ABD güçlerinin çarşamba gününe kadar Irak’tan tamamen çekilmesi bekleniyor. 20 yılı aşkın sürenin ardından gelen bu adım Tahran ve müttefikleri tarafından “tarihi zafer” olarak görülüyor
ABD güçlerinin çarşamba gününe kadar Irak’taki üslerinden tamamen çekilmesi bekleniyor.
Reuters’ın haberine göre İran ve müttefikleri, 4 bin 500’den fazla ABD askerinin hayatını kaybettiği ve 20 yılı aşkın süredir devam eden savaşın ardından gelen bu çekilmeyi, ülkedeki köklü nüfuzlarını pekiştirecek stratejik bir zafer olarak nitelendiriyor.
Iraklı güvenlik uzmanları, ABD güçlerinin çekilmesinin Tahran ve ülkedeki güçlü müttefiklerine daha geniş hareket alanı sağlayabileceği, aynı zamanda IŞİD gibi ABD’nin diğer düşmanlarının yeniden güç kazanmasına imkan verebileceği görüşünde.
Söz konusu çekilme, 2024 yılında dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetiminde kararlaştırılmıştı. Donald Trump yönetimi, İran’a karşı savaş yürüttüğü bir dönemde bu anlaşmayı uygulamaya koydu.
İran yanlısı Şii silahlı gruplar konusunda uzmanlaşan Iraklı güvenlik analisti Jasim al-Bahadli, “İran, koalisyonun ayrılmasından stratejik olarak fayda sağlayabilir. Çünkü bu çekilme, yıllardır Tahran’ın Irak’taki nüfuzuna karşı denge unsuru oluşturan askeri varlığı ortadan kaldırıyor” dedi.
Bahadli, İran yanlısı milis grupların çekilmeyi yalnızca kendi hareketleri açısından bir zafer olarak sunmakla kalmayacağını, aynı zamanda “bu ivmeyi güvenlik ve siyasi karar alma süreçleri üzerindeki etkilerini artırmak için kullanmaya çalışacağını” söyledi.
İran destekli silahlı gruplardan oluşan Irak’taki İslami Direniş çatısı altında faaliyet gösteren bir grubun komutanı Abu Mojtaba al-Yasiri ise ABD’nin çekilmesini “Irak’taki İslami direniş grupları ve onurlu Iraklılar için tarihi bir zafer, Amerikan projesi için ise ezici bir yenilgi” olarak nitelendirdi.
Yasiri, Reuters’a yaptığı açıklamada, “30 Eylül’de Irak tarihindeki kara bir sayfanın kapanmasını ve işgalin iradesini ülkemize dayatamamasını kutlayacağız” dedi.
Yasiri, “Irak egemenliğinin yabancı güçlerle değil, direniş ve halkının iradesiyle güvence altına alınabileceğini kanıtladı” ifadelerini kullandı.
Irak güvenliği devralmaya hazır mı?
ABD güçlerinin nihai olarak Irak’tan ayrılması ülkede genel olarak destek görüyor. Ancak İran destekli grupların artan gücünden endişe duyan bazı kesimler, çekilmenin erken olduğunu düşünüyor.
Bir dönem ABD karşıtı direnişin kalelerinden biri olan Felluce’deki Sünni aşiret liderlerinden Abdulrahman al-Zobaie, Reuters’a yaptığı açıklamada Irak’ın güvenlik sorumluluğunu tamamen devralmaya henüz hazır olmadığı görüşünü dile getirdi.
Zobaie, “Tüm Iraklılar tam egemenlik istiyor ve hiçbir Iraklı buna itiraz etmez. Ancak ABD öncülüğündeki koalisyonun bu şekilde ayrılması ve bir boşluk oluşturması, tüm Iraklıların korktuğu şey” sözlerini kullandı.
ABD’nin Irak’taki savaşının geçmişi
ABD güçleri 2003 yılında Sünni Müslüman lider Saddam Hüseyin’i devirmek amacıyla Irak’ı işgal etti. Washington daha sonra ülkeyi işgal altında tuttu, Şii ağırlıklı bir hükümet kurulmasına öncülük etti ve yıllarca süren isyanla mücadele etti.
