Çin lideri Şi Cinping, 10 yıl sonra Mısır’ı ziyaret etti. Şi’nin ziyareti, ABD’nin geleneksel ortağı Mısır ile Çin arasındaki ticari, teknolojik ve askeri işbirliğinin derinleştiği ve Washington’ın Orta Doğu’daki etkisinin sorgulandığı bir dönemde gerçekleşti
Lily Kuo, Erika Solomon / New York Times
Çin lideri Şi Cinping Kahire’ye vardığında, üzerinde yüzünün bulunduğu tişörtler giyen çocuklar tarafından karşılandı. Sanatçılar geleneksel bir dans gösterisi düzenledi. Mısır Cumhurbaşkanı bizzat havalimanına gelerek kendisini karşıladı.
Çin açısından salı akşamı gerçekleştirilen bu karşılama, geleneksel bir ABD güvenlik ortağı olan Mısır’da nüfuzunun arttığını göstermenin bir yoluydu. Bu, Şi’nin on yıl aradan sonra Mısır’a yaptığı ilk ziyaretti ve Çin ile Mısır’ı emperyalizme karşı mücadeleyle şekillenen ortak bir geçmişin birbirine bağladığı “yakın kardeşler” olarak nitelendirdi. Şi böylece Pekin’i Batı’dan farklı bir küresel güç olarak sunmaya çalıştı.
Şi, İran ile ABD arasındaki çatışmaların yeniden alevlendiği bir dönemde Mısır’a geldi. Son gelişmeler, bölge ülkelerinin büyük bölümünün yılın başında ABD Başkanı Donald Trump’ı başlamaması için ikna etmeye çalıştığı savaşta yeni bir tırmanışa işaret ediyor. Mısır’dan Basra Körfezi ülkelerine kadar birçok ülke, savaşın başlamasını önlemek için Washington nezdinde girişimlerde bulunmuştu.
Mısır her yıl ABD’den 1,3 milyar doların üzerinde askeri yardım alıyor. Ancak iki ülke ilişkilerini ticaretin ötesine taşıyarak teknoloji ve askeri işbirliğini de kapsayacak şekilde genişletirken Mısır, Çin’e de giderek daha fazla yakınlaşıyor.
Üç günlük bir ziyaret gerçekleştiren Şi, İran’la savaşın bölgeyi sarstığı, enerji piyasalarını sekteye uğrattığı ve Washington’ın Orta Doğu’daki rolüne ilişkin soru işaretlerini artırdığı bir dönemde, çarşamba günü Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi ile görüşmeler gerçekleştirdi.
Çin’in resmi haber ajansı Xinhua tarafından yayımlanan görüşme tutanağına göre iki taraf; yapay zeka, ticaret ve tedarik zincirlerinin yanı sıra diğer ekonomik alanlarda işbirliği yapmak üzere anlaşmalar imzaladı.
Çin, uluslararası deniz taşımacılığı güzergâhlarını korumak ve “çatışmayı besleyen zemini ortadan kaldırmak” için “tüm ülkelerle” birlikte çalışmaya hazır olduğunu açıkladı.
Şi, ABD’ye yönelik üstü kapalı bir göndermede bulunarak “bölge dışındaki büyük güçlere”, “çifte standartlardan vazgeçmeleri” ve bölge ülkelerinin egemenliği ile toprak bütünlüğüne saygı göstermeleri çağrısında bulundu.
Mısır ise iki ülkenin “terörle mücadele çabalarında çifte standartları kesin bir şekilde reddettiğini ve terörizmin herhangi bir din, etnik köken veya milliyetle ilişkilendirilmesine karşı çıktığını” açıkladı.
Şanghay Uluslararası Çalışmalar Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Enstitüsü Profesörü Ding Long’a göre, ABD’nin müttefiklerinin Washington’ın güvenilir bir ortak olup olmadığını sorguladığı bir dönemde Mısır gibi ülkelerin Çin ile bağlarını güçlendirmek istemesi anlaşılabilir bir durum.
