Steve Jobs’ın Apple’dan ayrıldıktan sonra kurduğu NeXT’in, 1980’lerde CIA ve ABD istihbaratıyla gizli bir iş birliği yaptığı ortaya çıktı
CIA’in 1980’li yıllarda Steve Jobs’ın Apple’dan ayrıldıktan sonra kurduğu NeXT şirketiyle gizli bir iş birliği yaptığı ortaya çıktı. NeXT bilgisayarları, uydu görüntülerinin analizinden istihbarat verilerinin dünya genelindeki askeri birimlere aktarılmasına kadar kritik görevlerde kullanıldı.
Bu iş birliği, yıllar sonra Apple’ın işletim sisteminin temelini oluşturacak teknolojilerin geliştirilmesinde de önemli bir rol oynadı.
Wall Street Journal‘ın haberine göre ABD ulusal güvenlik çevrelerinde bazı yetkililer, Silikon Vadisi’nde hızla gelişen bilgisayar teknolojisinin önemini fark etmişti.
Bu kişilerden ikisi CIA’in “Program B” olarak bilinen ve uydu keşif sistemleri geliştirmeyi amaçlayan gizli programında çalışan Joe Romello ve Jeffrey Harris’ti.
Romello ve Harris, 1985’te Apple’dan ayrılmasının ardından NeXT’i kuran Steve Jobs’ın istihbarat dünyası için önemli teknolojiler geliştirebileceğine inanıyordu. Bu nedenle Jobs ile doğrudan görüşmek istediler.
Steve Jobs’ın geçmişi, bu girişimi ilk bakışta oldukça sıra dışı hale getiriyordu. Karşı kültürün etkisindeki Jobs, Zen ustasından Budizm eğitimi almış ve LSD kullanımının hayatındaki dönüm noktalarından biri olduğunu daha önce anlatmıştı.
Jobs’ın CIA ile ilk teması
Jobs, CIA’in kendisiyle görüşmek istemesine tamamen hazırlıksız değildi.
Şubat 1986’da George Lucas’ın Lucasfilm şirketinin bilgisayar grafik bölümünü satın almıştı. Bu bölüm, daha sonra Pixar Image Computer olarak bilinecek bilgisayarı geliştiriyordu.
Jobs’ın yeni şirketteki kontrolüyle birlikte beklenmedik bir teknoloji de NeXT’e taşındı. Pixar, o dönemde Silikon Vadisi’nde faaliyet gösteren savunma şirketi ESL ile çalışıyordu. Şirket, istihbarat analistlerinin uydu görüntülerini incelemesine yardımcı olmak amacıyla özel bir bilgisayar geliştirmişti.
Jobs daha sonra ESL Başkanı Robert Kohler ile görüştü. O dönemde ESL’de çalışan ve daha sonra NeXT’e katılan Garry Fuller’ın aktardığına göre ikili kısa sürede iyi bir iletişim kurdu.
Eski bir üst düzey CIA yetkilisi olan Kohler, Jobs’a NeXT bilgisayarlarının üniversite öğrencileri, akademisyenler ve araştırmacılar için tasarlandığını ancak istihbarat dünyasının da benzer araçlara ihtiyaç duyduğunu anlattı.
CIA yetkilileri ilk ziyaretlerinde Jobs ile görüşmeyi başaramadı. Romello daha sonra New York’ta Jobs ile bir araya geldi fakat CIA’in asıl amacını ayrıntılı olarak açıklamadı.
Jobs ise kendisine gizli bilgiler aktarılmasını istemedi. Romello’ya, bilmemesi gereken bir şeyi öğrenmek istemediğini ve öğrendiğini unutamayacağını söyledi.
Bunun üzerine Romello, NeXT iş istasyonlarını açıklanmayan bir müşteri için satın almak istediklerini belirtti. CIA tarafı yıllık 20 bin bilgisayar satın almak istediğini söyledi. Ayrıca bilgisayarlarda iki değişiklik yapılmasını talep etti.
İstihbarat kurumunun istediği değişiklikleri doğrudan Jobs veya NeXT yapmayacaktı. Müşteri, Motorola tarafından sağlanan daha hızlı bir işlemci ile Intel üretimi özel bir grafik kartı istiyordu.
CIA tarafı, bilgisayarların gerçekte ne amaçla kullanılacağını Jobs’a açıklamadı. Buna rağmen Jobs’a daha sonra gizli tesisleri ziyaret edebilmesi için en üst düzey güvenlik izni verildi.
NeXT’in ayakta kalması için kritik sözleşme
NeXT’in CIA ile yaptığı anlaşmanın şirket açısından da büyük önemi bulunuyordu.
Jobs’ın mükemmeliyetçiliği, kendi kontrolündeki şirkette ciddi sorunlara yol açıyordu. NeXT bilgisayarları pahalıydı ve geniş bir tüketici kitlesinin bütçesini aşıyordu.
