İran savaşıyla birlikte küresel enerji piyasasında tarihi bir arz şoku yaşandı. Yaklaşık 500 milyon varil petrol piyasadan çekilirken, uzmanlar kaybın 50 milyar doları aştığını ve etkilerin uzun vadede hissedileceğini belirtiyor
Analistlere ve Reuters hesaplamalarına göre, yaklaşık 50 gün önce başlayan İran savaşı nedeniyle dünya piyasalarında üretilmeyen ham petrolün toplam değeri 50 milyar doları aştı. Krizin etkilerinin ise aylar hatta yıllar boyunca süreceği öngörülüyor.
Kriz şubat ayı sonunda başladığından bu yana, Kpler verilerine göre 500 milyon varilden fazla ham petrol küresel piyasadan çekildi. Bu durum, modern tarihin en büyük enerji arz kesintisi olarak değerlendiriliyor.
Kaybın boyutunu en basit şekilde anlamak
Uzmanlara göre piyasadan çekilen 500 milyon varillik petrolün karşılığı oldukça çarpıcı:
Küresel havacılık faaliyetlerinin 10 hafta durdurulmasına,
Dünya genelinde tüm kara ulaşımının 11 gün kesilmesine,
Küresel ekonominin 5 gün boyunca tamamen petrolsüz kalmasına eşdeğer.
Ayrıca bu miktar, ABD’nin yaklaşık bir aylık petrol tüketimine ya da Avrupa’nın bir aydan uzun sürede tükettiği enerjiye denk geliyor.
Aynı zamanda ABD ordusunun yaklaşık 6 yıllık yakıt ihtiyacına karşılık geliyor ve küresel deniz taşımacılığını yaklaşık 4 ay boyunca çalıştırabilecek seviyede bulunuyor.
Körfez’de üretim çöktü
Krizin en büyük etkilerinden biri Körfez ülkelerinde hissedildi. Mart ayında bölgedeki Arap ülkeleri günlük yaklaşık 8 milyon varil üretim kaybı yaşadı. Bu miktar, dünyanın en büyük petrol şirketlerinden Exxon Mobil ve Chevron’un toplam üretimine neredeyse eşdeğer.
Aynı dönemde Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’dan yapılan jet yakıtı ihracatı da sert düştü. Şubat ayında 19,6 milyon varil olan ihracat, Mart ve Nisan aylarında toplamda sadece 4,1 milyon varile geriledi.
Bu kaybın, New York JFK ile Londra Heathrow Havalimanları arasında yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuşu karşılayabilecek büyüklükte olduğu hesaplandı.
50 milyar dolarlık kayıp
Çatışma süresince petrol fiyatlarının ortalama varil başına 100 dolar seviyesinde seyretmesi nedeniyle, kaybolan üretimin toplam değeri yaklaşık 50 milyar dolara ulaştı.
Bu rakam, Almanya’nın yıllık gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık yüzde 1’ine denk gelirken, Letonya veya Estonya gibi küçük ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğüne eşit seviyede bulunuyor.
Enerji altyapısındaki hasar yıllar sürebilir
Kpler verilerine göre, Nisan ayında küresel kara stokları yaklaşık 45 milyon varil azaldı. Mart sonundan bu yana günlük üretim kesintileri 12 milyon varile ulaştı.
Özellikle Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının normal üretim seviyelerine dönmesi 4 ila 5 ay sürebilir. Bunun yaz ayları boyunca stokların azalmaya devam etmesine yol açacağı belirtiliyor.
Öte yandan rafineri kapasitesindeki hasar ve Katar’daki Ras Laffan LNG tesislerinde yaşanan sorunlar nedeniyle bölgedeki enerji altyapısının tamamen toparlanmasının yıllar alabileceği ifade ediliyor.
Uzmanlara göre İran savaşı yalnızca kısa vadeli bir arz krizi yaratmakla kalmadı, aynı zamanda küresel enerji dengelerinde uzun süreli bir kırılmaya neden oldu.
Petrol arzındaki bu büyük kaybın etkilerinin enerji fiyatlarından ekonomik büyümeye kadar geniş bir alanda hissedilmeye devam etmesi bekleniyor.
