Ian Austen / New York Times
Hakarete uğramış ve öfkeli bir ulusun güçlü desteğini arkasına alan Kanada Başbakanı Mark Carney, ABD Başkanı Donald Trump’ın başlattığı sert ticaret savaşında geri adım atmadan ilerliyor. Carney böylece bir zamanlar dünyanın en yakın dostluklarından biri olan ABD-Kanada ilişkilerinin daha da yıpranması riskini göze alıyor.
Salı günü yürürlüğe girecek misilleme tarifeleri, iki haftadan uzun süredir devam eden karşılıklı suçlamalar ve tehditlerin ardından Kanada’yı ekonomik olarak küçük düşürmeye çalışan Trump’ın giderek sertleşen söylemlerine karşı Carney’nin meydan okumasını ortaya koyuyor.
Carney’nin verdiği karşılık, ABD’nin müttefiklerine bir dizi konuda sert çıkışlarda bulunan Trump’a karşı duran az sayıdaki dünya liderinden biri olarak öne çıkmasını sağladı.
Yeni önlemler, Kanadalı şirketlerin ABD’den ithal edilen çelik ve alüminyum ürünleri için ödediği mevcut gümrük vergisi oranlarını iki katına çıkaracak ve alüminyum folyodan demiryolu lokomotiflerine ve çelik köprülere kadar yaklaşık 700 ürünü etkileyecek.
Anketler, Kanadalıların Carney’nin geçen ay Washington ile ticaret görüşmelerini sona erdirme ve Kanada’ya giren yaklaşık 20 milyar dolarlık ABD ürününe tarifelerle karşılık verme kararını güçlü biçimde desteklediğini gösteriyor. Ancak bundan sonra yaşanabilecekler konusunda da endişeler var. Trump, Kanada’nın planını uygulamaya koyması halinde ABD’nin yeni bir tarife dalgasıyla karşılık vereceği tehdidini defalarca dile getirdi.
Kanada sanayisindeki bazı isimler, en azından bu tehdit konusunda Trump’ın sözlerinin ciddiye alınması gerektiği görüşünde.
Kanada Otomotiv Parçaları Üreticileri Birliği Başkanı Flavio Volpe, Trump yönetimindeki isimlerin, “Ne kadar yanlış yönlendirilmiş olduğunu düşünsem de hedeflerinin peşinden giderken kendilerine, kendi sektörlerine ve sanayilerine zarar vermeye hazır olduklarını” söyledi.
Volpe, “Dolayısıyla gerilimi tırmandırabilirler. Umarım kendimizi karşılıklı misillemelerin yaşandığı bir durumun içinde bulmayız” dedi.
Trump ayrıca pazartesi günü, Montreal merkezli havacılık şirketi Bombardier’nin ABD’de üretim yapmadığı sürece ABD pazarında satış yapmasının yasaklanacağını açıkladı.
Trump, yasağı duyurduğu sosyal medya paylaşımında, “Amerikalı alıcılar, Amerikan şirketleri, Amerikan havalimanları ve Amerikan hizmetleri sayesinde ayakta kalıyorlar. Tüm bunlar olurken Kanada, büyük Amerikan bankalarımızı ve şirketlerimizi engelliyor” ifadelerini kullandı.
Bombardier’den konuya ilişkin hemen bir açıklama gelmedi.
Carney, Kanada’nın yeni tarifelerini, geçen ay Kanadalı müzakerecileri Washington’daki görüşmelerden çekmesinin ardından açıkladı. Bu hamle, Kanada’nın 20 milyar dolarlık ihracatına uygulanacak yüzde 50’lik ABD tarifelerini engellemek ve Kanada’nın çelik, alüminyum ve otomobil ihracatına uygulanan yüzde 50’ye varan tarifeleri azaltmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla yapılmış, ancak sonuçsuz kalmıştı.
Trump yönetimi, geçen ay yürürlüğe koyduğu tarifelerin kısmen Kanada’nın geçen yıl başta otomobiller olmak üzere bazı ABD ürünlerine uyguladığı misilleme tarifelerine yanıt olduğunu belirtti. ABD’li yetkililer ise Trump’ın küresel ticaret düzenini yeniden şekillendiren tarife politikalarını devreye almasından bu yana ABD’ye misillemeyle karşılık veren yalnızca iki ülkenin Çin ve Kanada olduğunu defalarca vurguladı.
