Brezilya’da eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun darbe girişiminden mahkûm edilmesinde rol oynayan Yüksek Mahkeme yargıcı Alexandre de Moraes, bir bankacılık skandalıyla gündemde
Brezilya’da 25 Ekim’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turu öncesinde Yüksek Mahkeme’de patlak veren skandal, ülkenin siyasi dengelerini değiştirebilecek bir krize dönüştü. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun darbe girişiminden mahkûm edilmesinde kilit rol oynayan yargıç Alexandre de Moraes’in adının karıştığı tartışmalar, aşırı sağcı Bolsonaro ailesinin yeniden iktidara gelme ihtimalini güçlendiriyor.
The Guardian’ın haberine göre, ilk turda mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın önüne geçen senatör Flávio Bolsonaro, seçim kampanyasında rakibinden çok Moraes’i hedef alıyor. Bolsonaro, 7 Eylül’de São Paulo’da düzenlenen mitingde Lula’ya oy verenlerin aslında Moraes’e oy verdiğini savundu. Lula’nın Moraes’i Yüksek Mahkeme’ye atamamış olmasına rağmen, yargıcın Jair Bolsonaro hakkındaki davayı yürütmesi iki isim arasındaki siyasi bağın Bolsonaro destekçileri tarafından sürekli gündeme getirilmesine yol açtı.
Skandalın merkezinde 26,5 milyon dolarlık sözleşme var
Kriz, polis soruşturmasında Moraes’in eşi Viviane Barci de Moraes’in hukuk bürosunun, Brezilya tarihinin en büyük bankacılık dolandırıcılığı vakalarından biriyle suçlanan bankacı Daniel Vorcaro ile yaklaşık 26,5 milyon dolarlık bir sözleşme yaptığına ilişkin bulguların ortaya çıkmasıyla başladı. Vorcaro ile Moraes arasında yakın bir ilişki bulunduğuna işaret ettiği öne sürülen mesajlar da soruşturmaya girdi. Moraes, mesajların kendisine ait olduğu iddiasını reddetti.
Soruşturma, Vorcaro ile bağlantıları olduğu şüphesi bulunan başka Yüksek Mahkeme üyelerini de gündeme taşıdı. Böylece mahkemenin 10 üyesinden Moraes dahil beş yargıç, bankacıyla bağlantı iddialarının odağına girdi. Bu isimlerin tamamı hakkındaki iddiaları reddediyor.
Kriz, geçen ay Moraes ile başka bir yargıç arasında mahkemenin televizyondan yayımlanan oturumunda yaşanan sert tartışmayla büyüdü. Ardından yargıçların birbirlerinin kararlarını geçersiz kıldığı bir dizi hukuki çekişme yaşandı. Mahkeme içindeki gerilim haftalarca kamuoyunun gündeminde kaldı.
Lula da krizin siyasi bedelini ödüyor
Lula, ilk turdaki seçim sonucunun ardından yaptığı açıklamada, Yüksek Mahkeme’deki ilişkiler ağının yarattığı tartışmaların yükünü taşımak zorunda kaldığını söyledi. Kampanya koordinatörü Edinho Silva da toplumun gözünde Lula’nın kurumsal itibar kaybının bedelini ödediğini savundu.
Siyaset bilimci Camila Rocha’ya göre, mahkeme krizi özellikle henüz kararını vermemiş seçmenler üzerinde etkili oldu.
Brezilya seçmeninin sol ve sağ arasında birbirine yakın büyüklükte iki kampa ayrıldığı bir ortamda, kararsızların tercihi sonucu belirleyebilir.
Rocha, seçmenlerin bir bölümünün parlamentonun ardından ülkenin en yüksek mahkemesinin de yozlaştığına inanmaya başladığını belirtiyor. Bu algının Lula’ya desteği zayıflatırken aşırı sağın beslediği sistem karşıtı söylemi güçlendirdiğini söylüyor.
São Paulo Üniversitesi’nden anayasa hukuku profesörü Conrado Hübner Mendes ise Moraes’in kendisini demokrasiyi savunan kahraman figürü olarak konumlandırmasının geri teptiğini düşünüyor. Mendes’e göre yargıç, Jair Bolsonaro’nun iktidarı dönemindeki bazı hamlelerini engelleyerek aşırı sağın hedefi haline gelmişti; ancak hakkındaki yolsuzluk iddiaları bu konumunu zedeledi.
