerinin karargahları dahil olmak üzere daha fazla hedefi vurduğunu açıkladı.
İsrail’in askeri stratejisi hakkında bilgi sahibi bir kaynak Reuters’a, İsrail’in Devrim Muhafızları komutanlarının kullandığını düşündüğü yol kontrol noktalarını ve köprüleri hedef almaya başladığını söyledi. İran medyası ise güvenlik güçlerinin İsrail’e bilgi sızdırmakla suçlanan onlarca kişiyi gözaltına aldığını bildirdi.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, İsrail’in ABD’ye hava savunma önleyici füzelerin azaldığını söylediği yönündeki iddiaları reddetti. Ayrıca İran destekli Hizbullah hareketine karşı yeniden operasyon başlattığı Lübnan ile yakında doğrudan görüşmeler yapılacağı yönündeki haberleri de yalanladı.
İran’da ise yarı resmi Fars haber ajansına göre Cumartesi günü İran’ın orta kesimindeki İsfahan kentinde bir buzdolabı ve ısıtıcı fabrikasını hedef alan hava saldırısında en az 15 kişi hayatını kaybetti. Devrim Muhafızları, İran’ın sanayi bölgelerinde öldürülen işçiler için daha fazla misilleme yapılacağı sözünü verdi.