Trump’ın ikinci döneminin başında Kanada ile ticari gerilimlerin yükselmeye başlamasından bu yana ABD, hem somut hem de sembolik yollarla sert adımlar attı. Bunlar arasında ABD-Kanada arasındaki bir köprünün yeniden açılmasını engelleme tehditleri ve Ontario Gölü’nün adını “Amerika Gölü” olarak değiştirmeye yönelik bir başkanlık kararnamesi de yer aldı.
Carney, tarifeleri duyurduğu sert ifadeler içeren konuşmasının ardından düzenlenen basın toplantısında Kanada’nın ABD tarafından saldırıya uğradığını söyledi ve iki ülkenin artık “savaşta” olduğunu ilan etti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise geçen hafta bu tanımlamayı reddederek Kanada’nın ABD ile mücadele edemeyecek kadar küçük bir ekonomik güç olduğunu savundu.
Bessent CNBC’ye yaptığı açıklamada, “Sizden 13 kat daha büyük biriyle karşılıklı misillemeye girebileceğinizi düşünmüyorum” dedi.
Trump cuma günü ticaret konusundaki söylemini daha da sertleştirdi. ABD ile ticaret fazlası veren Kanada ve diğer ülkelerle “tüm ticareti sona erdirebileceğini” söyledi. Trump, ticaret müzakereleri sırasında daha önce de hayata geçmeyen çarpıcı tehditlerde bulunmuştu. Bunlar arasında ocak ayında Kanada mallarına yüzde 100 tarife uygulanması fikrini gündeme getirmesi de bulunuyordu.
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Carney’nin görüşmeleri ABD tarafının sunduğu teklif nedeniyle değil, ülke içinde “siyasi avantaj” elde etmek amacıyla sonlandırdığını söyledi.
Carney ise geçen hafta müzakerelere geri dönmek için acele etmediğini ve bunun yerine Kanada’nın ticaretini çeşitlendirmeye ve iç ekonomisini büyütmeye odaklandığını açıkça ortaya koydu.
Carney, “Uygun zamanda görüşme gerçekleşecek. Ancak yapabileceğimiz en önemli şey, bütün zamanımızı telefonun başında bekleyerek, bir arama gelmesini bekleyerek ya da sosyal medyayı sürekli yenileyip ne geleceğini görmeye çalışarak geçirmemek” dedi.
Yakında yüzde 15, yüzde 25 veya yüzde 50 oranında Kanada tarifeleriyle karşı karşıya kalacak Amerikan ürünlerinin birçoğu, özellikle giyim ve ahşap ürünleri olmak üzere, halihazırda yüzde 50’lik ABD tarifelerine tabi olan Kanada ihracat ürünleriyle örtüşüyor. Kanada, balıkçılık sektörünün sınır ötesindeki sıkı entegrasyon nedeniyle kendi üyelerinin de zarar göreceğini belirtmesinin ardından listeyi revize ederek onlarca balık ürününü kapsamdan çıkardı.
Kanadalı yetkililer, hedef alınan Amerikan ürünlerinin çoğunun Trump’a oy veren seçmenlerin bulunduğu eyaletlerden geldiğini öne sürdü. Ancak bazı siyasi analistler bunun Beyaz Saray üzerinde ne ölçüde baskı yaratacağını sorguluyor.
Listede ayrıca Kanada ekonomisi açısından çok az öneme sahip ürünler de bulunuyor. Bunlar arasında kalemlerde silgiyi tutturmak için kullanılan metal halkalar, göçmen kuşları tanımlamak için kullanılan halkalar ve balık yumurtası kuluçka makineleri yer alıyor.
Trump, petrol ve doğal gaz ile birçok mineral dahil Kanada’nın en büyük ihracat kalemlerinden bazılarına tarife uygulamadı. Ayrıca, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması kapsamında gümrüksüz geçiş için yeterli Kuzey Amerika menşeli içeriğe sahip birçok ürünü de tarifelerden muaf tuttu. Örneğin otomobil parçaları yüzde 25’lik tarifeye tabi olsa da genellikle bu vergi uygulanmadan sınırı geçiyor.
Bunun sonucunda Kanada’nın genel ortalama tarife oranı, diğer ülkelerin çoğunun karşı karşıya olduğu oranlarla kıyaslandığında düşük kalmaya devam ediyor ve ülkenin dolar bazındaki ticaretinin büyük bölümü hâlâ gümrük vergisinden muaf gerçekleştiriliyor.
