İran ile Umman arasında müzakere edilen taslak anlaşma, Hürmüz Boğazı’ndan Basra Körfezi’ne giriş yapan gemilerin kontrolünü İran’a bırakmayı öngörüyor
İran ile Umman arasında müzakere edilen anlaşma taslağı, Hürmüz Boğazı’ndan Basra Körfezi’ne giriş yapan gemiler üzerinde Tahran’a denetim yetkisi verilmesini öngörüyor. Ancak Reuters’a konuşan İranlı ve bölgesel kaynaklara göre ücretlendirme, denetim mekanizması ve ABD’nin tutumu gibi kritik başlıklarda taraflar arasında henüz uzlaşma sağlanmış değil.
İran ile Umman arasında, beş aydır devam eden İran-ABD savaşını sona erdirmeyi amaçlayan müzakerelerde, Tahran’a Hürmüz Boğazı’ndan Basra Körfezi’ne giriş yapan gemiler üzerinde kontrol yetkisi tanıyacak bir anlaşma taslağının ele alındığı öne sürüldü.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ile iki bölgesel yetkili, söz konusu düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde bunun İran’ın şimdiye kadar elde ettiği en büyük diplomatik kazanımlardan biri olacağını söyledi. ABD yönetimi ise iddialara ilişkin henüz resmi açıklama yapmadı.
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşmanın yakın olduğunu savunsa da Washington daha önce defalarca İran’ın dünyanın en kritik enerji ticaret yollarından biri üzerindeki geçişleri kontrol etmesini kabul etmeyeceğini açıklamıştı.
Savaş öncesinde tüm gemilerin herhangi bir ücret ödemeden serbestçe kullandığı Hürmüz Boğazı’nda İran’a denetim yetkisi verilmesi, Reuters’ın değerlendirmesine göre bölgedeki güç dengesini Tahran lehine değiştirecek önemli bir gelişme anlamına geliyor.
Gemiler İran karasularından geçecek
Müzakereler kapsamında İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’nın kendi kontrol ettikleri kuzey ve güney geçişleri konusunda ikili görüşmeler yürütüyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada görüşmelerde “temel mutabakatlara” ulaşıldığını belirterek, ticari gemilerin hem Basra Körfezi’ne girişte hem de çıkışta İran karasularını kullanacağını söyledi. Garibabadi, anlaşmanın sonuçlandırılmasının “çok yakın” olduğunu ifade etti.
İranlı yetkili ayrıca ABD’nin, haziran ayında varılan ve askeri operasyonların derhal durdurulmasını öngören mutabakata yeniden bağlı kalmaya hazır olduğuna ilişkin mesajlar gönderdiğini ileri sürdü. Ancak son günlerde Washington ile doğrudan görüşme yapılmadığını da sözlerine ekledi.
Ücret ve denetim konusunda anlaşmazlık sürüyor
Reuters’a konuşan kaynaklara göre, anlaşmanın en tartışmalı başlıklarından biri Hürmüz’den geçecek gemilerden alınacak ücretler.
Üst düzey İranlı kaynak, Tahran’ın taşınan yükün değerinin yüzde 5 ila 7’si arasında ücret talep ettiğini söyledi. Umman’ın yaklaşık yüzde 3’lük bir ücret önerdiği, ABD’nin ise herhangi bir geçiş ücreti uygulanmasına karşı çıktığı belirtildi.
Bölgesel kaynaklardan biri, Körfez ülkelerinin gemi denetimlerinin bölge ülkelerinin gözetiminde yapılmasını ve olası ücretlerin gönüllülük esasına dayanmasını istediğini aktardı.
Kaynaklara göre mevcut taslak, İran’a Basra Körfezi’ne giriş yapan gemiler üzerinde kontrol yetkisi tanırken, Körfez’den çıkan gemiler üzerindeki yetkinin kapsamı ise hâlâ müzakerelerin en önemli anlaşmazlık başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
İran’dan Körfez ülkelerine uyarı
Reuters’a konuşan beş kaynağa göre İran, Körfez ülkelerine, ABD’nin İran topraklarına yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde bölgedeki kritik enerji altyapılarını hedef alacağı uyarısında bulundu.
Kaynaklardan biri, Tahran’ın mesajının “son derece açık” olduğunu belirterek, ABD’nin İran’ın altyapısını vurması durumunda Körfez’deki enerji tesisleri ile diğer bölgesel hedeflerin misilleme kapsamında hedef alınacağını söyledi.
İran’ın son aylarda Washington’ın bölgedeki müttefiklerine füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediği, ayrıca izni olmadan Hürmüz Boğazı’nı kullanan ticari gemileri de hedef aldığı ifade ediliyor.
Trump üzerindeki baskı artıyor
Donald Trump, Las Vegas’ta düzenlediği bir mitingde diplomatik çözümü tercih ettiğini belirterek, “Anlaşma yapmayı tercih ederim çünkü insanların ölmesini istemiyorum” dedi.
Şubat sonunda başlayan savaşta İran, ABD ve İsrail saldırılarında 3 bin 400’den fazla kişinin hayatını kaybettiğini açıklarken, ABD ise çatışmalarda 18 askerinin öldüğünü duyurdu.
Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde kamuoyunun büyük bölümünün savaşa karşı çıkması nedeniyle Trump üzerindeki siyasi baskının arttığı belirtiliyor. Reuters’ın haberine göre ABD ordusunun son aylardaki operasyonlarda uzun menzilli hassas güdümlü mühimmat stoklarının önemli bölümünü tüketmesi de Washington’ın askeri seçeneklerini sınırlandıran unsurlar arasında gösteriliyor.
Öte yandan Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırıları ertelediğini açıklaması ve müzakerelere işaret etmesiyle birlikte küresel petrol fiyatları son iki günde sert geriledi.
