Avrupa’da gençler, emekli maaşlarına ayrılan büyük bütçelerin eğitim, barınma ve istihdam gibi alanları ihmal ettiğini savunuyor. Yaşlanan nüfus ve artan kamu harcamaları, gençlerle emekliler arasındaki kuşaklar arası adalet tartışmasını büyütüyor
Jason Horowitz / New York Times
Ülkesindeki geniş çaplı öğrenci protestolarını destekleyen Fransız veri analisti Sebastien Ducros, bakımsız okullar için hükümetin yeterli kaynak ayıramamasının sorumlusunu açıkça belirlediğini düşünüyor.
36 yaşındaki Ducros, “Paranın çok büyük bir bölümü emeklilere gidiyor, diğer pek çok şey ise ihmal ediliyor” dedi.
Emeklilik yaşına yaklaşan anne ve babasını kastederek, “Dürüst olmak gerekirse, söylemesi tuhaf gelse bile, benim anne ve babam gibi insanların emekli maaşlarının bir bölümünden vazgeçebilecekleri ve vazgeçmeleri gerektiği bir durumda olduklarını düşünüyorum” diye konuştu.
Onlarca yıl posta çalışanı olarak görev yaptıktan sonra kısa süre önce emekli olan 72 yaşındaki Laurent Grinwald, özellikle başka devlet hizmetlerinin finansmanında kullanılacaksa emekli maaşının azaltılmasını istemiyor. Grinwald, özellikle kiraların ve yaşam maliyetinin hızla yükseldiğine dikkat çekti.
Grinwald, “Bunca zamandır çalışıyoruz ve şimdi birdenbire tutum şu mu: ‘Peki, hayır, artık biraz daha fazlasını almaya başlayacağız’?” sözlerini kullandı.
Bu görüş ayrılığı, Avrupa açısından daha geniş bir soruyu temsil ediyor. Söz konusu soru, cumartesi günü Fransa’da düzenlenmesi planlanan kitlesel hükümet karşıtı gösterilerin yanı sıra Belçika, Almanya, Yunanistan, İtalya ve Portekiz’in de aralarında bulunduğu ülkelerde hayal kırıklığına uğramış gençlerin öncülüğünde yakın zamanda düzenlenen protestoların merkezinde yer alıyor.
‘Bu kuşaklar arası bir çatışma’
Avrupalılar daha uzun yaşarken, gençlerin ihtiyaçları anne ve babalarının ve büyükanne ve büyükbabalarının emekli maaşlarının gölgesinde mi kalmalı? Bu maaşlar, Avrupa ülkelerinin ulusal bütçelerinde rutin olarak en büyük kalemleri oluşturuyor.
Avrupa’nın en cömert emeklilik sistemlerinden bazılarına sahip İspanya’daki bağımsız düşünce kuruluşu EsadeEcPol’ün Direktörü Jorge Galindo, “Bu, kuşaklar arası bir çatışma” dedi.
Avrupa’nın büyük bölümünde, giderek büyüyen yaşlı nüfusa yapılan harcamalar, vergi katkıları emekli maaşlarının finansmanına yardımcı olan genç çalışanlara yönelik hizmet ve sübvansiyonların pahasına gerçekleşti.
ABD’nin baskısı ve Rusya’nın saldırganlığının yol açtığı hızla artan savunma maliyetleri de hükümetlerin bütçelerini dengelemesini zorlaştırdı. Yüksek faiz oranları ise devlet borçlarının finansman maliyetlerini artırdı.
Bütün bunlar, yükselen kiralar ve konut fiyatlarıyla birlikte gençler arasındaki kuşaklar arası adaletsizlik duygusunu daha da derinleştirdi.
Avrupa Birliği tarafından yakın zamanda yapılan bir ankete göre, 15-30 yaş grubundaki kişilerin yalnızca yüzde 38’i politikacıların kararlarının uzun vadeli sonuçlarını dikkate aldığını düşünüyor.
Anket ayrıca, katılımcıların yalnızca üçte birinin bugünün gençlerinin 30 yıl önceki gençlerle aynı başarı şansına sahip olduğuna inandığını ortaya koydu.
Emekli maaşları harcamaların yüzde 40’ı
Emekli maaşlarının oluşturduğu muazzam mali yük, Avrupa hükümetlerinin de gözünden kaçmış değil. Bu ödemeler, Avrupa Birliği’ndeki sosyal koruma harcamalarının yaklaşık yüzde 40’ını tüketiyor.
Son 10 yılda birçok ülke, büyük siyasi tepkileri ertelemeye çalışırken maliyetleri düşürmek amacıyla emeklilik hesaplama formüllerinde değişiklikler yapmaya çalıştı. Pek çok yaşlı Avrupalı için emekli maaşları, Avrupa refah sisteminin dokunulmaz temeli olarak kabul ediliyor.
Hükümetler çoğu zaman her emekliye yapılan ödemeleri kesmekten kaçınırken, vatandaşların bu ödemelere hak kazandığı yaşı kademeli olarak yükseltti. Örneğin emeklilik yaşı 65’ten 67’ye veya daha ileri bir yaşa çıkarıldı. Danimarka, emeklilik yaşını 2040’a kadar 70’e yükseltmeyi planlıyor.
