ABD-İran savaşı sona erse bile petrol ve LNG piyasasında rahatlama kısa vadede mümkün görünmüyor. Küresel stoklar hızla erirken uzmanlar, yaz aylarında enerjide arz krizinin daha da derinleşeceği ve fiyatların savaş öncesi seviyelere dönmesinin aylar süreceği konusunda uyarıyor
Çatışma sona erse bile petrol arzındaki şokun stokların daha da azalmasıyla birlikte önümüzdeki haftalarda derinleşmesi bekleniyor. Çünkü ABD ile İran, savaşı sona erdirecek bir barış anlaşmasına varsa bile Orta Doğu Körfezi’nden petrol sevkiyatlarının yeniden başlaması ve dünyanın dört bir yanındaki rafinerilere ulaşması haftalar alacak. Reuters‘ın haberine göre bu nedenle petrol şirketleri, yaz aylarının zirve talebini karşılamak için depolardaki stokları eritmeye devam edecek.
Dünya, Orta Doğu’daki savaşın yarattığı şoku dengelemek için ticari stoklar, yolda bulunan petrol, denizde depolanan kargolar ve acil durum rezervleri gibi geçici tamponları kullandı. Büyük enerji şirketlerinin yöneticileri, yatırım bankaları ve piyasa analistleri, Orta Doğu’daki üretim ve ihracat savaş öncesi seviyelere dönene kadar aylar geçeceğini, bu nedenle arz kesintisinin tam etkisinin piyasalar ve küresel ekonomi üzerinde henüz tam olarak hissedilmediğini söyledi.
Ticari stoklar ile acil durum rezervlerindeki hızlı erime, normalde rafinerilerin ve perakendecilerin Kuzey Yarımküre’deki yaz sezonunun zirve talebine hazırlandığı bir dönemde yaşandı. Küresel enerji sistemi, yaz aylarında artan araç kullanımı, havacılık, tarım ve yük taşımacılığından kaynaklanan tüketim artışını karşılamak için zayıflamış bir pozisyonda yükselen taleple boğuşacak.
Yöneticiler ve analistlere göre bu durum küresel enerji sistemi üzerindeki baskıyı artıracak, petrol üreticileri ile rafinerilerin arz sıkışıklığını gidermesini zorlaştıracak ve yüksek yakıt fiyatlarının savaş öncesi seviyelere dönmesini geciktirecek.
TotalEnergies CEO’su Patrick Pouyanne geçen hafta yaptığı açıklamada, “Çatışma Mayıs ayında sona erse bile çok düşük stok seviyeleriyle bu krizden çıkacağız” dedi. Pouyanne, küresel hidrokarbon stoklarından günlük 10 milyon ila 13 milyon varil çekildiğini ve şimdiye kadar en az 500 milyon varilin stoklardan tüketildiğini tahmin etti.
Karşılaştırma yapmak gerekirse, ABD’nin ham petrol stokları yaklaşık 460 milyon varil seviyesinde bulunuyor.
Equinor CEO’su Anders Opedal ise Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Orta Doğu’da barış sağlansa bile piyasanın normale dönmesinin en az altı ay süreceğini söyledi.
“Eşi benzeri görülmemiş kesinti”
ABD Başkanı Donald Trump, savaş sona erdiğinde fiyatların hızla düşeceğini söyledi. ABD ile İran arasında çerçeve bir barış anlaşmasına yönelik görüşmelerde ilerleme sağlandığı haberleri sonrası Brent petrol vadeli işlemleri Çarşamba günü yüzde 7,8 düşüşle varil başına 101,27 dolara geriledi.
Ancak bir anlaşma sağlanması halinde petrol vadeli işlemlerinin hızlı şekilde düşmesi beklense de, fiziksel ham petrol ve benzin fiyatlarının savaş öncesi seviyelere dönmesi zaman alacak. Çünkü arzın toparlanması, tarihin en büyük arz kesintilerinden birinin ardından gerçekleşecek.
Analistler bu yılki fiyat tahminlerini kademeli olarak yukarı çekerken, geçen hafta yapılan Reuters anketinde Brent petrolün bu yıl ortalama 86,38 dolar seviyesinde gerçekleşeceği öngörüldü. Bu rakam Ocak ayında yaklaşık 62 dolar seviyesindeydi.
Çatışma sona erdiğinde talebin daha da yükselmesi bekleniyor. Çünkü dünya genelindeki ülkeler ve şirketler stoklarını yeniden inşa etmeye ve kapanan üretim tesislerini tekrar devreye almaya çalışacak. Ayrıca arz sıkıntısı yaşayan bazı ülkeler yeni stratejik stoklar oluşturmaya başlayacak.
