New York Times | Yapay zekayla tatil planlamanın püf noktaları

Yapay zeka, hukuk dosyalarındaki binlerce belge arasından aranan ayrıntıları hızla bulabiliyor, uzun süredir çözülemeyen matematik problemlerini çözebiliyor ve Bon Jovi albüm kapağı sanılabilecek kadar ikna edici 1980’ler tarzı görseller üretebiliyor. Peki neden Roma’da geçirilecek bir haftalık tatili planlamakta bu kadar kötü?
Sorunun yanıtı büyük ölçüde verilen komutlarda, yani “prompt”larda yatıyor.

Sohbet botlarının geleneksel seyahat planlama yöntemlerinin yerini almasına hâlâ uzun bir süre olabilir. Ancak doğru yönlendirildiklerinde çoğumuzun düşündüğünden çok daha iyi sonuçlar verebiliyorlar. Sorun, onlara yeterince yardımcı olmamamız.

Pennsylvania Üniversitesi Wharton School’da yapay zeka ve etkileri üzerine çalışan Profesör Ethan Mollick, “Onlar birer kahin değil” diyor. Mollick’e göre yapay zekayla çalışırken onu “zeki bir insanla birlikte çalışıyormuş gibi” düşünmek gerekiyor.

Mollick’in yanı sıra diğer uzmanlardan ve teknoloji konusunda deneyimli arkadaşlarımdan aldığım tavsiyeler ile yapay zeka şirketlerinin önerilerinden yola çıkarak, seyahat planlamasında daha iyi promptlar yazmaya ilişkin bazı yöntemleri test etmeye karar verdim.

Bunun için en iyi bildiğim iki şehre, Brezilya’nın São Paulo kenti ile New York’a yönelik beşer günlük iki hayali seyahat hazırladım. Planım ChatGPT, Gemini ve Claude olmak üzere üç farklı sohbet botunu hem ücretsiz hem de ücretli sürümleriyle denemekti. Ücretli sürümler genellikle daha ayrıntılı yanıtlar verdi, daha hızlı çalıştı ve işlemi yarıda bırakma olasılıkları daha düşük oldu.

Deneyin bir de sürprizi vardı: Yapay zekanın, bu iki şehirde yıllarca yaşadığımı bilmesini istemedim. Bu nedenle yeni hesaplar veya “geçici sohbetler” kullanarak kimliğimi gizledim. Botlardan São Paulo’yu ilk kez ziyaret edecek bir gezgin ile New York’a daha önce defalarca gitmiş ve başlıca turistik noktaların tamamını görmüş deneyimli bir ziyaretçi için öneriler hazırlamalarını istedim.

Ortaya çıkan sonuçlar etkileyiciydi. Yine de arkadaşlardan tavsiye alma, basılı seyahat rehberlerine başvurma ve internette gece geç saatlere kadar araştırma yapma gibi eski usul alışkanlıklarımdan vazgeçmeye ikna olmuş değilim.

Ancak yapay zekayla seyahat planlarken bazı yöntemlerin diğerlerinden çok daha iyi sonuç verdiğini gördüm. İşte benim için işe yarayan stratejiler:

Ayrıntıları artırın

Seyahat planlamasında yapay zekayı ilk kez kullananların yaptığı tipik bir hatayı düşünün: Bir sohbet botundan, “Müzeleri ve iyi yemekleri seven biri için Chicago’da üç günlük hafta sonu planla” diye istemek.

Uzmanların tekrar tekrar vurguladığı nokta aynı: “Genel sorular sorarsanız, genel yanıtlar alırsınız.”

Böyle bir komutun sonuçları çoğu zaman sıradan kalıyor. Sonuçta iyi yemekleri kim sevmez? Üstelik bu tür genel yanıtlar, hızla yaygınlaşan “üretken motor optimizasyonu”na (generative engine optimization) da açık hale geliyor.

Şirketler, yapay zeka modellerinin verdiği yanıtlarda daha sık yer alabilmek için sistemleri etkilemeye çalışıyor. Bu yöntem, şirketlerin yıllardır Google aramalarında üst sıralara çıkmak için kullandığı arama motoru optimizasyonunun (SEO) yapay zeka çağındaki karşılığı olarak görülüyor.

Daha kişiselleştirilmiş sonuçlar almak için sohbet botuna mümkün olduğunca fazla kişisel ayrıntı vermek gerekiyor. Bunlar arasında seyahat ederken özellikle nelerden hoşlandığınız, bu geziden beklentileriniz ve arkadaşlarınızdan ya da başka kaynaklardan daha önce topladığınız tavsiyeler bulunabilir.

