Çin merkezli özel roket şirketi LandSpace, uzaya çıkmış bir roketi ilk kez yere indirdi. Başarı, Çin’i SpaceX’e bir adım daha yaklaştırdı
Adeel Hassan / The New York Times
Çin devlet medyasına göre çarşamba günü Çinli havacılık-uzay şirketi olan Land Space, uzaya çıkmış bir roketin alt bölümünü ilk kez başarıyla yere indirdi.
Geçen ay da Çin’in devlet uzay şirketi CASC farklı bir roketin güçlendirici aşaması denizdeki bir platforma dik biçimde inerek kurtarılmıştı.
Roket güçlendiricilerinin yeniden kullanılması neden önemli?
Roket güçlendiricilerinin yeniden kullanılması, Çinli uydu üreticilerinin yörüngeye çıkma maliyetini düşürmesine ve küresel uzay pazarında daha rekabetçi olmasına imkan tanıyor. Georgetown Üniversitesi Güvenlik ve Gelişen Teknolojiler Merkezi’nden araştırma analisti Kathleen Curlee, Çin’in uydu haberleşmesi gibi farklı uzay kapasitelerini büyütmeye zaten hazır olduğunu, ancak bunun ekonomisini gerçekten açığa çıkarmak için yeniden kullanılabilir fırlatmaya ihtiyaç duyduklarını belirtiyor. Curlee’ye göre iki ayrı kuruluşun yeniden kullanılabilir roket indirmeyi birden fazla kez başarmış olması, Çin’e Amerikan şirketleriyle rekabet edecek bu şirketleri büyütmek için daha fazla güç ve kapasite kazandırıyor.
ABD’nin gerisinde ama fark kapanıyor
Curlee, Çin’in özellikle Elon Musk’ın kurduğu özel uzay devi SpaceX olmak üzere Amerikalı rakiplerinin hala gerisinde olduğunu belirtiyor. SpaceX, Falcon 9 aracıyla ilk güçlendirici inişini 2015’te gerçekleştirmişti. Falcon 9 ise bugün neredeyse her gün yeniden kullanılan güçlendiricilerle fırlatma ve iniş yapıyor. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un kurduğu Blue Origin ise New Glenn roketinin güçlendiricisini geçen yıl ilk kez indirmişti. Curlee, uzayda hakimiyet kurmanın Çin’in temel devlet stratejisinin bir parçası olduğunu, çarşamba günkü fırlatma ve güçlendirici inişinin de bu hedef yolunda bir adım daha olduğunu belirtiyor.
Fırlatma nasıl gerçekleşti?
Çin devlet haber ajansı Xinhua’nın haberine göre sabah saatlerinde, fırlatmadan yaklaşık 2 dakika 20 saniye sonra yeniden kullanılabilir roket Zhuque-3’ün birinci ve ikinci aşamaları ayrıldı.
Xinhua, roketin birinci aşamasının kuzeybatı Çin’deki Gansu eyaletinde belirlenen kurtarma alanına “sorunsuz” biçimde indiğini bildirdi. İkinci aşama ise uçmaya devam ederek bir uyduyu yörüngeye yerleştirdi.
LandSpace ticarileşme yolunda
Curlee, LandSpace’in Çin’deki birçok fırlatma şirketinden biri olduğunu, karlılığa ulaşmaya çalıştığı için yeniden kullanılabilir fırlatmayı ticarileştirmek konusunda oldukça baskıcı bir yol izlediğini belirtiyor. Çinli şirketler bugüne kadar genellikle tek kullanımlık roketlerle uydu fırlatıp parçalarının Dünya’ya ya da okyanusa düşmesine izin veriyordu. Temmuz ayında devlete bağlı China Academy of Launch Vehicle Technology, Long March 10B roketinin birinci aşamasını Güney Çin Denizi’nde bir gemideki ağlar kullanarak kurtarmıştı.
Çin’in daha büyük uzay hedefleri
Çin, Ay’a astronot göndermeyi hedefleyen iddialı bir programla ABD’ye uzay gücü olarak yetişmeyi amaçlıyor. Ayrıca SpaceX’in yörüngedeki Starlink uydularına rakip olmasını umduğu iki ayrı uydu takımyıldızı inşa ediyor. 10 binden fazla Starlink aracı, yörüngedeki tüm aktif uydularının yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor ve bunların birçoğu dünya genelinde uzak ve yeterince hizmet alamayan bölgelere yüksek hızlı internet sağlıyor. Şimdilik iki Çinli takımyıldızın toplamda yalnızca 400 uydusu bulunuyor.
Birinci aşaması fırlatma rampasına dik biçimde geri dönen, kısmen yeniden kullanılabilir SpaceX Falcon 9 roketi, uzay sektöründe devrim yaratmış; şirketin uyduları art arda hızla yörüngeye göndermesine imkan tanımıştı. Çin’in son dönemdeki güçlendirici kurtarma atılımları, ülkenin uzay sektörünü bu farkı kapatma yoluna sokuyor. Curlee, bunun önemli olduğunu çünkü Çin’in uydu haberleşme sektörünü çok daha rekabetçi hale getirdiğini belirterek bu yükselişi Çinli teknoloji markası olan Huawei’e benzetiyor.
“Alternatif bir Starlink” olabilir mi?
Curlee’ye göre Huawei, dünya genelinde ucuz ve güvenilir hizmetler sunarak büyüyebilmişti; ülkeler ve farklı kullanıcılar, kaliteli ve daha ucuz bir alternatif sunması nedeniyle Çin sistemini iletişim için kullanmanın güvenlik risklerini göz ardı ediyorlardı. Curlee, bir Çinli şirket internet uydu takımyıldızlarını devreye soktuğunda, diğer ülkelerin bunu “alternatif bir Starlink” olarak görebileceğini belirtiyor.
Yine de bir ya da iki başarılı fırlatma, kalıcı bir başarı anlamına gelmiyor.
Curlee, Çinli şirketlerin bunun bir tesadüf değil tekrarlanabilir bir başarı olduğunu kanıtlamak için bir süre daha yenilik yapmaya ve çalışmaya devam etmesi gerektiğini belirtiyor.
