Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ABD ile birlikte hazırlanan ve Rusya ile savaşı sona erdirmeye yönelik revize edilmiş bir barış planı taslağını açıkladı. Peki bu taslakta neler var?
Planın içerdiği 20 madde, Ukrayna’nın gelecekteki Rus saldırılarını önlemek için talep ettiği güvenlik garantilerinden, savaşın harap ettiği ülkenin yeniden inşasına yönelik taahhütlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Zelenski, barış görüşmelerinde en büyük tıkanma noktası olan toprak meselelerinde Ukrayna ile ABD arasında henüz tam bir mutabakata varılmadığını kabul etti.
Zelenski, yeni taslağın ABD tarafından Rusya’ya sunulduğunu söyledi. Ukrayna’nın kritik anlaşmazlık noktalarında önerdiği uzlaşmaların Moskova’ya nasıl iletileceği ise belirsizliğini koruyor. Rusya, savaşı sona erdirmeye istekli olduğuna dair çok az işaret vermiş durumda.
Zelenski’nin salı günü Kiev’de gazetecilere ayrıntılı biçimde anlattığı 20 maddeye dair bildiklerimiz şöyle:
Ukrayna ile ABD hangi konularda anlaştı?
Zelenski’ye göre, maddelerin büyük çoğunluğunda Ukrayna ile ABD hemfikir.
Ukrayna lideri, özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı yeniden işgal etmesini önlemeyi amaçlayan güvenlik garantileri konusunda Kiev ile Washington’un büyük ölçüde mutabık kalmasından memnun olduğunu söyledi. Bu garantiler, Batılı ortaklar tarafından finanse edilecek 800 bin askerden oluşan bir barış ordusunun korunmasını ve Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyeliğini içeriyor.
Zelenski, barış anlaşmasının Ukrayna’nın AB’ye girişine ilişkin net bir tarih içermesini istiyor; böylece bunun somut ve bağlayıcı bir garanti olacağını savunuyor. Ancak üyelik müzakerelerinin karmaşıklığı nedeniyle birliğin böyle bir tarih belirlemeyi kabul edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Güvenlik garantileri ayrıca, ABD Kongresi tarafından oylanacak ikili bir ABD-Ukrayna güvenlik anlaşmasını ve Avrupa’nın Ukrayna’nın hava, kara ve deniz savunmasına askeri destek vermesini kapsıyor. Bazı Avrupa ülkeleri bu destek paketi kapsamında Ukrayna’ya asker konuşlandırmaya hazır olduklarını belirtse de Rusya bu tür bir asker varlığına karşı olduğunu açıkladı.
Ukrayna ve ABD, çatışmaların yeniden başlamasını önlemeye yönelik bir dizi düzenleme üzerinde de anlaştı. Bunlar arasında temas hattının izlenmesine yönelik bir mekanizma yer alıyor. Taslak plan ayrıca tüm savaş esirlerinin ve tutuklu sivillerin serbest bırakılmasını ve bir barış anlaşmasının imzalanmasının ardından Ukrayna’da mümkün olan en kısa sürede seçimlerin düzenlenmesini öngörüyor.
Kalan anlaşmazlık noktaları neler?
Zelenski’ye göre, Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk bölgesinde Ukrayna’nın elinde tuttuğu toprakların geleceği “en karmaşık nokta” olmayı sürdürüyor.
Rusya ve ABD tarafından daha önce hazırlanan bir barış önerisi, Ukrayna güçlerinin hâlihazırda kontrol ettikleri Donetsk bölgelerinden çekilmesini ve bu alanların tarafsız, askerden arındırılmış bir bölgeye dönüştürülmesini öngörüyordu. Ukrayna bu seçeneği, Moskova’nın ele geçiremediği topraklardan tek taraflı olarak vazgeçemeyeceğini belirterek reddetti.
Zelenski’nin açıkladığı uzlaşma, Donetsk’te bir askerden arındırılmış bölge oluşturulması fikrini temel alıyor ancak bunu genişletiyor. Buna göre, sadece Ukrayna güçlerinin çekileceği alanlar değil, Rusya’nın askerlerini geri çekeceği Rusya kontrolündeki bölgeler de bu kapsama dahil ediliyor. Uluslararası güçlerin denetleyeceği bir tampon bölge, askerden arındırılmış alan içinde iki tarafı birbirinden ayıracak.