Bunun bir yolu da seyahat tercihlerinizi ve seyahate yaklaşımınızı birkaç paragrafta anlatan kişisel bir “seyahat profili” hazırlamak. Örneğin bu profili bir Google Dokümanı’nda saklayabilir ve seyahat planı hazırlatırken sohbet botlarına verebilirsiniz.

Benim hazırladığım profilde, “oldukça sıra dışı yerel rehberlerin düzenlediği turlara” duyduğum ilgi, uluslararası otel zincirlerinden hoşlanmamam ve restoran seçerken izlediğim yöntem gibi ayrıntılar yer alıyordu. Restoran tercihlerimde, çevrimiçi kullanıcı yorumlarının bir bölümünü ya gidilen yerin dilinde — örneğin Paris restoranları için Fransızca ya da söz konusu mutfağın dilinde, örneğin Chinatown’daki restoranlar için Çince yazılmış yorumlara bakarak yapıyorum.

Mollick, gezginlere tercihlerini anlatırken dürüst, hatta açık sözlü olmalarını öneriyor. İdeal Chicago gezinizde seçkin restoranlar yerine sosisli sandviçleri tercih ettiğinizi söylerseniz hiçbir sohbet botu sizi yargılamaz. Ketçaptan uzak durduğunuz sürece muhtemelen Chicago’luların çoğu da yargılamayacaktır.

Kişisel seyahat profilinizin yanı sıra, güvendiğiniz seyahat kaynaklarından yaptığınız araştırmaları ve arkadaşlarınızdan aldığınız tavsiyeleri de sohbet botuyla paylaşmakta fayda var.

Yapay zeka asistanı bu önerileri seyahat programınıza dahil edebilir ya da neden programa uygun olmadıklarını açıklayabilir.

Örneğin São Paulo denememde, “São Paulo’da yaşayan ve güvendiğim bir arkadaşımın” tavsiyelerini sisteme yükledim. Aslında bu belge, geçen yıl düğünüme şehir dışından gelen misafirlerle paylaştığım öneri listesiydi.

Bottan yardım isteyin

Yapay zeka, verdiğiniz komutları daha etkili hale getirmenize de yardımcı olabilir. Seyahat planlama sürecinin her aşamasında, talebinizi daha açık ve anlaşılır hale getirmek için yapabileceğiniz başka bir şey olup olmadığını bota sorabilirsiniz.

Örneğin kişisel seyahat profilimi yüklediğimde, her bottan bana beş ek soru sormasını istedim. New York gezisi için Gemini, şehrin daha uzak ancak ilgi çekici bir bölgesine ulaşmak amacıyla birkaç saat yolculuk yapmaya ne kadar istekli olduğumu sordu. Bunun kulağa iyi geldiğini ancak yalnızca bir günümü böyle geçirmek istediğimi söyledim.

Bunun üzerine Bronx’taki Pelham Bay Park ve City Island’a günübirlik bir gezi önerdi. Hedef kitle ben olduğum için, oldukça yerinde bir tavsiyeydi.

ChatGPT ise Queens’teki Jackson Heights’ı önererek buranın “benim için neredeyse olmazsa olmaz” olduğunu söyledi. Bu öneri oldukça anlamlıydı; çünkü Jackson Heights aynı zamanda 15 yıldan uzun süre yaşadığım mahalleydi.

São Paulo için gün gün hazırlanmış bir program istemek yerine dört ayrı liste talep ettim: yapılacak aktiviteler, restoranlar, gece hayatı ve konaklama seçenekleri. Her kategori için özellikle “gereğinden fazla” seçenek sunmasını istedim.

Daha sonra ek sorular sorarak bu listeleri daraltabileceğimi düşündüm ve yöntem oldukça iyi sonuç verdi. Son aşamada ise kalan seçenekleri, konumlarını dikkate alarak coğrafi açıdan mantıklı gruplar halinde düzenlemesini istedim.

Nelerin eksik olduğunu bilin

Sizden ve benden farklı olarak yapay zeka internette dilediği gibi dolaşamıyor. Pek çok internet sitesi, içeriklerinin bir bölümüne ya da tamamına botların erişimini engelliyor. Bunlar arasında, telif hakkı ihlali gerekçesiyle ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI ve diğer şirketlere dava açan The New York Times da bulunuyor. Bazı siteler ise belirli yapay zeka şirketleriyle anlaşmalar yapıyor.

Örneğin ChatGPT ile Google’ın sahibi olduğu Gemini, seyahat tavsiyeleri açısından önemli bir kaynak olan Reddit’e tam erişime sahipken, Anthropic tarafından geliştirilen Claude aynı erişime sahip değil. Botlar ayrıca Tripadvisor’daki her yorumu ya da birçok seyahat ve yemek yayınının içeriklerinin tamamını göremeyebiliyor.

