Reuters’a konuşan İranlı üst düzey bir yetkili, ABD ve İran arasındaki olası barış görüşmelerine Türkiye ya da Pakistan’ın ev sahipliği yapabileceğini açıkladı.
Üst düzey bir İranlı yetkili Reuters’e verdiği bilgide, Pakistan’ın ABD tarafından hazırlanan 15 maddelik teklifi Tahran’a ilettiğini ve Körfez’de tırmanan çatışmayı durdurmaya yönelik olası görüşmelerin Türkiye veya Pakistan’da yapılabileceğini açıkladı.
İsminin açıklanmasını istemeyen yetkili, bu gelişmenin, İran’ın kamuoyu önünde müzakereleri reddetmesine rağmen diplomatik seçenekleri değerlendirmeye açık olduğuna işaret eden nadir sinyallerden biri olduğunu belirtti. Ancak iletilen teklifin içeriğine ilişkin detay verilmezken, bunun daha önce gündeme gelen 15 maddelik ABD planıyla aynı olup olmadığı netlik kazanmadı.
Diplomatik çabalar artıyor
ABD’nin söz konusu planı İran’a ilettiği daha önce de doğrulanırken, İsrail hükümetinden kaynaklar teklifin; yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kaldırılması, uranyum zenginleştirmenin durdurulması, balistik füze programının sınırlandırılması ve bölgesel müttefiklere sağlanan desteğin kesilmesi gibi başlıkları içerdiğini ifade etti.
Diplomatik çabalar sürerken sahadaki askeri hareketlilik de artıyor. ABD Savunma Bakanlığı’nın, Başkan Donald Trump’a daha geniş askeri seçenekler sunmak amacıyla Körfez bölgesine binlerce hava indirme askeri sevk etmeye hazırlandığı belirtiliyor. Bu birliklerin, bölgeye intikal etmekte olan deniz piyade unsurlarına ek olarak konuşlandırılacağı ve ay sonuna doğru ilk birliklerin ulaşmasının beklendiği kaydedildi.
Öte yandan Türkiye ve Pakistan’ın arabuluculuk rolü öne çıkıyor. Pakistan, tarafların kabul etmesi halinde görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildirirken, Ankara’nın da Washington ile Tahran arasında mesaj iletiminde aktif rol üstlendiği ifade ediliyor.
İran müzakere iddialarını reddediyor
Buna karşın İran yönetimi, kamuoyu önünde müzakere iddialarını kesin bir dille reddetmeye devam ediyor. İranlı üst düzey askeri yetkililer ve Dışişleri Bakanlığı sözcüleri, ABD ile herhangi bir görüşme yürütülmediğini vurgulayarak, Washington’a yönelik sert açıklamalarda bulundu. İranlı yetkililer, ABD’nin diplomasi söylemini güvenilmez bulduklarını ve mevcut şartlarda müzakerelerin anlamlı olmadığını savunuyor.
İsrail tarafı ise olası bir anlaşmaya temkinli yaklaşıyor. İsrailli yetkililer, İran’ın söz konusu şartları kabul edeceğine dair şüphelerini dile getirirken, ABD’nin müzakerelerde taviz verebileceği endişesini taşıyor. Ayrıca Tel Aviv yönetimi, olası bir anlaşmanın İsrail’in İran’a karşı önleyici askeri operasyon düzenleme kabiliyetini sınırlamamasını istiyor.
ABD Başkanı Trump’ın son günlerde daha ılımlı bir söylem benimsemesi ve İran’la “verimli temaslar” yürütüldüğünü açıklaması, küresel piyasalarda kısmi bir rahatlama yarattı. Petrol fiyatlarında gerileme görülürken, yatırımcılar yaklaşık dört haftadır süren ve binlerce kişinin hayatını kaybetmesine neden olan savaşın sona erebileceği ihtimalini fiyatlamaya başladı. Ancak İran, bu tür görüşmelerin gerçekleşmediğini savunarak Trump’ın açıklamalarını zaman kazanma ve piyasaları yatıştırma çabası olarak nitelendirdi.
Sahada çatışmalar sürüyor
Sahada ise çatışmalar tüm şiddetiyle devam ediyor. İsrail ordusu, Tahran’daki askeri ve altyapı hedeflerine yönelik hava saldırıları düzenlediğini duyururken, İran kaynakları saldırıların yerleşim alanlarını da etkilediğini ve arama-kurtarma çalışmalarının sürdüğünü bildirdi.
İran da misilleme olarak İsrail’e ve bölgedeki ABD üslerine yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Körfez ülkeleri, hava sahalarını hedef alan bazı saldırıları engellediklerini açıkladı.
Yaklaşık dört haftadır süren çatışmalar, küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı da etkiledi. İran, boğazdan geçişlerin kendi denetimi altında yapılacağını duyururken, pratikte yalnızca İran’a ait petrol sevkiyatları ve sınırlı sayıda müttefik ülke gemisinin geçişine izin verildiği bildirildi.
Türkiye gerilimi azaltmak için devrede
Diplomatik temasların sürmesine rağmen, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları ve sahadaki askeri hareketlilik, kısa vadede kalıcı bir çözümün zor olduğunu ortaya koyuyor. Önümüzdeki süreçte, arabulucu ülkelerin girişimleri ve İran’ın vereceği olası yanıtın belirleyici olması bekleniyor.
“Mesaj iletme rolü oynuyoruz”
Öte yandan AK Parti Dış İlişkilerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Harun Armağan, Reuters’e verdiği demeçte, Türkiye’nin İran ve ABD arasında gerilimi azaltmayı ve doğrudan müzakereleri teşvik etmek için “mesaj iletme rolü oynadığını” söyledi.
Armağan mesajların, ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tetiklenen ve giderek büyüyen bölgesel savaşın içine çekilen Körfez ülkelerine de iletildiğini söyledi.
