ABD Başkanı Donald Trump’ın Ukrayna’ya yönelik baskıyı artırması ve bazı askeri desteklerin aksaması, Kiev’in Washington’a ne kadar bağımlı olduğu sorusunu yeniden gündeme getirdi.
ABD ile Ukrayna arasındaki ilişkiler, Başkan Donald Trump’ın Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’yi savaşı sona erdirecek müzakerelerde ilerleme sağlayamamakla suçlaması ve Kiev’in Washington’ı kritik askeri desteği geciktirmekle eleştirmesinin ardından yeniden gerildi.
Trump’ın barış görüşmelerini ilerletmek amacıyla temsilcisini Norveç ve Rusya’ya göndermesi de somut bir sonuç vermedi. Görüşmelerden yalnızca ABD, Rusya ve Ukrayna arasındaki üçlü müzakerelerin yeniden başlatılmasına yönelik bir plan çıktı.
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları sürerken Kiev yönetimi, ABD desteğindeki aksaklıkların ülkenin savunmasını zayıflattığı uyarısında bulunuyor. CNN’den Lauren Kent’e konuşan uzmanlara göre Washington’ın Ukrayna üzerinde kullanabileceği üç temel baskı aracı bulunuyor:
Ekonomik yardım, askeri teknoloji ve siyasi destek.
Avrupa mali yardımda ABD’yi geride bıraktı
Trump yönetimi, 2025’in başında Ukrayna’ya yönelik yeni yardım paketlerini durdurdu. Ancak Joe Biden döneminde yapılan bazı silah anlaşmaları kapsamında Amerikan üretimi askeri malzemelerin Ukrayna’ya sevkiyatı bir süre daha devam etti.
Almanya merkezli Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsünün verilerine göre ABD, Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı işgalden bu yana Ukrayna’ya en az 131,5 milyar dolar yardım sağladı. Böylece Washington, ülke bazında Ukrayna’nın en büyük destekçisi olmayı sürdürdü.
Buna karşılık Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ve kurumlarının toplam yardımları 228,5 milyar dolara ulaştı. AB ülkeleri arasında Almanya, Danimarka, Hollanda ve İsveç askeri yardımlarda öne çıkarken birlik dışında bulunan İngiltere ve Norveç de önemli katkılarda bulundu.
Avrupa ülkelerinin sağladığı desteğin bir bölümü, ABD’den satın alınan silahların Ukrayna’ya gönderilmesi yoluyla gerçekleştiriliyor. Ancak Amerikan yapımı silahların üçüncü ülkelere transferi için Pentagon’un onayı gerekiyor. Bu durum, Washington’a askeri sevkiyatlar üzerinde önemli bir kontrol imkânı sağlıyor.
Patriot füzelerindeki eksiklik savunmayı zayıflatıyor
Ukrayna’nın en önemli ihtiyaçlarının başında, Rusya’nın balistik füze saldırılarını engellemek için kullanılan Amerikan yapımı Patriot hava savunma sistemlerine ait önleyici füzeler geliyor.
Zelenski, cuma günü yaptığı açıklamada daha önce üzerinde anlaşmaya varılan Patriot füzelerinin teslimatının geciktiğini belirterek, “Bizi Rus balistik füzelerine karşı koruyacak önleyici füzelerin teslimatı hâlâ gecikiyor.
Üzerinde anlaşmaya varılan füzeleri bekliyoruz ancak henüz gelmediler” dedi.
CNN’in haberine göre Ukrayna’nın Patriot önleyici füze stokları geçen hafta tükendi. Perşembeye bağlanan gece Kiev’i hedef alan Rus balistik füzelerinin hiçbirinin düşürülememesi de hava savunmasındaki eksikliğe dikkat çekti.
Zelenski, saldırıların ardından CNN’e verdiği demeçte müttefiklerinden iki temel beklentileri olduğunu söyledi: Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yönelik yaptırımların kaldırılmaması ve Ukrayna’ya daha gelişmiş füzeler sağlanması.
Uzmanlar, Avrupa ülkelerinin ABD’den silah satın almaya devam etmesinin Amerikan savunma şirketlerine ekonomik katkı sağladığını, bu nedenle satışların uzun süre engellenmesinin düşük ihtimal olduğunu değerlendiriyor.