Yaklaşık yakıt ihtiyacının yüzde 80’ini ithalatla karşılayan ve savaşın başlamasından bu yana arz sıkıntısı yaşayan Avustralya, Çarşamba günü yakıt rezervlerini artırmak için 7,22 milyar dolar harcayacağını açıkladı.
Avrupa Komisyonu ise geçen ay yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği ülkelerinin en az 90 günlük petrol stoku tutma zorunluluğunu gözden geçirmeyi değerlendireceğini ve buna özel jet yakıtı şartı eklenebileceğini bildirdi.
Savaşın başladığı Şubat sonundan bu yana stoklar hızla eridi. Goldman Sachs bu hafta yayımladığı notta, küresel stokların Mayıs sonuna kadar mevcut 101 günlük talep seviyesinden 98 güne düşeceğini, Şubat sonunda ise bu seviyenin 105 gün olduğunu belirtti. Banka, rafine ürün tamponlarının “çok hızlı şekilde kritik seviyelere düştüğü” uyarısında bulundu.
Rystad Energy verilerine göre dünya şu ana kadar yaklaşık 600 milyon varillik petrol arzı kaybetti. Sevkiyatların Mayıs sonunda normale dönmeye başlaması varsayımıyla, toplam arz kaybının 1,2 milyar ila 2 milyar varile ulaşacağı tahmin ediliyor.
Bu rakam, savaş öncesi küresel stokların yüzde 16 ila yüzde 27’sine denk geliyor.
Rystad Energy Baş Ekonomisti Claudio Galimberti, Katar’daki LNG üretiminin durması ve savaş sırasında oluşan hasarlar nedeniyle küresel doğalgaz arzının da ciddi darbe aldığını söyledi.
Galimberti’ye göre kaybedilen LNG arzı 30 milyon ila 50 milyon ton arasında olacak. Bu da yıllık küresel arzın yüzde 7 ila yüzde 11’ine karşılık geliyor.
Exxon Mobil CEO’su Darren Woods geçen hafta analistlerle yaptığı görüşmede, “Dünyadaki petrol ve doğalgaz arzındaki eşi benzeri görülmemiş kesintiye baktığınızda, piyasa bunun tam etkisini henüz görmedi” dedi.
Morgan Stanley, ABD benzin stoklarının yaz sonuna doğru yaklaşık 198 milyon varile gerileyeceğini öngördü. Bu seviye, geçmişle karşılaştırıldığında yılın bu dönemi için görülen en düşük seviye olacak.
ABD’nin benzin stokları 1 Mayıs itibarıyla 220 milyon varilin biraz altında bulunuyordu. Resmi verilere göre bu rakam, yılın bu dönemi için 2014’ten bu yana görülen en düşük seviye oldu. Arz sıkıntısı yaşayan ülkelere yönelik artan ihracat da stok erimesini hızlandırdı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’daki kesintiye uğrayan arzın tamamen yerine konulamaması halinde Avrupa’nın Haziran ayı itibarıyla jet yakıtı sıkıntısıyla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Geçen hafta yayımlanan Goldman Sachs notuna göre İrlanda’nın jet yakıtı stokları 10 günlük seviyeye kadar geriledi.
Singapur’daki yakıt stokları ise 29 Nisan haftasında yaklaşık bir yılın en düşük seviyesine indi. Veriler, hem ithalat hem de ihracatta düşüş yaşandığını gösterdi.
Yavaş toparlanma
Yöneticiler ve analistlere göre arz rotaları yeniden açılsa bile küresel enerji sistemi hızlı şekilde toparlanamayacak.
Exxon CEO’su Woods, Hürmüz Boğazı yeniden açıldıktan sonra petrol akışının normale dönmesinin bir ila iki ay süreceğini söyledi. Çünkü sevkiyatlarda oluşan yığılmanın temizlenmesi zaman alacak. Gemilerin Orta Doğu’dan Avrupa Birliği’ne ulaşması ortalama 30 gün, ABD’ye ulaşması ise yaklaşık 40 gün sürüyor.
Öte yandan Orta Doğu’daki rafineri kapasitesinde yaşanan kesintiler de arzın toparlanmasını zorlaştıracak. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Başkanı Willie Walsh, bölgede günlük yaklaşık 2 milyon varillik rafineri kapasitesinin devre dışı olduğunu söyledi. Orta Doğu’dan sağlanan yakıt, Afrika, Asya ve Avrupa’daki talebin karşılanması açısından kritik önem taşıyor.