Jobs’ın önemli bir müşteri grubu olarak gördüğü üniversitelerden beklenen satışlar da gerçekleşmemişti. Bu nedenle şirketin önündeki en önemli gelir kaynaklarından biri CIA ile yapılan gizli sözleşmeydi.
NeXT kamuoyuna, ESL ile yürütülen bir ortaklık kapsamında federal hükümetle sözleşme yaptığını açıkladı. CIA’in anlaşmadaki rolü ise hükümet içinde bile gizli tutuldu. Resmi alıcı olarak Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) gösterildi.
NeXT çalışanlarından Dan’l Lewin, Washington’dan gelen ve kimliklerini açıklamayan çok sayıda kişinin şirkete düzenli olarak geldiğini anlattı. Bu kişiler sivil kıyafetler giyiyor, kartvizit taşımıyor ve şirket çalışanlarına kendilerini yalnızca isimleriyle tanıtıyordu.
CIA ayrıca NeXT’in üretim kapasitesini artırmasına yardımcı olmak için daha önce teşkilatla çalışmış olan Sun Microsystems’tan bir ekip görevlendirdi.
NeXT’in üretimi kısa sürede önemli ölçüde arttı. İlk ay yalnızca 100 iş istasyonu üretilirken, üretim daha sonra ayda 1.500, ardından 5 bin bilgisayara yükseldi.
Bilgisayarlar CIA üzerinden gizli tesislere gönderildi
Üretim hattından çıkan NeXT bilgisayarları, sabahın erken saatlerinde kimliği bulunmayan kamyonlarla NeXT’in deposundan alınıyordu. Bilgisayarlar daha sonra CIA’in paravan şirketlerinden birine götürülüyordu.
Burada özel işlemciler ve grafik işlemcileri bilgisayarlara monte ediliyordu. Montajın ardından cihazlar askeri bir tesis olan Moffett Field’a taşınıyor ve dev C-5 nakliye uçaklarıyla gizli görev noktalarına gönderiliyordu.
İstihbarat tarafında görev yapan kişilere göre Jobs, bilgisayarlarının tam olarak nereye gönderildiğini ve ne amaçla kullanıldığını bilmiyordu. Hatta bilgisayarları satın alan CIA çalışanları bile başlangıçta cihazların ilerleyen dönemde nasıl kullanılacağını tam olarak öngörememişti.
NeXT bilgisayarları, Ulusal Keşif Ofisi (NRO) analistleri tarafından uydu görüntülerini incelemek için kullanılmaya başlandı. Yüksek çözünürlüklü ekranlar ve özel işlemciler sayesinde analistler, bir ülkenin askeri birliklerinin yerini değiştirip değiştirmediğini veya yeni bir füze silosu inşa edip etmediğini tespit edebiliyordu.
Bilgisayarlar aynı zamanda ses, görüntü ve açıklamaların bir araya getirildiği brifinglerin hazırlanmasına ve bunların paylaşılmasına imkan sağladı. Bu brifingler gerektiğinde Kongre üyelerine veya ABD Başkanı’na sunulabiliyordu.
NeXT bilgisayarlarının bir başka önemli özelliği ise istihbarat ağları arasında veri paylaşımına imkan vermesiydi. Böylece yeni elde edilen uydu görüntüleri dünyanın farklı bölgelerindeki askeri personele neredeyse gerçek zamanlı olarak ulaştırılabiliyordu.
Dünya Çapında Ağ’ın henüz emekleme döneminde olduğu yıllarda NeXT bilgisayarları, istihbarat topluluğuna fiilen kendi geniş alanlı bilgisayar ağına sahip olma imkanı sağladı.
NeXT, istihbarat dünyasında dengeleri değiştirdi
NeXT sistemleri yaygınlaştıkça daha fazla askeri personel uydu görüntülerini doğrudan incelemeye başladı. Böylece saha komutanları yalnızca istihbarat kurumlarının analizlerine bağlı kalmadan ham verilere ulaşabildi.
Romello’ya göre bu durum CIA’in uzun yıllardır devam eden merkezi istihbarat anlayışını da değiştirdi. Ona göre NeXT bilgisayarlarının en büyük beklenmedik sonucu buydu.
NeXT’in istihbarat kurumlarıyla bütünleşmesi, CIA’in görev alanının da büyük bir dönüşüm geçirmeye hazırlandığı döneme denk geldi. Sovyetler Birliği 1991’de dağıldı ve ABD, iki süper güçten biri olmaktan çıkıp yeni tehditlerin bulunduğu dünyadaki baskın güç haline geldi.
Bu dönemde tehditler arasında “haydut devletler”, Çin’in yükselişi ve terörizm öne çıktı.
Jobs’ın istihbarat dünyasındaki rolü uzun sürmedi. Onun hedefleri Pentagon ve CIA’in çok ötesine uzanıyordu.
1990’ların ortalarında CIA yetkililerinden Jeffrey Harris ile yaptığı bir görüşmede Jobs, müzik sektörünü yeniden şekillendireceğini söyledi. Harris o sırada Jobs’ın neyi kastettiğini anlamadı.