Long, “Bütün yumurtalarınızı tek bir sepete koyup yalnızca ABD’ye güvenemezsiniz. Çeşitlendirme yapmanız gerekir. Bu çeşitlendirme içerisinde Çin çok önemli bir ortak” dedi.
Şi’nin, bu ayın ilerleyen günlerinde Trump ile yapması beklenen görüşmeden önce gerçekleşen Mısır ziyareti, ülkesinin ABD’nin kendi nüfuz alanı içerisinde bile dostları bulunduğunu göstermeyi de amaçlıyor.
Şi, bu haftanın başlarında Kırgızistan’da Rusya ve İran liderlerinin de katıldığı bir güvenlik zirvesine katılmıştı.
Şi, iki ülkenin diplomatik ilişkiler kurmasının 70. yılını kutlamak üzere Mısır’da bulunuyor. Mısır’ın en büyük ticaret ortağı olan Çin, ülkedeki yatırımlarını genişletiyor. Çinli otomobil üreticileri araçların yerel olarak montajı için anlaşmalar imzalarken Çinli şirketler de yeni idari başkent ve hafif raylı sistem hattı gibi Kahire’nin önemli altyapı projelerinden bazılarının inşasına yardımcı oldu.
İki ülke arasındaki ticaret son on yılda yüzde 60 artarak geçen yıl 20 milyar doların üzerine çıktı. Bu rakam 2015’te yaklaşık 13 milyar dolar seviyesindeydi.
Bu işbirliği daha hassas alanlara da yayıldı. Geçen ay iki ülke, Çin’in J-16 savaş uçaklarını Mısır’ın Fransız yapımı Rafale uçaklarına karşı gerçekleştirilen bir muharebe tatbikatına gönderdiği ortak askeri tatbikatlar düzenledi. Bu tatbikat Pekin’e, başka ülkelerin orduları tarafından da kullanılan Batılı askeri teçhizatı daha yakından inceleme fırsatı verdi.
Ding, “İki taraf arasındaki işbirliği derinleşiyor, genişliyor ve askeri ve güvenlik meseleleri gibi yeni alanları da kapsıyor” dedi. Ding ayrıca iki ülkenin uydular da dahil olmak üzere uzayla ilgili projelerde işbirliği yaptığını belirtti.
Bununla birlikte, iki ülkeden herhangi birinin Mısır’ın askeri yapılanmasında Pekin’in tamamlayıcı bir rolün ötesine geçmesini istediğine dair hâlâ çok az işaret bulunuyor.
Şi açısından en kalabalık Arap ülkesi olan Mısır’ı ziyaret etmek, Arap dünyasının genelinde Çin’e ilişkin görüşleri şekillendirmeye çalışmanın da bir yolu.
The China-Global South Project adlı araştırma kuruluşunun genel yayın yönetmeni Eric Olander’a göre Mısır’ın İran savaşına dahil olmaması veya ABD ile aşırı derecede yakın bir çizgide bulunmaması, Şi’ye “bölgede bulunma, ancak aynı zamanda görüntüyü ve mesajı kontrol etme fırsatı sunuyor.”
Mısır, es-Sisi’nin 2014’te Pekin’e yaptığı ziyaretten bu yana, on yılı aşkın süredir Çin ile daha yakın ilişkiler geliştiriyor. Londra merkezli Royal United Services Institute’un kıdemli araştırmacılarından Hisham A. Hellyer’a göre Mısır, özellikle Körfez’de olmak üzere son on yılda ilişkilerini çeşitlendirmeye çalışan çok sayıda ülkeden biri.
Hellyer, “Mesele ABD’nin rolünün yerini almak değil. Bölgede ABD ile güçlü ilişkiler kurmuş hiçbir ülkenin bu ilişkilerden vazgeçmek istediğini düşünmüyorum” dedi.
Ancak bu ülkeler, İran’la savaşa rağmen Washington’ın yıllardır kendisini bölgeden uzaklaştırmaya çalıştığının da son derece farkında.
