Grönland tartışmaları sürerken Kuzey Atlantik’teki Faroe Adaları büyük güçlerin radarına girdi. NATO, Rusya ve Çin rekabetinin ortasında kalan adalar, güçlü ekonomisine rağmen bağımsızlık hedefini şimdilik ertelemiş gibi görünüyor
Kuzey Atlantik’te bulunan ve Danimarka’ya bağlı bir bölge. Halkının büyük bölümü onlarca yıldır bağımsızlık istiyor. Çin ve Rusya bölgeye ilgi gösteriyor. Ama burası Grönland değil.
Faroe Adaları, Danimarka Krallığı’nın Kopenhag’dan yüzlerce mil uzakta bulunan bir diğer uzak parçası ve giderek artan jeopolitik rekabetin merkezlerinden biri haline geliyor.
Engebeli, güzel, rüzgarlı ve çoğu zaman yağmur altında olan 18 adadan oluşan bu bölgenin kendine özgü karmaşık bir hikayesi var. Bu hikaye artık Grönland kriziyle de iç içe geçmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ele geçirme tehdidinden geri adım atmış olması bile bu bölgede bir endişe dalgası yarattı.
Yaklaşık 55 bin kişinin yaşadığı Faroe Adaları, İzlanda ile İskoçya arasındaki kritik bir su yolunun ortasında, büyük güçlerin hakimiyet mücadelesi verdiği Arktik eşiğinde yer alıyor. Avrupa balıkçı filoları, ABD savaş gemileri ve Rus denizaltıları bu sulardan geçiyor. Birkaç yıl önce Çinli bir şirket de Faroe telekom altyapısını kurmak için girişimde bulunmuştu.
Günlük yaşam ise oldukça düzenli görünüyor. Sıcak ve samimi restoranlarda Faroe mutfağının özel lezzeti olan fermente koyun eti servis ediliyor. Somon çiftlikleri dünya çapında yaklaşık 1 milyar dolarlık ihracat yapıyor. Adalar arasında gelişmiş tünel ağı sayesinde trafik sorunsuz işliyor. Hatta denizin altında inşa edilmiş bir kavşak bile bulunuyor.
Grönland’ın aksine, Danimarka sübvansiyonlarına büyük ölçüde bağımlı olmayan Faroe ekonomisi güçlü bir yerel yapı kurmuş durumda. Bu durum, yüksek yaşam standartları ve Danimarka’dan ayrılarak kendi başına ayakta durma imkanı sağlıyor. Son yıllarda bağımsızlık talebi giderek güçlendi.
Ancak Trump’ın Grönland’ı “alma” tehditleri Danimarka Krallığı için varoluşsal bir kriz yarattı. Grönland, eski sömürge gücü olan Danimarka’ya daha fazla yakınlaştı. Faroe Adaları ise geçen ay başlaması planlanan daha fazla özerklik görüşmelerini durdurdu.
Yine de yarı özerk hükümetin üst düzey yetkilileri bağımsızlık hedefinden vazgeçmediklerini söylüyor.
Başbakan Aksel V. Johannesen, “Grönland ve Danimarka zor bir durumda” dedi ve ekledi: “Danimarka ile ilişkimizin değişmesi gerektiği konusunda geniş bir siyasi uzlaşma var”
Faroe Adaları Grönland kadar dikkat çekmese de analistler bölgeyi yakından izliyor ve ada halkı da artan ilgiyi hissediyor.
Eski dışişleri bakanı ve bağımsızlık yanlısı önemli bir isim olan Hogni Hoydal, “Eski Soğuk Savaş geri geliyor ve biz tam merkezindeyiz” ifadelerini kullandı.
“Biz Joker kartlarıyız”
Faroe halkı kendini zorlu koşullarda hayatta kalmayı başarmış bir toplum olarak görüyor. Birçok kişi soyunu 1000 yıldan uzun süre önce buraya gelen Vikinglere dayandırıyor. Burası Avrupa’nın en yağışlı bölgelerinden biri ve rüzgar hızları sık sık saatte 50–65 kilometreye ulaşıyor.
Ancak Faroe halkı geri adım atmıyor. Onların bir sözü var:
“Kötü hava yoktur, sadece kötü kıyafet vardır.”
Koyun yetiştiricisi Joannes Patursson, ailesinin 17 kuşaktır yaşadığı, çim çatılı geleneksel bir sahil evinde yaşamını sürdürüyor. Bu çatı malzemesi ucuz, bol ve iyi bir yalıtım sağlıyor.
Patursson bağımsızlık mücadelesi için, “Her zaman bir mücadele olacak. Biz kendi başına bir milletiz” şeklinde konuştu.