Zelenski, “Amerikalılar bunun ‘çekilme’ olarak adlandırılmaması için bir yol bulmaya çalışıyor, çünkü biz çekilmeye karşıyız. Her iki tarafı da tatmin edebilecek bir askerden arındırılmış bölge ya da ‘serbest ekonomik bölge’ formatı arıyorlar” ifadelerini kullandı.
Bir diğer anlaşmazlık noktası ise Ukrayna’nın güneyindeki Zaporijya bölgesinde bulunan ve Rusya tarafından işgal edilen nükleer santral. Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan tesis, 6 gigavatlık üretim kapasitesine sahip ve Ukrayna, savaş sonrası yeniden inşa için bu santrale ihtiyaç duyduğunu söylüyor.
Zelenski, ABD’nin santralin kontrolü ve kârının Washington, Kiev ve Moskova arasında paylaşılmasını önerdiğini belirtti.
Ancak Ukrayna’nın Rusya ile enerji ticareti yapmayı kabul edemeyeceğini söyledi. Bunun yerine, santralin Ukrayna ile ABD arasında ortak bir girişim olarak işletilebileceği ve ABD’nin elde ettiği kârı dilediği gibi paylaşabileceği bir uzlaşma önerdi. Bu da Washington’un Moskova ile ayrı bir anlaşma yapabileceği anlamına geliyor.
ABD bu plandan nasıl kâr elde edebilir?
Planın çeşitli maddeleri, savaş sonrası uzlaşmanın bir parçası olarak ABD’nin ekonomik çıkarlarına doğrudan değiniyor.
Plan, “teknoloji, veri merkezleri ve yapay zeka dahil olmak üzere yüksek büyüme potansiyeline sahip sektörlere yatırım yapacak bir Ukrayna Kalkınma Fonu” kurulmasını öngörüyor. ABD ve Ukrayna şirketleri, enerji sektörü de dahil olmak üzere yeniden inşa projelerini desteklemek için iş birliği yapacak.
Planda ayrıca Ukrayna’daki “minerallerin ve doğal kaynakların çıkarılması”ndan söz ediliyor; bu konu, Trump yönetiminin Ukrayna’daki ekonomik çıkarları açısından öncelik verdiği alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Plan, savaş sonrası toparlanma ve yeniden inşayı finanse etmek için “birkaç fon” kurulacağını ve nihai hedefin 800 milyar dolara kadar kaynak sağlamak olduğunu belirtiyor. Ayrıca, “stratejik toparlanma planının uygulanmasını organize etmek ve gelecekteki refah fırsatlarını en üst düzeye çıkarmak” üzere “küresel ölçekte lider bir finans kuruluşunun” atanacağı ifade ediliyor. Bu ifadenin, ABD tarafının barış görüşmelerine dahil ettiği, dünyanın en büyük varlık yöneticisi olan BlackRock’a işaret ettiği düşünülüyor.
Rusya ne diyor?
Kremlin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in müzakereler hakkında bilgilendirildiğini açıkladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Gelecekteki tutumumuzu şekillendirmeyi ve halihazırda kullanılan yerleşik kanallar üzerinden temaslarımızı kısa süre içinde yeniden başlatmayı hedefliyoruz” dedi.
Ancak hafta sonu Moskova, bir anlaşmanın yakın olduğuna dair beklentilere soğuk yaklaştı. Kremlin’in üst düzey dış politika danışmanı Yuri Uşakov, son ABD-Ukrayna barış görüşmelerini yapıcı bulmadı.
Ukrayna’nın toprak düzenlemeleri ve nükleer santralin kontrolüne ilişkin sunduğu uzlaşmaların Rusya tarafından reddedilmesi bekleniyor. Kremlin, Donetsk’in tamamını askeri olarak ele geçirmeyi hedeflediğini defalarca dile getirdi ve nükleer santralin Ukrayna’nın kontrolüne geri verilmesine yönelik her türlü fikri reddetti.
Constant Méheut / New York Times