Bankacılık soruşturması siyasi isimlere uzanıyor
Vorcaro, Banco Master üzerinden yüksek getiri vaatleriyle agresif biçimde para toplamak, bilanço kayıtlarını sahte göstermek ve büyük bir mali açık yaratmakla suçlanıyor. Tahmini zararın yaklaşık 11,9 milyar dolar olduğu, bunun önemli bir bölümünün kamu kaynaklarını ve emeklilerin birikimlerini etkilediği belirtiliyor. Bankacı, kasım ayında São Paulo’dan Malta’ya özel jetle gitmeye hazırlanırken gözaltına alınmıştı.
Vorcaro’nun telefonundan çıkarılan mesajlarda, tutuklanmasından iki gün önce bir kişiye ülkeden ayrılması gerekip gerekmediğini sorduğu görülüyor. Polis bu mesajın muhatabının Moraes olduğunu belirledi. Ancak yargıç mesajın kendisine gönderildiğini reddediyor ve soruşturmanın, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro tarafından atanan yargıç André Mendonça tarafından siyasi amaçlarla kullanıldığını öne sürüyor.
Öte yandan Flávio Bolsonaro da Vorcaro’dan babası hakkında çekilecek bir biyografi filmi için 26,5 milyon dolar talep ettiği bir ses kaydı nedeniyle soruşturuluyor.
Paranın, ABD’de yaşayan ve Trump yönetimine Lula’ya karşı lobi yapan kardeşi Eduardo Bolsonaro’nun masraflarını karşılamak için kullanılmış olabileceğinden şüpheleniliyor. Flávio Bolsonaro ise paranın tamamının film sponsorluğu için ayrıldığını savunuyor.
Filmin henüz gösterim tarihi açıklanmadı.
Lula’nın adı da cuma günü yayımlanan bir haberle tartışmaya girdi. Veja dergisi, Vorcaro’nun yönetmen Oliver Stone’un 2024’te çektiği Lula belgeselini finanse etmek için yaklaşık 5,95 milyon dolar ödediğini iddia ettiğini yazdı. Ancak federal polis ve savcılık, bankacının ifadesinde böyle bir iddiada bulunmadığını veya bunu destekleyen kanıt sunmadığını açıkladı. Lula da Vorcaro’dan para aldığı iddiasını reddetti.
Bolsonaro kazanırsa mahkemenin dengesi değişebilir
Skandalın seçim sonuçlarının ötesinde etkileri olması bekleniyor. Aşırı sağın ilk turdaki geniş kapsamlı başarısı, 2027’de daha muhafazakâr bir parlamentonun oluşmasının da önünü açtı. Bu tablo, Jair Bolsonaro’nun mahkûmiyetinden bu yana destekçilerinin talep ettiği Yüksek Mahkeme yargıçlarının görevden alınması girişimlerini güçlendirebilir.
Mendes’e göre skandal, Bolsonaro hareketine daha önce sahip olmadığı bir siyasi ve hukuki gerekçe sundu:
Yargıçların görevden alınmasını savunmak için kullanılabilecek bir çıkar çatışması iddiası.
Flávio Bolsonaro’nun seçimi kazanması halinde görev süresi boyunca dört Yüksek Mahkeme üyesinin emekli olması bekleniyor. Bu durumda yeni atamalarla mahkemenin 11 üyesinden en az altısının Bolsonaro ailesi tarafından atanmış olması mümkün. Mendes, böyle bir tablonun yargının hükümete bağımlı hale gelmesi ve kuvvetler ayrılığının zayıflaması riskini artıracağını savunuyor.
Brezilya’daki kriz böylece iki ayrı soruyu gündeme getiriyor: Yüksek Mahkeme, Bolsonaro döneminde demokratik kurumları koruyan bir güç olarak konumunu yeniden kazanabilecek mi? Yoksa mahkemenin kendi içindeki tartışmalar, eski başkanın ailesinin siyasi dönüşünü kolaylaştırarak ülkenin güç dengelerini kalıcı biçimde mi değiştirecek?