Evinde ayrıca yaklaşık bir asır önce bir atasının Danimarka bayrağını indirmek için kullandığı eski bir bıçağı da saklıyor.
Tarihsel bağımsızlık arayışı
1946 yılında Faroe halkı bağımsızlık için yapılan referandumda az farkla “evet” dedi, ancak Danimarka Kralı bunu engelledi.
2000 yılında tam egemenlik için yapılan görüşmeler sırasında Danimarka sübvansiyonları kesme tehdidinde bulundu. O dönemde ekonomi yeterince güçlü olmadığı için Faroe yönetimi geri adım attı.
Geçen ay Danimarka ile yeni özerklik görüşmelerinin yeniden başlaması planlanıyordu. Ancak Trump’ın Grönland konusundaki sert açıklamaları ve Avrupa’da küresel düzenin sarsıldığına dair kaygıların artması üzerine Faroe liderliği, Kopenhag ile ağır müzakereler için uygun zaman olmadığına karar verdi.
Danimarka ile 600 yıldan uzun süredir bağlı olan adalar için birlik mesajı ön plana çıktı.
Milletvekili Eyddis Hartmann Niclasen, “Birlikte durmamız çok önemli. Mevcut küresel ortamda Kuzey Atlantik’te joker kartlarıyız ve büyük devletler bundan faydalanmak isteyecektir” dedi
Kritik bir boğaz noktası
Faroe Adaları, dünyanın en önemli deniz geçiş noktalarından biri olan GIUK Boşluğu içinde yer alıyor. Bu isim Grönland, İzlanda ve Birleşik Krallık’tan geliyor.
En dar yerinde 320 kilometre genişliğindeki bu hat, NATO tarafından yoğun şekilde kullanılıyor. Aynı zamanda Rusya’nın Murmansk’taki ana denizaltı üssünden çıkan nükleer denizaltılar da bu güzergahı kullanıyor.
Alaska Üniversitesi’nden Troy J. Bouffard, Faroe Adaları’nın “nüfusuna kıyasla orantısız derecede önemli” olduğunu söyledi ve sözlerini şöyle sürdürdü:
“ABD’deki küçük bir banliyö büyüklüğünde nüfusa sahip olmalarına rağmen, en önemli transit noktalarından birinin tam ortasındalar”
2019’da Çin, Huawei aracılığıyla telekom altyapısını modernize etmeyi teklif etti. ABD’nin güvenlik baskısı sonrası Faroe yönetimi Avrupa merkezli bir tedarikçiyi tercih etti.
Son yıllarda Faroe limanlarına daha fazla ABD ve NATO gemisi uğramaya başladı.
Ancak Rus balıkçı gemileri de bölgede faaliyet göstermeyi sürdürüyor. Bazı siyasetçiler bu gemilerin istihbarat veya sabotaj faaliyetleri için kullanılabileceğinden endişe ediyor. Son yıllarda Kuzey Avrupa’daki bazı deniz altı kablolarının kesilmesi bu kaygıları artırdı.
Faroe Adaları Danimarka üzerinden NATO’nun güvenlik şemsiyesi altında bulunuyor.
“NATO olmasaydı Rusya kahvaltı öncesi toprağımızı elimizden alırdı”
Bir milletvekili bu durumu şöyle özetledi:
“NATO olmasaydı Ruslar isterse yarın sabah kahvaltıdan önce bizi alırdı”
Faroe liderleri daha fazla özerklik hedefinden vazgeçmiş değil. Kendi ticaret anlaşmalarını yapabilmek ve uluslararası alanda daha bağımsız bir ses olmak istiyorlar.
Trump’ın Grönland çıkışı sonrası bazıları bunun Danimarka’dan taviz koparmak için iyi bir fırsat olabileceğini düşünse de Faroe siyasetçileri bu yolu seçmedi.
Milletvekili Bjarni Karason Petersen, “Müzakere açısından belki akıllıca değil ama Grönland ve Danimarka’daki dostlarımıza karşı bir iyi niyet ve dayanışma göstergesi” ifadelerini kullandı.
Halk arasında da daha fazla özerklik desteği yaygın.
Faroe’lu müzisyen Heri Joensen, “Zaten kendimizi oldukça bağımsız hissediyoruz” dedi.
Dünyayı dolaşmış olmasına rağmen memleketine geri dönmeye devam ediyor.
Burada yürüyüş yaparken derelerden doğrudan su içilebiliyor, insanlar arabalarını haftalarca kilitlemeden bırakabiliyor ve yamaçlar nesilden nesle aktarılan çim çatılı evlerle dolu.
Amelia Nierenberg, Jeffrey Gettleman, Regin Winther Poulsen / New York Times