Bu yaklaşımın bile siyasi bir bedeli oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 2023’te ülkesindeki emeklilik yaşını 62’den 64’e yükseltmeye çalışması, o kadar büyük öfkeye yol açan protestoları tetikledi ki hükümet sonunda düzenlemeyi dondurdu fakat bu durum ülkeye farklı bir sorun getirdi.
Avrupa’nın en yüksek borç seviyelerinden birine sahip olan Fransa, eğitime daha fazla harcama yapmayı karşılayamayacağını söylüyor. Bu durum, huzursuzluk dalgasını tetikleyen gençlerin öfkesine yol açtı.
Diğer ülkeler, kuşaklar arasındaki rekabeti yumuşatmak için başka yöntemler denedi. İngiltere, emekli maaşlarının zaman içinde artış hızını yavaşlatarak milyarlarca tasarruf etmeyi planlarken İspanya, vergi ödeyen çalışanların sayısını artırdı.
1.7 milyondan fazla yabancı iş gücüne katıldı
İspanya, 2011’de çoğu durumda emeklilik yaşını 67’ye yükseltmeyi seçti. Ardından mevcut sol hükümet, emekli maaşlarının enflasyonla aynı oranda artmasını sağlayarak emeklilik harcamalarını büyüttü. Bu uygulama, emeklileri yükselen fiyatlardan korurken bütçe üzerinde muazzam bir baskı oluşturdu.
Bu maliyetleri dengelemek için İspanya, Avrupa’daki eğilimin tersine hareket ederek göçmen iş gücüne kapılarını açtı.
2018’den bu yana 1,7 milyondan fazla yabancı İspanya’nın iş gücüne katıldı.
Bu çalışanlar vergi gelirlerini artırdı.
Söz konusu gelirler de emeklilik katkılarının finansmanına yardımcı oluyor.
Ancak uzmanların belirttiği üzere, bu kişiler de sonunda yaşlanacak.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) göre İspanya, 2050 yılında gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 17,3’ünü emekli maaşlarına harcayacak. Bu oran, bugünkünden yaklaşık 4 puan daha yüksek. Bu da hükümetin o dönemde emekli maaşlarına her yıl, bugünkü değerlerle ilave 67 milyar dolar harcayacağı anlamına geliyor. İspanya şu anda eğitime yaklaşık 79 milyar dolar harcıyor.
’90 yaşındaki büyükbabam benden fazla kazanıyor’
Kaynaklar üzerindeki rekabete rağmen Avrupa genelinde protestolara katılan gençlerin çoğu, yaşlı kuşakları suçlama konusunda isteksiz davranıyor.
Yakın zamanda Venedik’te düzenlenen bir protestoya katılan 22 yaşındaki İtalyan öğrenci Alice Cossa, “Dürüst olmak gerekirse, bu konuyu hiç konuşmadık” dedi.
Sol görüşlü göstericiler, emekli maaşlarının ve diğer yardımların zenginlerden ve şirketlerden vergi alınarak finanse edilebileceğini sık sık söylüyor. Sağ görüşlü karşıtları ise göçmenleri sosyal yardımları tüketmekle suçlayarak göçün azaltılmasını öneriyor.
Bazı kişiler, en azından bazı emekli maaşlarının, özellikle varlıklı yaşlıların aldığı ödemelerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyor.
Madrid’de bir evin bodrum katındaki daireyi ev arkadaşıyla paylaşan 28 yaşındaki banka çalışanı Alejandro Rojano, “Biz gençlerin elinde giderek daha az şey kalıyor” dedi.
Aylık maaşının 2 bin euronun, yani 2 bin 200 doların altında olduğunu belirten Rojano, 90 yaşını aşmış kendi büyükanne ve büyükbabasının bile kendisinden “çok daha fazla” gelir elde ettiğini söyledi.
Rojano, emekliler kadar güvenilir ve güçlü bir seçmen kitlesinin haklarını hiçbir siyasi partinin kesmeye cesaret edemeyeceğinden yakındı ve emekli maaşı ödemeleri hakkında, “Bunun hiçbir mantığı yok, biliyor musunuz?” diye konuştu.
Düşünce kuruluşunun direktörü Galindo, emeklileri korumaya yönelik yerleşik siyasi çıkarlar göz önüne alındığında gençlerin esas olarak tek bir konuya odaklanan bir seçmen bloğu oluşturmak zorunda kalabileceğini söyledi.
Avrupa hükümetleri genellikle küçük partilerin koalisyonları tarafından kurulduğu için böyle bir parti, yalnızca birkaç sandalyeyle bile belirleyici bir konuma gelebilir ve kaygılarının ciddiye alınmasını sağlayabilir.
Avrupa’da gençler giderek küçülen bir demografik grup oluştururken, sendika ve parti üyelikleri aracılığıyla siyasi güç kullanma olasılığı daha yüksek olan yaşlıların sayısı hızla artıyor. Genç ve orta yaşlı Avrupalılar da gelecekte kendilerinin yararlanmayı umdukları bir haktan vazgeçmek istemiyor.

