Wall Street Journal, İran’daki sertlik yanlısı yönetimin ABD ile haziranda imzalanan mutabakata güvenmeyerek daha geniş bir çatışmaya hazırlandığını yazdı. Habere göre Devrim Muhafızları’nın ordu ve bölgesel milisler üzerindeki etkisi artırılıyor
İran yönetimi, ABD ile haziran ayında imzalanan mutabakatı savaşı sona erdirecek bir adım olarak görmek yerine daha büyük bir çatışmaya hazırlanmak için kullanıyor. Wall Street Journal’ın (WSJ) İranlı ve Arap yetkililer ile bölgedeki istihbarat bulgularına dayandırdığı haberine göre Tahran, son iki ayda askeri ve güvenlik yapılanmasını daha saldırgan bir strateji doğrultusunda yeniden düzenledi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın 17 Haziran’da Fransa’nın Versailles kentinde İran’la imzaladığı mutabakat, Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılmasını ve savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmelerin başlamasını öngörüyordu.
Anlaşma kapsamında İran petrolüne yönelik bazı yaptırımların kaldırılması, Tahran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığına erişmesi ve ülkenin yeniden inşası için 300 milyar dolarlık bir fon oluşturulması gündeme gelmişti. İran’dan ise Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine açması ve nükleer programı konusunda iyi niyetli müzakereler yürütmesi bekleniyordu.
Ancak WSJ’ye konuşan yetkililere göre İran’daki sertlik yanlısı isimler, mutabakatı kalıcı bir uzlaşmadan çok ABD ve İsrail’in küresel ekonomi üzerindeki baskıyı hafifletmek ve yeni bir saldırı için zaman kazanmak amacıyla attığı geçici bir adım olarak değerlendirdi.
Mutabakat döneminde askeri hazırlık
Habere göre İran yönetimi bu süreçte Devrim Muhafızları’nın düzenli ordu üzerindeki kontrolünü artırdı, İran-Irak Savaşı ve geçmişteki protestolara yönelik müdahalelerde görev almış isimleri önemli makamlara getirdi. Ülke içindeki karşı istihbarat faaliyetleri genişletilirken füze ve insansız hava aracı üretimi de hızlandırıldı.
Arap istihbarat birimlerinin İran ile Yemen ve Irak’taki müttefik grupları arasında geçtiği öne sürülen bazı mesajları ele geçirdiği belirtildi. WSJ’ye konuşan ve bu bulgular hakkında bilgi sahibi olan yetkililer, yazışmaların İran yönetimi içinde savaşın genişletilmesine yönelik stratejik bir değişime işaret ettiğini söyledi.
İran’ın amacının, ABD ve bölgedeki müttefikleri açısından çatışmanın maliyetini artırmak olduğu ifade edildi. Habere göre Tahran, ülkenin geçen yılki 12 günlük savaşta ve devam eden çatışmalarda uğradığı saldırıların tekrarlanmasını önleyecek ölçüde caydırıcılık oluşturmak istiyor.
İran yönetimine yakın savunma analisti Mohammad Hassan Sangtarash, ülkede “asıl savaşın henüz başlamadığı” görüşünün yaygınlaştığını söyledi. Sangtarash’a göre bugüne kadarki sınırlı saldırılar, daha büyük bir çatışma öncesinde İran’ın kapasitesini aşamalı olarak zayıflatmayı amaçlayan bir stratejinin parçaları olarak görülüyor.
Devrim Muhafızları’nın etkisi artırılıyor
WSJ’ye göre İran lideri Mojtaba Khamenei, ülkenin askeri ve güvenlik kurumlarını daha uzun süreli bir çatışmaya hazırlamak amacıyla yönetim kademelerinde değişiklik yaptı.
İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’nı yöneten Mohsen Rezaei, ülkenin en üst düzey karar organı olan Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin sekreterliğine ve Khamenei’nin bu kurumdaki temsilciliğine getirildi. Haberde, konseyin Hürmüz Boğazı’nın aşamalı olarak açılmasını öngören anlaşmadaki ilerlemeyi durdurduğu belirtildi.
2009’daki protestolara yönelik sert müdahaleyi yöneten Hossein Taeb ise Besic teşkilatının başına döndü. Taeb’e, İsrail istihbaratının İran içindeki faaliyetlerine karşı teşkilatı mahalle düzeyinde çalışan geniş bir istihbarat ağına dönüştürme görevi verildi.
Devrim Muhafızları ile düzenli ordunun denetimi Tuğgeneral Ali Abdollahi altında birleştirildi. WSJ, Abdollahi’nin daha önce Basra Körfezi çevresinde Amerikan üslerine ev sahipliği yapan Arap ülkelerine saldırı düzenlenmesini savunduğunu aktardı.
Ahmad Vahidi de Devrim Muhafızları’nın başkomutanlığına resmen atandı. Atama kararında Vahidi’ye düşman güçlere karşı etkili saldırı operasyonları yürütme görevi verildiği belirtildi.