Dolayısıyla botlar hızlı ve etkili çalışsa da yararlanabilecekleri kaynaklar sınırlı.

Bir yapay zeka botunu kullanmak, bir bakıma yalnızca mahalledeki marketten alışveriş yapmasına izin verilen usta bir şef tutmaya benziyor.

Peki bir botun en güvendiğiniz bilgi kaynaklarında arama yapıp yapamadığını nasıl anlayabilirsiniz? Sevdiğiniz bir sitenin adını vererek doğrudan erişimi olup olmadığını sorabilirsiniz. Örneğin ben yemek sitesi Eater’ı takip ediyorum.

Claude ve Gemini, Eater’da doğrudan arama yapamadıklarını söylerken ChatGPT bunu yapabildiğini belirtti. Bunun nedeni Eater’ın ChatGPT ile bir ortaklığının bulunması. Ayrıca botun tavsiyelerini hazırlarken kullandığı internet adreslerini kaynak göstermesini isteyerek bilgileri kontrol edebilirsiniz.

Büyük sohbet botlarının tam olarak tarayamadığı bazı siteler ise kendi yapay zeka asistanlarını sunuyor. Tripadvisor’ın yerleşik asistanını, São Paulo’da geceliği 150 doların altında otel önerileri isteyerek denedim ve sonuçlar fena değildi. Reddit’in de kullanıcıların neredeyse sınırsız sayıdaki seyahat tavsiyesi arasından bilgi bulmasına yardımcı olan kendi botu bulunuyor.

Halüsinasyonlara dikkat edin

Gemini, Google Maps verilerine ve kullanıcı yorumlarına erişimini özellikle öne çıkarıyor. Bu nedenle artık faaliyette olmayan bir restoranı ve bir canlı müzik mekanını önermesi beni şaşırttı. Oysa Maps’i kullanan herhangi biri bu mekanların kapandığını kolayca görebilirdi. Hatayı söylediğimde bot, “Yüzde 100 haklısınız” diye yanıt verdi ve “Bu planlama oturumunda kesinlikle yedek kulübesine gönderilmeyi hak ediyorum” dedi.

Komutumda konaklama önerileri de istemiştim. Botlardan kullanıcı yorumlarını incelemelerini ve São Paulo’nun kronik sorunlarından biri olan yakın çevredeki inşaat gürültüsüne ilişkin tekrarlanan şikayetlerin bulunduğu otellerden kaçınmalarını talep ettim.

Gemini’nin önerdiği üç seçenekten biri Transamerica Prime International Plaza’ydı. Ancak kaynak olarak Expedia ve Booking.com’u gösterdiğini fark edince Google yorumlarını da kontrol edip etmediğini sordum.

Görünüşe göre etmemişti. Çünkü bunun ardından bot önerisini tamamen değiştirdi ve “Onlarca Google kullanıcısı, uykusu hafif olanları açıkça bu otelden uzak durmaları konusunda uyarıyor” yanıtını verdi. Yorumlarda sondaj ve ağır iş makinelerinden kaynaklanan gürültünün sabah erken saatlerde başladığı belirtiliyordu.

Claude ise çok daha açık bir “halüsinasyon” örneğine imza attı. Bot, “henüz gurmeleşmemiş” iki geleneksel Brezilya fırını önerdi. Ancak Google Maps’ten kontrol ettiğimde bu adreslerden birinin otopark, diğerinin ise Japon restoranı olduğunu gördüm.

ChatGPT’de benim fark ettiğim herhangi bir hata olmadı. Ancak bu, hiç hata olmadığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle seyahat planınıza dahil ettiğiniz her yeri bağımsız kaynaklardan ayrıca kontrol etmek gerekiyor.

Seyahat için ayrı bir sohbet oluşturun

Bir daha hiç seyahat etmeyecekseniz başka, ancak aksi halde yaptığınız çalışmayı kaydetmekte fayda var. ChatGPT ve Claude’daki “Projects” özelliğinin, diğer konulardaki sohbetlerden ayrı olarak seyahat üzerine devam eden bir konuşma yürütmek için oldukça kullanışlı olduğunu gördüm. Kurulumu yalnızca birkaç tıklama sürüyor ve nasıl yapılacağını bota da sorabilirsiniz. Gemini’da ise Projects’in birebir karşılığı olan bir özellik bulunmuyor.

Bir proje oluşturursanız seyahat sırasında planınızı güncellemek, son dakika değişiklikleri yapmak veya önerileri daha da özelleştirmek için aynı sohbeti kullanabilirsiniz. Hatta seyahat sonrasında nelerin işe yarayıp yaramadığına ilişkin geri bildirim vererek botun bir sonraki gezinizde daha iyi sonuçlar üretmesini sağlayabilirsiniz.