ABD güçleri 2011 sonunda Irak’tan çekildi.
ABD askerleri, Sünni militan örgüt IŞİD’e karşı mücadelede Irak güçlerine destek vermek amacıyla üç yıldan kısa süre sonra yeniden ülkeye döndü. IŞİD’e karşı yürütülen büyük savaş 2014-2017 yılları arasında devam etti.
Irak, son yıllarda hem ABD hem de İran ile yakın siyasi ve askeri ittifaklarını sürdüren tek ülke oldu. İki ülke arasındaki gerilimlerde Irak toprakları zaman zaman vekalet savaşlarının sahnesi haline geldi.
ABD, 2020 yılında İran’ın üst düzey komutanlarından Kasım Süleymani’yi Bağdat Havalimanı’na düzenlediği hava saldırısıyla öldürdü. İran’ın müttefiki silahlı gruplar ise ABD üslerine defalarca saldırdı ve bu saldırılar zaman zaman Washington’ın misillemelerine yol açtı.
Bu yıl İran’a karşı yürütülen savaşta hayatını kaybeden 18 ABD askerinden 7’si Irak’ta bulunuyordu. Irak’ta ölen son ABD askeri, temmuz ayında Erbil yakınlarındaki bir üste bir dronun kontrollü şekilde imha edilmesi sırasında hayatını kaybeden bir ordu çavuşu oldu.
İran ve müttefikleri çekilmeyi “zafer” olarak görüyor
İran, nihai hedefinin ABD güçlerini Ortadoğu’nun tamamından çıkarmak olduğunu belirtiyor. Tahran, ABD’nin Irak’tan çekilmesini bölgede kendisiyle ittifak halindeki silahlı gruplardan oluşan “direniş ekseni” açısından bir zafer olarak görüyor.
İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkan Yardımcısı Amir Hayat Moqaddam, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Amerikalıların Irak’tan ayrılmasının ardından “Irak’ta kalıcı güvenliğin hakim olacağını” söyledi.
Moqaddam, İran’ın ABD askerlerinin Irak’tan çekilmesini “memnuniyetle karşıladığını ve şüphesiz destekleyeceğini” belirtti.
İran Meclisi’nin haber servisine konuşan Moqaddam, “Direniş grupları şu anda harekete geçiyor ve zaman zaman Amerikan askerlerini hedef alıp onlarla çatışıyor” dedi.
Washington, Irak’taki İran destekli milis grupları, Tahran’ın talimatıyla komşu ülkelere saldırılar düzenleyerek Ortadoğu’daki daha geniş çatışmada rol oynamakla suçladı. Bu grupların bu ayın başlarında Suudi Arabistan’daki önemli bir petrol boru hattına düzenlenen saldırıda da rol aldığı belirtildi.
Bağdat yönetimi ise söz konusu grupların etkisini sınırlamaya çalıştığını söylüyor.
IŞİD yeniden güç kazanabilir mi?
Irak federal hükümeti ile ülkenin kuzeyindeki yarı özerk Kürt bölgesindeki bazı güvenlik yetkilileri, ABD’nin çekilmesinin IŞİD militanlarına da yeniden güç kazanma fırsatı verebileceği uyarısında bulunuyor.
IŞİD, kendisini “hilafet” olarak ilan ettiği toprakları yaklaşık 10 yıl önce kaybetmiş olsa da örgütün Irak’ta halen uyuyan hücrelerden oluşan bir ağı bulunuyor.
Örgüt en güçlü olduğu dönemde Irak’ın yaklaşık üçte birini kontrol etmiş ve yüzlerce kişiyi eski bir ABD askeri üssünün içinde kurşuna dizdiği görüntüleri yayımlamak da dahil olmak üzere binlerce kişinin ölümüne neden olmuştu.
Stratejik öneme sahip petrol kenti Kerkük’teki üst düzey güvenlik yetkililerinden Albay Khalid al-Bayati, IŞİD’in “örgütün halen güçlü olduğunu ve kanlı saldırılar düzenleyebilecek kapasiteye sahip olduğunu göstermek istediğini” söyledi.
