ABD donanmasının İran petrolünü durdurmak için kurduğu deniz ablukasına rağmen, konum gizleyen ve sahte bayrak kullanan tankerler Çin’e gidiyor. Uydu görüntüleri, İran petrolü taşıyan gemilerin yeni rotalar ve gemiden gemiye transfer yöntemleriyle denetimi aşmaya çalıştığını ortaya koydu
Adina Renner, Jenny Gross / New York Times
Geçen hafta gerçekleşen Başkan Donald Trump ile Çin lideri Şi Cinping arasındaki görüşmelere Ortadoğu’daki çatışmalar gölge düşürdü.
İran’a karşı savaş yürüten Trump, aynı zamanda İran’ın petrol ihracatından elde ettiği gelirleri de kesmeye çalışıyor. Çin ise bu petrolün açık ara dünyanın en büyük müşterisi konumunda. Trump’ın Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin’i İran petrolü satın alarak fiilen terörü finanse etmekle suçladı.
Bu nedenle ABD Donanması geçen ay Umman Körfezi’nden başlayarak geniş kapsamlı bir deniz ablukası devreye soktu ve Çin ile Asya’daki diğer destinasyonlara hangi gemilerin geçeceğine karar verme yetkisini eline aldı.
ABD’li yetkililer, ablukanın son derece etkili olduğunu ve 70’ten fazla geminin durdurulduğunu söylüyor. Gemiler İran kıyılarında ve hatta çok daha uzak bölgelerde engellendi. İran petrolü taşıyan ve Çin’e gitmekte olan Majestic X isimli bir gemiye kısa süre önce Umman Körfezi’nden 2 bin milden fazla uzaklıktaki Hint Okyanusu’nda el konuldu.
Bölgedeki gemi trafiğinin tam bir tablosunu çıkarmak ise zor. Gemiler düzenli olarak konum takip cihazlarını kapatıyor, sahte konum gösteriyor ve sahte bayraklarla seyrediyor. Bazı durumlarda ise İran petrolünü bir gemiden daha küçük başka bir gemiye transfer ederek yükün kaynağını gizlemeye çalışıyorlar. Bazen gemiler bu yöntemlerin tamamını aynı anda kullanıyor. Denizcilik istihbarat şirketi Windward’e göre 19 Nisan ile 3 Mayıs arasında aldatıcı taktiklere başvuran gemilerin sayısında yüzde 600 artış yaşandı.
Ancak New York Times’ın uydu görüntüleri ve diğer denizcilik verileri üzerinden yaptığı analiz, ABD ablukasının uygulanmaya başladığı dönemde ya da sonrasında İran’dan ayrılan bazı petrol gemilerinin şu anda Doğu Asya’ya yaklaşmakta olduğunu gösteriyor.
İşte İran bağlantılı gemilerin Çin’e nasıl yöneldiğini gösteren üç örnek:
The Huge: Konum takip cihazı kapalı şekilde alışılmadık rota kullanan büyük İran gemisi
İran bayraklı bir petrol tankeri olan The Huge, uydu görüntülerine göre İran’ın ana ham petrol ihracat terminali olan Harg Adası’nda petrol yükledi ve nisan başında Hürmüz Boğazı’ndan geçti. Ardından 13 Nisan’da başlayan ablukanın devreye girdiği sıralarda Umman Körfezi’nden ayrıldığı görüldü.
Dev tankerin yolculuğu boyunca konum takip cihazı kapalıydı. Yaklaşık 2 milyon varil İran ham petrolü taşıyan gemi, mayıs başında Endonezya kıyılarındaki Lombok Boğazı açıklarında kısa süreliğine takip cihazını yeniden açtı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, The Huge’un abluka başlamadan önce geçtiği için ABD güçlerinden kaçmış sayılmadığını belirtti. Ancak ABD güçleri, abluka ilan edilmeden önce Umman Körfezi’nden ayrılan en az bir İran petrol tankerine el koydu: ABD ordusunun 21 Nisan’da Hint Okyanusu’nda çıktığı M/T Tifani.
Uydu görüntülerine göre The Huge ise yoluna devam ederek 23 Nisan’da Sri Lanka yakınlarında görüldü. Geminin Güneydoğu Asya rotasında daha yaygın kullanılan Malakka Boğazı yerine Lombok Boğazı’nı tercih etmesi dikkat çekti. Windward CEO’su Ami Daniel’e göre yoğun inceleme altında bulunan İran bağlantılı daha fazla gemi, görünürlüğünü azaltmak için bu rotayı kullanıyor.