İstihbarat ve Starshield desteği kritik önem taşıyor
ABD’nin mali yardımları azalmasına rağmen Ukrayna, Amerikan istihbaratına ve askeri teknolojilerine büyük ölçüde bağımlı olmayı sürdürüyor.
Özellikle Patriot önleyici füzeleri, gelişmiş füze erken uyarı sistemleri ve Elon Musk’ın SpaceX şirketi tarafından geliştirilen Starlink’in askeri versiyonu Starshield, Ukrayna’nın kısa vadede alternatif bulmakta zorlandığı sistemler arasında yer alıyor.
Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezinin (CSIS) Rusya Programı Direktörü Max Bergmann, Avrupa’nın bu alanlarda yeterli kapasite geliştiremediğini belirtti.
Bergmann, “Avrupalılar bu sistemlere sahip değil. Çünkü ABD son 30 yıldır onlara bunları geliştirmemelerini, bize güvenebileceklerini söyledi” ifadelerini kullandı.
ABD’nin güvenilirliğinin Avrupa’da sorgulandığını belirten Bergmann, desteğin kesilmesinin Ukrayna’da ekonomik yıkıma ve sivil kayıpların artmasına yol açabileceğini söyledi. Ancak bunun Ukrayna’nın savaşma iradesini tamamen ortadan kaldıracağını düşünmediğini vurguladı.
Zelenski, geçen hafta ABD’nin bazı Rus balistik füze saldırılarına ilişkin erken uyarı istihbaratını paylaşmadığını açıklamıştı. Ukraynalı yetkililer, bu nedenle bazı saldırılar öncesinde hava saldırısı sirenlerinin çalmadığını ve sivil kayıpların arttığını belirtti.
ABD Dışişleri Bakanlığı ve Trump ise istihbarat paylaşımının sınırlandırıldığı iddialarını reddetti. Zelenski, salı gecesi yaptığı açıklamada ABD ile istihbarat paylaşımının yeniden çalışmaya başladığını söyledi.
Starshield’de hız sınırı tartışması
Ukrayna’nın ABD’ye bağımlılığını ortaya koyan bir diğer gelişme, Starshield uydu iletişim sistemine getirilen kısıtlamalar oldu.
Ukrayna Savunma Bakanlığı, cumartesi günü Starshield’e tam erişimin yeniden sağlandığını açıkladı. Ancak kısıtlamaların ülke genelinde tamamen kaldırılıp kaldırılmadığı netlik kazanmadı.
Donetsk bölgesinde CNN‘e konuşan bir kaynak, cumartesi sabahı itibarıyla kendi bölgelerinde saatte 160 kilometrelik hız sınırının devam ettiğini belirtti.
Ukraynalı yetkililere göre bu kısıtlamalar, yüksek hızda hareket eden askeri araçların ve İHA’ların iletişimini etkileyerek Rus saldırılarına karşı kullanılan önleyici İHA’ların operasyonlarını aksattı.
Trump ve bazı üst düzey Amerikan yetkilileri, Starshield’e kısıtlama getirilmesi talimatını verdiklerini reddetti.
SpaceX CEO’su Elon Musk da kararın kendisine ait olmadığını belirterek, Starshield’in ABD hükümetinin kontrolünde bulunduğunu ve kullanım sınırlamalarına ilişkin kararların ABD ordusu ile nihayetinde ABD Başkanı tarafından alındığını açıkladı.
Musk, cumartesi günü yaptığı başka bir paylaşımda ise Ukrayna ordusunu ticari Starlink hizmetini saldırı amaçlı İHA operasyonlarında kullanarak hizmet koşullarını ihlal etmekle suçladı. Musk, bu kullanım imkânının geçen hafta kapatıldığını söyledi.
Ukrayna Savunma Bakanlığı danışmanı Serhiy Beskrestnov ise Musk’ın iddiasını reddetti. Beskrestnov, hız sınırlamaları ve Rusya topraklarında hizmetin kullanılamaması nedeniyle ticari Starlink sistemlerinin Rusya’nın iç kesimlerine yönelik orta ve uzun menzilli saldırılarda kullanılamadığını savundu.
Musk, Starlink’in Ukrayna savunması için kritik önem taşıdığını belirterek hizmetin tamamen kesilmesi halinde Ukrayna cephesinin derhal çökeceğini ileri sürdü.