Tennessee Üniversitesi’nden İran güvenlik kurumları uzmanı Saeid Golkar, Vahidi’nin yükselişinin İran yönetiminin normal barış düzenine dönmek yerine uzun süreli bir çatışmaya hazırlandığına işaret ettiğini söyledi.
Kızıldeniz’de yeni cephe iddiası
WSJ’nin aktardığı istihbarat bulgularına göre Devrim Muhafızları, hazirandaki mutabakatın ardından Irak, Yemen ve Lübnan’daki müttefik gruplarla olası saldırıların artırılmasını görüştü.
İranlı komutanların, Yemen’de Husilerin kontrolündeki bölgelere giderek Suudi Arabistan’a karşı Irak’taki İran destekli milislerle koordineli hareket edilmesini planladığı öne sürüldü. Habere göre Kızıldeniz’e bakan noktalara füzeler, deniz silahları ve insansız hava aracı rampaları yerleştirildi.
Devrim Muhafızları’nın Husilere Suudi limanları ve enerji tesislerini de içeren hedef listeleri ile istihbarat sağladığı iddia edildi. Husiler temmuz sonunda Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçlerini hedef almış ve Kızıldeniz’i küresel pazarlara bağlayan Babülmendep Boğazı’nı Suudi Arabistan’a kapattıklarını açıklamıştı.
Suudi Arabistan, aynı dönemde Irak’taki İran destekli milislerin ülkenin petrol tesislerine insansız hava araçlarıyla saldırdığını duyurmuştu.
Habere göre İran, ABD’nin kendi enerji tesislerini vurması halinde Körfez ülkelerinin enerji altyapısını hedef almakla da tehdit etti. İranlı yetkililerin Arap muhataplarına olası hedeflerin ayrıntılı listelerini gönderdiği öne sürüldü.
Önleyici saldırılar da seçenekler arasında
WSJ’ye konuşan İranlı yetkililer ve kamuoyuna yapılan açıklamalara göre yaklaşık 200 bin mensubu bulunan Devrim Muhafızları, çatışmanın daha da tırmanması halinde uygulanmak üzere önleyici saldırı planları hazırladı.
Basra Körfezi’ndeki internet kablolarına sabotaj düzenlenmesi, Kuveyt ve Bahreyn gibi Şii nüfusa sahip ülkelerde siyasi huzursuzluk çıkarılması ve Kuveyt’e yönelik kara operasyonları bu seçenekler arasında gösterildi.
Körfez ülkelerinden yetkililer, ABD ve İsrail saldırılarının Devrim Muhafızları’nın kapasitesine ne ölçüde zarar verdiğinin henüz bilinmediğini söyledi. Ancak örgütün yenilgiye uğratılmadığı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyetinin İran’ın bölgedeki konumunu güçlendirdiği değerlendirmesinde bulundu.
İran’ın saldırıları genişletme ihtimali, bazı Körfez ülkelerini Hürmüz Boğazı üzerindeki İran denetimini kabul eden bir uzlaşmaya destek vermeye yöneltiyor. Buna karşılık bölge yönetimlerinin, diplomatik girişimlere rağmen Tahran’ın tutumunda temel bir değişiklik görülmemesinden rahatsız olduğu belirtiliyor.
Diplomasi ile askeri hazırlık birlikte yürütülüyor
WSJ’ye göre İran görüşmelerde iki kanallı bir politika izliyor. İranlı diplomatlar ABD ve arabulucu ülkelerle anlaşma arayışını sürdürürken güvenlik yönetimi daha geniş çaplı bir çatışmaya hazırlanıyor.
İranlı diplomatların ağustos başında Umman’la, Hürmüz Boğazı’nın kademeli olarak yeniden açılmasını sağlayacak güzergâhların oluşturulması konusunda uzlaştığı belirtildi. Ancak bu girişimin Devrim Muhafızları tarafından engellendiği ve gemilere yönelik saldırıların yeniden başladığı öne sürüldü.
ABD’li yetkililere göre Trump yönetimi, müzakerelerin tıkanmasının ardından yaptırımlar ve deniz ablukasının İran’ı tutumunu değiştirmeye zorlayıp zorlamayacağını görmek için beklemeye geçti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın da aralarında bulunduğu daha ılımlı isimler ise yaptırımların hafifletilmesini sağlayacak bir anlaşmaya varılmaması halinde ülke ekonomisinin çökebileceği uyarısında bulunuyor.
Buna karşın İran’ın üst düzey müzakere heyetine yakın isimler, mevcut diplomatik sürecin yeni bir çatışma öncesindeki geçici bir ara olabileceğini savunuyor.
İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf’ın strateji danışmanı Mehdi Mohammadi, mevcut durumu “fırtına öncesi sessizlik” olarak nitelendirerek Tahran’ın daha büyük bir karşılaşmaya hazırlandığını söyledi.