Daniel, Umman Körfezi’nden çıkmayı başaran gemilerin bunu insani ya da başka nedenlerle belirli gemilere muafiyet veren ABD hükümetiyle yapılan anlaşmalar sayesinde gerçekleştirdiğine inandığını söyledi.
Daniel, “Bu abluka üzerindeki odak ve enerji düzeyinin benzeri görülmediğini düşünüyorum. 300 metrelik bir tankerle Hürmüz Boğazı’ndan fark edilmeden çıkıp gidebileceğinize inanmıyorum” dedi.
Denizcilik veri şirketi Kpler analisti Ying Cong Loh’a göre geçen haftaki uydu görüntüleri, The Huge’un Vietnam’ın kuzeyinden geçerek muhtemelen Çin’e yöneldiğini gösterdi. Loh, geminin İran ham petrolünün gemiden gemiye transfer edildiği Hong Kong yakınlarındaki sulara gidiyor olabileceğini söyledi.
The Atomis: Çin sularına ulaşan orta boy tanker
ABD yaptırımlarına tabi bir petrol tankeri olan orta boy Atomis, İran’dan Hint Okyanusu’na uzanan yolculuğunun büyük bölümünde konum takip cihazını açık tuttu.
Ancak Afrika ülkesi Komorlar’ın sahte bayrağını taşıyan gemi, yolculuğunun başında ve sonunda konumunu olduğundan ‘farklı’ gösterdi. Yani takip verilerini manipüle ederek gerçekte olmadığı bir yerdeymiş gibi görünmesini sağladı. Uydu görüntüleri 2 Nisan’da geminin İran’daki Harg Adası’nda petrol yüklediğini gösterirken, takip verileri onu Kuveyt’te gösteriyordu.
Hawkins, bu yöntemin ABD Donanması’nın ablukayı uygulama kabiliyetini engellemediğini söyledi. Denizcilik risk şirketi Risk Intelligence CEO’su Hans Tino Hansen’e göre bu gemileri yalnızca takip verileriyle izlemek zor olsa da ABD hükümetinin gemileri takip etmek için birden fazla yöntemi bulunuyor. Bunlar arasında radyo frekans verileri ile ışık yerine radar sinyalleri kullanan uydu görüntüleme sistemleri de yer alıyor.
Denizcilik yayını Lloyd’s List analisti Bridget Diakun’a göre adını bir gün önce Divit’ten Atomis’e çeviren tanker, 13 Nisan civarında ABD ablukasını geçerek konum takip cihazı açık şekilde okyanusu aştı ve yükünü başka bir gemiye transfer etmesinin beklendiği Hong Kong yakınlarındaki bekleme bölgesine ulaştı.
The Salute Legend: Gemiden gemiye transfer aldığı düşünülen küçük tanker
Daha küçük gemiler, çoğunlukla konum takip cihazları kapalı şekilde, Umman Körfezi’nde yapılan gemiden gemiye transferlerle İran petrolü alıyor gibi görünüyor. ABD hükümeti ise ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) göre İran limanlarına giren veya çıkan gemilere odaklanan ablukanın bu tür transferleri ihlal etmediğini düşünüyor.
Örneğin Hong Kong bayraklı daha küçük bir gemi olan Salute Legend, konumunu gizlemek için bu yöntemi kullandı. Lloyd’s List’e göre bu nedenle geminin Umman Körfezi’nde İran yükü taşıyan başka bir gemiden transfer aldığı muhtemel ancak kesin değil. Gemi, Çin’in Quanzhou limanına yanaşmadan önce doğuya doğru ilerlerken transponder cihazını açık tuttu.
Times analizine göre Salute Legend dışında İran bağlantılı en az sekiz küçük gemi daha ABD ablukasının başlamasından bu yana Umman Körfezi’nden Asya’ya geçti. Bu gemilerin hangi yükü ya da kimin yükünü taşıdığı netlik kazanmadı. Bunların yarısının Umman Körfezi’nde ve uzun süredir gemiden gemiye transferlerin merkezi olan Malezya açıklarında transfer operasyonlarına katılmış olabileceği değerlendiriliyor.
Yine de analistler, ablukanın ne kadar etkili olduğunu anlamak için Malezya kıyıları yakınındaki tankerlerde depolanan İran ham petrolü miktarındaki düşüşe dikkat çekiyor. Bu bölgede her gün milyonlarca varil ham petrol tankerler arasında yasa dışı şekilde transfer ediliyor.
Ancak transfer edilen petrolün büyük bölümü artık yeniden doldurulmuyor. Kpler verilerine göre bölgede tankerlerde yüzen İran petrolü miktarı şubat başındaki yaklaşık 85 milyon varilden 51 milyon varile geriledi.
