İsrail’in geçen yıl çok popüler olmadığı İspanya’da bile halk oylamasını açık ara farkla kazanması dikkat çekmişti. New York Times’a göre bu oylama sonuçlarının arkasında İsrail hükümetinin kamu fonlarını da kullanarak yürüttüğü kampanya var
Alex Marshall ve Mara Hvistendahl / The New York Times
Geçen yıl düzenlenen Eurovision Şarkı Yarışması finalini 56 milyondan fazla müziksever izledi; bu da etkinliği dünyanın en çok izlenen kültürel organizasyonu haline getirdi. Organizatörlerin açıklamasına göre izleyiciler kazananı belirlemek için 14 milyon oy kullandı.
Ancak yarışmanın hemen ardından hayranlar, Eurovision’un uzun süredir benimsediği hükümet tarafsızlığı geleneğine rağmen İsrail hükümetinin yürüttüğü bir reklam kampanyasının halk oylamasında İsrail temsilcisi lehine sonucu etkileyip etkilemediğini sorgulamaya başladı.
Organizatörler kamuoyuna oylamada herhangi bir usulsüzlük olmadığını söyledi. Ayrıca yayıncılara özel olarak, İsrail’in sonucu etkilemediğini bildirdiler. Ancak The New York Times’a göre konuyla ilgili bağımsız bir inceleme başlatmadılar. Oylama verilerini de paylaşmadılar. Bunu yapmanın yarışmanın güvenliğini tehlikeye atacağını söylediler.
Times’ın elde ettiği verilere göre bazı ülkelerde halk oylamasını kazanmak için yalnızca birkaç yüz kişinin oyu yeterli olabilirdi. Bu durum, yarışmanın organizatörlerin kabul ettiğinden çok daha fazla şekilde devlet destekli etki kampanyalarına açık olduğunu gösteriyor.
İşte bunun nasıl mümkün olabileceğine dair bir örnek: İsrail’in halk oylamasını kazandığı ülkelerden biri olan İspanya. Bu sonuç, kamuoyu yoklamalarının İspanyolların İsrail hükümetine karşı oldukça eleştirel olduğunu gösterdiği bir dönemde geldi. Bu tür sonuçlar, bazı yayıncıların ayrıntılı oylama verilerini talep etmesine yol açtı.
Biz de İspanya’daki halk oylamasının nihai yüzdelerine ulaştık. İspanyol yayın kuruluşu RTVE’nin açıkladığı toplam oy sayısını kullanarak her yarışmacının aldığı son oy sayısını (yuvarlanmış şekilde) hesapladık.
İsrailli şarkıcı Yuval Raphael ezici bir farkla kazandı. Ukrayna ise uzak ara ikinci sırada yer aldı. (İnsanlar kendi ülkelerinin yarışmacısına oy veremiyor.)
İlk bakışta bu sonuç büyük bir farkla kazanılmış gibi görünüyor. Eğer her kişinin yalnızca bir oy hakkı olsaydı gerçekten de öyle olabilirdi.
Ancak Eurovision, insanların 20’ye kadar oy kullanmasına izin veriyordu. Ve İsrail hükümeti, oylamayı etkilemeye yönelik bir kampanya yürüttü.
İsrail hükümeti internet reklamları verdi.
Diplomatlardan ve savunucu gruplardan destek topladı. Başbakan Binyamin Netanyahu, sosyal medyada insanların Yuval Raphael için 20 kez oy kullanmasını teşvik eden bir görsel paylaştı. Avrupa genelindeki İsrail yanlısı gruplar da aynı ya da benzer görseller yayımladı.
Her biri 20 oy kullanan sadece birkaç bin kişi bile Raphael’in aldığı 47 binden fazla oyu sağlamaya yetebilirdi.
Üstelik Raphael’in o kadar fazla seçmene bile ihtiyacı yoktu. Sadece yaklaşık 9 bin 620 oy alan ve ikinci sırada bitiren Ukraynalı grubu geçmesi yeterliydi. Toplu halde oy kullanan yalnızca birkaç yüz kişi bile Raphael’in zaferini garantilemeye yetecekti.
Eurovision’da oylama nasıl işliyor?
Önce müzik endüstrisi profesyonellerinden oluşan jüriler şarkıcıları sıralıyor.
