Karayipler’den İran’a askeri hamlelerle dikkat çeken ABD Başkanı Donald Trump’ın dış politika yaklaşımı, Washington’ın Asya’daki caydırıcılığını zayıflatabileceği ve küresel ekonomide ağır sonuçlar doğurabilecek riskler barındırdığı değerlendirmelerine yol açtı. Detayları Bloomberg inceledi.
Bloomberg’in haberine göre ABD’li stratejistler uzun süredir küresel ekonomik büyümenin merkezinin Asya’ya kaydığına işaret ederek dış politikada önceliğin bu bölgeye verilmesi gerektiğini savunuyor. Bu yaklaşım, Çin’i dengelemek için müttefiklerle yakın iş birliğini ve kurallara dayalı uluslararası sisteme en azından söylem düzeyinde bağlı kalmayı gerektiriyor.
Trump yönetimi, zaman zaman müttefik ülkelere yönelik sert ticaret tehditleri ve toprak talepleriyle farklı bir çizgi izliyor. Yönetimin yaklaşımı, uluslararası ilişkilerde “orman kanununun” geçerli olduğu ve nüfuz alanlarına dayalı bir dünya düzeninin benimsendiği yönünde yorumlanıyor.
Trump’a yakın çevreler ise bu stratejinin Çin’e karşı net bir mesaj verdiğini, Avrupa ülkelerini savunma harcamalarını artırmaya zorladığını ve Moskova ile Pekin’e karşı sert bir duruş sergilediğini savunuyor.
Nüfuz alanları ve caydırıcılık riski
Uzmanlara göre nüfuz alanlarına dayalı bir anlayışın en büyük riski, diğer büyük güçlerin de benzer taleplerde bulunması. Çin’in Tayvan ve Güney Çin Denizi üzerindeki iddiaları sürerken, NATO’nun doğu kanadındaki ülkeler de Rusya’dan gelebilecek tehditlere karşı endişeli.
Dahası, Tayvan üzerinde çıkabilecek bir savaşın küresel ekonomiye maliyeti 10 trilyon doları aşabilir. Güney Çin Denizi’ndeki limanlar yılda yaklaşık 4 trilyon dolarlık küresel ticarete ev sahipliği yapıyor. Baltık ülkeleri küresel tedarik zincirlerinde kritik konumda olmasa da, bu bölgedeki bir güvenlik ihlali Avrupa’nın onlarca yıldır dayandığı güvenlik mimarisini sarsabilir.
Orta Doğu’da yeni bir cephe mi?
Münih Güvenlik Konferansı öncesinde gözler yeniden Orta Doğu’ya çevrilmiş durumda.
ABD’nin İran’a yönelik olası bir askeri hamlesinin ciddi riskler taşıdığı belirtiliyor. Bloomberg Economics’e göre, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve bölgedeki enerji altyapısını hedef alması halinde petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkabilir.
ABD ile İran arasında diplomatik temaslar sürerken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Washington ziyareti de dikkatle izleniyor.
Küresel büyümede Asya’nın gücü
Bloomberg Economics projeksiyonlarına göre Asya ekonomisi 2025’te 38 trilyon dolardan 2035’te 55 trilyon dolara ulaşacak.
Avrupa’nın 2035’te 37 trilyon dolara çıkması beklenirken, ABD hariç Amerika kıtasının 11,5 trilyon dolarda, Orta Doğu ve Afrika’nın ise 9,5 trilyon dolarda kalacağı öngörülüyor.
Bu tablo, ABD’nin Asya’daki stratejik pozisyonunun önemini artırırken, bölgedeki müttefiklerle yaşanan ticaret gerilimleri soru işaretlerine yol açıyor. Trump’ın Japonya, Güney Kore ve Hindistan’a yönelik gümrük tarifeleri ve Tayvan’ın güvenliği konusunda yaptığı “sigorta ödemeli” açıklamalar dikkat çekiyor.
Müttefiklerle açılan mesafe
Kanada ve İngiltere başbakanlarının Pekin ziyaretleri, bazı Batılı ülkelerin ABD’ye karşı denge arayışına girdiği şeklinde yorumlanıyor. Kanada Başbakanı Mark Carney, kurallara dayalı uluslararası düzeni artık işlevini yitirmiş bir “kurgu” olarak nitelendirerek, “Kaleler dünyası daha yoksul ve daha kırılgan olacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
Trump’ın Grönland’a yönelik ilhak söylemi ve Venezuela ile Küba’ya dönük hamleleri de Avrupa ve Latin Amerika’da rahatsızlık yaratıyor. Ekonomik açıdan bakıldığında ise söz konusu bölgelerin ABD için sınırlı ekonomik getiri sunduğu belirtiliyor.
“Yırtıcı Hegemonya” eleştirisi
Öte yandan Harvard Kennedy School öğretim üyesi Stephen M. Walt, Trump’ın ikinci dönem stratejisini “yırtıcı hegemonya” olarak tanımlıyor. Walt’a göre bu yaklaşım kısa vadede sonuç verebilir; ancak çok kutuplu bir dünyada sürdürülebilir değil.
ABD’nin aynı anda birden fazla cephede gerilim yaşamasının, özellikle Asya’daki caydırıcılığı zayıflatabileceği ve Çin’in Tayvan konusunda daha cesur adımlar atmasına zemin hazırlayabileceği ifade ediliyor.
