ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen açması halinde nükleer anlaşma sağlanmadan da savaşı sona erdirme konusunda yardımcıları ile görüşme halinde olduğu belirtiliyor. Trump’ın nükleer şartı olmadan savaşı bitirmek için İran-Umman arasında süren görüşmelerin tamamlanmasını beklediği öne sürülüyor.
İran yönetiminin Hürmüz Boğazı’nı ticari trafiğe açılması karşılığında ABD’den geniş kapsamlı taleplerde bulunması ise anlaşma konusunda ABD’yi zorluyor.
Wall Street Journal’ın haberine göre Beyaz Saray yönetimi İran’la yürütülen nükleer müzakerelerde ilerleme sağlanamaması üzerine son haftalarda Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin yeniden başlamasına daha fazla önem vermeye başladı.
Ancak İran’ın boğazın tamamen açılması için ABD’den talep ettiği şartlar, Washington’ın çatışmadan çıkış planının önündeki en önemli başlıklardan biri haline geldi.
İran’dan boğaz için ağır şartlar
İran, Hürmüz Boğazı’nın ticari trafiğe tamamen açılması karşılığında ABD’den milyarlarca dolarlık ödeme yapılmasını, Amerikan askerlerinin bölgeden çekilmesini, İran limanlarına yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını ve yaptırımların sona erdirilmesini istiyor.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Mohammad Bagher Zolghadr, boğazın yeniden açılabilmesi için Washington’ın savaşı kalıcı biçimde sona erdirmesi, deniz ablukasını kaldırması, askeri güçlerini bölgeden çekmesi, tüm yaptırımları kaldırması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakması gerektiğini belirtti.
Tahran’ın talepleri bununla da sınırlı değil. İran ayrıca savaş tazminatı ödenmesini ve Amerikan savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilmemesini istiyor. İran yönetimi, boğazdan geçen ticari gemilerden gelir elde edilmesini de talep ediyor.
Washington ise İran’ın boğazdaki geçişleri sınırlandırmasına veya ticari gemilerden ücret almasına sıcak bakmıyor. Bu konu, taraflar arasındaki görüşmelerde öne çıkan anlaşmazlık başlıklarından biri olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz’deki kriz Tahran’ın elini güçlendirdi
İran’ın füze ve insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği saldırılar nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin büyük ölçüde aksaması, Tahran’ın müzakere masasındaki pazarlık gücünü artırdı.
ABD Başkanı Trump, son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın tamamen açıldığını birkaç kez açıklamıştı. Ancak bölgede yaşanan son gelişmeler, ticari geçişlerin henüz tamamen normale dönmediğini ortaya koydu.
Öte yandan ABD’de ara seçimlere üç aydan az bir süre kalması, enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle Trump yönetimi üzerindeki baskıyı da artırıyor. Cumartesi günü ABD genelinde ortalama benzin fiyatı galon başına 4,02 dolara yükseldi. Geçen yıl aynı dönemde ortalama fiyat 3,16 dolar seviyesindeydi.
Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin yeniden ve tam kapasiteyle başlaması, hem enerji piyasaları hem de ABD’de yükselen akaryakıt fiyatları açısından Washington yönetiminin öncelik verdiği konular arasında yer almaya başladı.
Trump’ın nükleer tehdit değerlendirmesi değişti
Wall Street Journal’ın haberine göre Beyaz Saray, nisan ayından bu yana İran’ın nükleer silah edinmesini temel hedef olarak belirledi. Ancak nükleer müzakerelerde ilerleme sağlanamaması, yönetimin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması seçeneğine daha fazla ağırlık vermesine yol açtı.
Trump’ın son haftalarda üst düzey yardımcılarına, ABD’nin geçen yıl İran’ın üç ana nükleer tesisini imha etmiş olması nedeniyle Tahran’ın kendi başkanlığı döneminde nükleer faaliyetlerini yeniden canlandırmasının düşük ihtimal olduğunu söylediği aktarıldı.
Trump’ın ayrıca ABD istihbaratının İran’ın nükleer tesislerini yeniden inşa etme veya gizli şekilde nükleer silah geliştirme girişimlerini tespit edebileceğine inandığı belirtildi.
Bu değerlendirmeler doğrultusunda, ABD’nin İran’ın nükleer programını kontrol altında tutabilmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin yeniden başlaması halinde Trump’ın mevcut ateşkesi süresiz olarak uzatmaya daha sıcak bakabileceği ifade edildi.
İran’ın boğazı tamamen açması halinde Washington’ın İran limanlarına yönelik askeri ablukayı kaldırması da değerlendirilen seçenekler arasında bulunuyor.
Taraflar arasındaki en önemli anlaşmazlık başlıklarından biri ise finansman konusunda yaşanıyor. İran, milyarlarca dolarlık savaş tazminatının yanı sıra dünyanın farklı bölgelerinde dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.
Washington’ın İran petrolünün yeniden açık piyasalarda satılmasına imkan sağlayacak yaptırım muafiyetleri verip vermeyeceği konusunda da taraflar arasındaki görüş ayrılığı sürüyor.