Birinciye 12 puan, ikinciye 10 puan veriliyor; diğer yarışmacılar ise daha düşük puanlar alıyor.
Ardından her ülkedeki izleyiciler favori performanslarına oy veriyor ve puanlar yine aynı ölçeğe göre dağıtılıyor.
İzleyiciler her oy için ücret ödüyor.
Bu yüzden Eurovision, basit bir “bir kişi bir oy” sistemi uygulamıyor diyen isimlerden biri, uzun yıllar Eurovision oylama denetçiliği yapmış Stephan Teiwes oldu: “İşin içinde para var”
Eurovision ise bunun doğru olmadığını savunuyor ve insanlara birden fazla performansa oy verme imkânı sunmak istediklerini söylüyor.
Son dönemdeki oylamalar neden tartışmalı?
Geçen yıl Eurovision jürileri, Avusturya’nın şarkısının en iyisi olduğuna karar vererek ona 258 puan verdi. Yuval Raphael ve söylediği “New Day Will Rise” adlı halk şarkısı ise jürilerden yalnızca 60 puan alabildi.
Ancak Raphael halk oylamasında zirveye çıktı ve 297 puan topladı. Toplam puanlar birleştirildiğinde yarışmayı ikinci sırada tamamladı.
İnternette, İsrail yanlısı bot hesapların oylamayı manipüle ettiği yönünde spekülasyonlar yayıldı. İsrail merkezli dezenformasyon izleme kuruluşu FakeReporter’ın direktörü Achiya Schatz, ekiplerinin konuyu incelediğini ve bot faaliyetlerine dair bir kanıt bulamadıklarını söyledi.
Ancak botlara ihtiyaç da yoktu.
Schatz, “İsrail’in desteği mobilize etmek için yürüttüğü koordineli ve finanse edilen bir dijital kampanya olduğu açık” diye konuştu.
Oy çağrısı yapmak yarışma kurallarına aykırı mıydı?
Hayır. Ve İsrail lehine kampanya yürüten kuruluşlar da bunda yanlış bir şey görmüyor.
Ancak bu durum Eurovision geleneğine aykırı kabul ediliyor ve Eurovision yönetimi yarışmanın siyasi etkilerden uzak kalması gerektiğini ısrarla vurguluyor.
Yarışmanın direktörü Martin Green, İsrail’in geçen yıl yürüttüğü kampanyanın aşırıya kaçtığını söyledi. Bazı yayıncı kuruluşlar da İsrail’i yarışmayı siyasi mesajlar için kullanmakla suçladı.
Norveç merkezli İsrail yanlısı kuruluş With Israel for Peace’in direktörü Conrad Myrland ise geçen yıl grubunun 15 bin üyesine sosyal medya, e-posta ve mesajlar aracılığıyla İsrail’e oy vermeleri çağrısı yaptığını söyledi.
Üyeler oy kullandığında ise Eurovision’un kendilerine otomatik bir yanıt göndererek 20’ye kadar oy kullanabileceklerini hatırlattığını anlattı. “Aynı şarkıya birden fazla kez oy verilmesi yönündeki teşvik doğrudan Eurovision’un kendisinden geldi,” dedi.
Hükümet yetkilileriyle hiçbir teması olmadığını söyleyen Myrland, Filistin yanlısı grupların da kendi destekçilerini oy vermeye teşvik etmekte özgür olduğunu ifade etti.
Eurovision ise her şeyin yolunda olduğunu savunuyor.
Martin Green, İsrail’in geçen yıl elde ettiği başarının “motive olmuş bir diaspora” ve güçlü bir şarkının sonucu olduğunu söyledi.
“Eurovision sadece halk oylamasıyla kazanılamaz, zaten,” diyen Green’e göre jüri sistemi bu konuda bir güvence mekanizması işlevi görüyor.
Geçen yılki tartışmaların ardından Eurovision, özellikle “hükümetler dahil üçüncü taraflar” tarafından yürütülen ve “orantısız” olarak nitelendirdiği tanıtım kampanyalarını yasakladı.
Ayrıca kişi başına kullanılabilecek oy sayısı da 10’a düşürüldü.
Bu kurala göre, İsrail’in geçen yıl İspanya’daki halk oylamasını kazanabilmesi için 963 seçmenin oy vermesi yeterli olacaktı.
