ABD’nin Avrupa’ya yönelik tutumundaki değişim ve küresel jeopolitik gerilimler, Avrupa Birliği’ne katılımın dinamiklerini dönüştürüyor. Eskiden ekonomik kalkınma için tercih edilen üyelik, artık güvenlik ve jeopolitik koruma aracı olarak öne çıkıyor
Politico‘da yayınlanan bir makaleye göre Avrupa Birliği’ne (AB) katılım motivasyonu son yıllarda belirgin biçimde değişti.
Geçmişte ekonomik refah ve kalkınma vaadiyle cazip görülen üyelik, bugün artan güvenlik kaygıları nedeniyle yeniden değerlendiriliyor. Diplomatik kaynaklara göre bu dönüşümün merkezinde, ABD’nin Avrupa’ya yönelik politikasındaki belirsizlik ve küresel güç dengelerindeki kırılma yer alıyor.
AB Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, birliğin her zaman istikrar ve refah sunduğunu vurgularken, artık üye olmayan ülkelerin “masada yer almanın” güvenlik açısından da kritik olduğunu daha fazla fark ettiğini belirtiyor. Kos’a göre, rekabetin arttığı çok kutuplu dünyada AB üyeliği, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda stratejik bir koruma sağlıyor.
ABD faktörü ve Trump etkisi
Diplomatik kaynaklar, özellikle Donald Trump’ın 2025’te yeniden başkan seçilmesinin bu değişimi hızlandırdığını ifade ediyor. Trump yönetiminin Avrupa’ya yönelik gümrük tarifeleri, AB’yi “medeniyetin aşınmasına katkı sağlamakla” suçlayan ulusal güvenlik stratejisi ve Danimarka’ya bağlı Grönland’ı kontrol altına alma tehdidi, Avrupa’da ciddi endişelere yol açtı.
Bu gelişmeler, daha önce NATO üyeliğini yeterli güvenlik şemsiyesi olarak gören ülkelerin alternatif arayışına girmesine neden oldu. Bir Norveçli yetkilinin ifadesiyle, “Artık tek başına kalmak için iyi bir zaman değil. Trump her şeyi değiştiriyor.”
Kuzey Avrupa ülkelerinde üyelik yeniden gündemde
Bu yeni güvenlik denkleminde özellikle İzlanda ve Norveç öne çıkıyor. Daha önce AB üyeliğini referandumlarla reddeden bu iki ülke, değişen jeopolitik koşullar nedeniyle yeniden değerlendirme sürecine girmiş durumda.
İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, üyeliğin yalnızca savunma açısından değil ekonomik güvenlik bakımından da önem kazandığını vurguluyor.
Reykjavík yönetimi, AB ile üyelik müzakerelerini yeniden başlatıp başlatmama konusunda referandum sürecini hızlandırmış durumda.
Norveç’te ise AB üyeliğine destek artıyor. Muhafazakâr siyasetçi Ine Eriksen Søreide, AB’nin NATO’dan farklı araçlara sahip olduğunu belirterek, güvenlik boyutunun artık üyelik tartışmalarında belirleyici hale geldiğini ifade ediyor.
Zengin-yoksul ayrımı derinleşiyor
AB içinde genişleme tartışmaları da bu dönüşümden etkileniyor. 2004’ten bu yana birliğe katılan 13 ülkenin tamamı hâlâ AB bütçesinden net fayda sağlayan konumda bulunuyor. Bu durum, Ukrayna, Moldova, Arnavutluk, Sırbistan ve Karadağ gibi aday ülkelerin üyeliğine mevcut üyeler arasında mesafeli yaklaşılmasına neden oluyor.
Diplomatlara göre, ekonomik yükün artması ihtimali ve bu ülkelerde demokratik standartların sürdürülebilirliği konusundaki soru işaretleri, genişleme sürecini zorlaştırıyor. Bir diplomatın ifadesiyle, “Yeni bir Macaristan ya da Slovakya istemiyoruz. 10-15 yıl sonra ne olacağını bilmiyoruz.”
Buna karşılık İzlanda ve Norveç gibi yüksek gelirli ve kurumsallaşmış demokrasilere sahip ülkelerin üyeliği, AB içinde daha az dirençle karşılaşabilir. AB yetkilileri, bu ülkelerin mevzuat uyumu açısından “zaten yüzde 80 hazır” olduğunu belirtiyor.
NATO’ya alternatif arayışı ve AB’nin savunma rolü
ABD’nin müttefiklerine yönelik güvenlik taahhütlerinin sorgulanması, NATO’nun rolünü de tartışmaya açtı. Bu bağlamda AB’nin Lizbon Antlaşması’nda yer alan karşılıklı savunma maddesi (42.7) yeniden önem kazanıyor.
Kıbrıs’taki bir İngiliz askeri üssüne yönelik insansız hava aracı saldırısı sonrası bu madde yeniden gündeme geldi.
NATO üyesi olmayan ancak AB üyesi olan ülkeler için birlik, fiili bir güvenlik garantisi olarak değerlendiriliyor.
Benzer şekilde Ukrayna da NATO üyeliğinin mümkün görünmemesi nedeniyle güvenliğini AB üyeliğinde arıyor. Kiev yönetimi, üyeliğin yalnızca koruma sağlamayacağını, aynı zamanda AB’nin savunma kapasitesini de güçlendireceğini savunuyor.
Yeni dünya düzeninde AB’nin konumu
Avrupa, bir yandan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in politikaları, diğer yandan Çin lideri Xi Jinping’in küresel etkisi ve ABD ile ilişkilerdeki belirsizlik arasında sıkışmış durumda. Bu tablo, AB içinde “sayılarda güç vardır” yaklaşımını güçlendiriyor.
Bir Ukraynalı yetkilinin sözleri, değişen paradigmayı özetliyor: “Artık NATO yok, ABD yok. Sadece silahlar, dronlar ve mühimmat var. Ve AB var.”
Bu yeni gerçeklik, AB’nin genişleme politikasını yalnızca ekonomik değil, doğrudan jeopolitik ve güvenlik ekseninde yeniden şekillendiriyor. Avrupa için üyelik artık bir refah projesinden çok, bir güvenlik mimarisi haline gelmiş durumda.