Washington’ın siyasi baskısı Rusya’nın elini güçlendirebilir
Uzmanlara göre ABD’nin Ukrayna üzerindeki baskısı yalnızca askeri ve ekonomik sonuçlar doğurmuyor. Washington ile Kiev arasındaki anlaşmazlıkların derinleşmesi, Rusya’nın savaş stratejisini de etkileyebilir.
Trump yönetimi bu ay Rusya’ya yönelik yeni yaptırımları yürürlüğe girmeden askıya alırken Moskova’nın dizel ihracatına izin veren bir anlaşma da yaptı. Buna karşılık Kremlin, savaşın sona erdirilmesi için öne sürdüğü taleplerden geri adım atmadı.
İngiltere merkezli savunma ve güvenlik düşünce kuruluşu RUSI’den Rusya ve Avrasya uzmanı Natia Seskuria, ABD’nin Ukrayna’ya uyguladığı baskının Moskova’yı savaşı sürdürmeye teşvik edebileceğini belirtti.
Seskuria, Washington’ın tutumunun Rusya’ya, savaşı sürdürmesi halinde Avrupa’nın Ukrayna’ya destek verme kararlılığının da zamanla zayıflayabileceği yönünde umut verdiğini söyledi.
New Eurasian Strategies Centre Uluslararası Ortaklıklar Başkanı John Lough da ABD ile Avrupa arasındaki görüş ayrılıklarının Rusya’nın işine yaradığını belirtti. Lough, Trump’ın Ukrayna’ya baskı yapması ve Rusya’ya yönelik yaptırımları gevşetmesinin Batılı müttefikler arasındaki uyumsuzluğu daha görünür hale getirdiğini ifade etti.
İran savaşı da ilişkileri etkiliyor
ABD ile Ukrayna arasındaki gerilimin bir diğer nedeni ise enerji fiyatları. Trump, ABD’de yükselen akaryakıt fiyatlarından Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırıları sorumlu tutuyor.
Uzmanlara göre Trump’ın bu yaklaşımında, İran savaşı nedeniyle artan enerji fiyatlarının ABD iç siyasetinde yarattığı baskı da etkili.
Lough, Ukrayna’nın Rus petrol tesislerine yönelik saldırılarının Trump yönetimini özellikle rahatsız ettiğini belirterek Kiev’in İran savaşının ekonomik sonuçlarına ilişkin eleştirileri başka yöne çevirmek için kolay bir hedef haline geldiğini savundu.
ABD’deki ara seçimlerin ardından enerji politikaları üzerindeki bazı siyasi baskıların hafifleyebileceğini belirten Lough, yüksek akaryakıt fiyatları ve İran savaşına yönelik kamuoyu tepkisinin Trump’ın görev süresi boyunca sorun olmaya devam edebileceğini söyledi.
Ukrayna, ABD olmadan savaşabilir mi?
Uzmanların değerlendirmelerine göre Ukrayna, Avrupa’nın mali desteği ve son yıllarda hızla gelişen yerli savunma sanayisi sayesinde ABD’nin doğrudan yardımları olmadan da savaşmayı sürdürebilir. Ancak Amerikan istihbaratının, Patriot füzelerinin ve uydu iletişim sistemlerinin kaybedilmesi, ülkenin savunma kapasitesini ciddi biçimde zayıflatabilir.
CSIS uzmanı Bergmann, ABD’nin kısıtlamalarının yalnızca Ukrayna’yı değil, Washington’ın küresel güvenilirliğini de etkilediğine dikkat çekti.
Bergmann, Ukrayna’nın Starshield hizmeti ve Patriot füzeleri için ödeme yaptığını hatırlatarak ABD yönetiminin tutumunun, ülkenin teknoloji ve savunma tedarikçisi olarak güvenilirliği üzerinde çok daha geniş sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
Uzmanlara göre Avrupa’nın uzun vadede kendi uydu iletişim, istihbarat ve hava savunma kapasitesini geliştirmesi Ukrayna’nın ABD’ye bağımlılığını azaltabilir. Ancak bu sistemlerin kısa sürede Amerikan teknolojisinin yerini alması beklenmiyor.
Bu nedenle Ukrayna’nın ABD desteği olmadan savaşı sürdürmesi mümkün görülse de bunun daha yüksek askeri ve ekonomik maliyetler, artan sivil kayıplar ve hava savunmasında daha büyük açıklar anlamına gelebileceği değerlendiriliyor.
