NASA, Soğuk Savaş’ın efsanevi U-2’sinden geliştirilen ER-2 ile orman yangınlarının oluşturduğu ateş fırtınalarını inceliyor. Yaklaşık 20 kilometre yüksekte uçan uçak, duman sütunlarının yapısını ve enerjisini ölçerek bu tehlikeli olayların sırlarını ortaya çıkarabilir
NASA, Soğuk Savaş döneminde Sovyet Rusya’yı gözetlemek için tasarlanan efsanevi U-2 casus uçağının modifiye edilmiş versiyonunu, Dünya’nın en az anlaşılan doğa olaylarından biri olan “yangın fırtınalarını” incelemek üzere gökyüzüne çıkardı.
ER-2 adı verilen devasa jet, orman yangınlarının yarattığı “ateş bulutlarının” sırrını çözmeyi hedefliyor.
CNN International’ın haberine göre Deniz Araştırmaları Laboratuvarı’ndan meteorolog David A. Peterson, bu fırtınaların çalışma prensibini şu sözlerle açıklıyor:
“Bu yapı adeta bir baca gibi. Yangından çıkan duman fırtınanın içine doğru dikey bir sütun boyunca yukarı itilir, hızlanır ve ardından atmosferin üst katmanlarına salınır. Oluşan duman sütunu temelde fırtınayı tetikleyen sıcak bir balondur.
Ancak bu devasa fırtına bulutunun içi tamamen dumanla doludur. Bu noktadan sonra yangın, kelimenin tam anlamıyla kendi kendini beslemeye başlar.”
Volkanik etki yaratıyor
Meteorologlar, oldukça değişken ve tahmin edilmesi zor koşullarda oluştukları için ateş bulutlarını bugüne kadar doğru bir şekilde tahmin etmekte yetersiz kaldı.
Bilim insanları yakın zamanda bu sistemlerin atmosferin doğal engelini aşarak doğrudan stratosfere kadar ulaşabildiğini keşfetti.
Peterson, bu durumun tehlikesine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Ateş bulutlarında tıpkı bir yanardağ patlamasındaki gibi bir etki görülüyor. Duman atmosferin çok yükseklerine itiliyor. Son yıllarda öğrendik ki, duman bu yüksek irtifalara ulaştığında jet akımı rüzgarları tarafından çok hızlı bir şekilde dünyanın dört bir yanına taşınabilir”
Temmuz ayında başlayan INSPYRE görevi kapsamında uçaklar şimdiden ABD’nin Oregon eyaletinin kuzeyinde ve Kanada’nın batısında devam eden dev orman yangınlarının üzerinde keşif uçuşları gerçekleştirdi.
Uçan bir uydu gibi
Sadece uzay keşifleriyle değil, havacılık araştırmalarıyla da görevli olan NASA, yüksek irtifada uçma kabiliyetleri nedeniyle ER-2 jetlerini tercih ediyor.
Askeri mühimmatlar yerine bilimsel ölçüm cihazlarıyla donatılan ve kablolama sistemi tamamen değiştirilen bu uçak, gökyüzünde adeta bir “laboratuvar” işlevi görüyor.
Uçağın çalışma metodunu anlatan Peterson şöyle konuştu:
“Bunu yönlendirilebilir bir uydu gibi düşünebilirsiniz. Hava olaylarının çok üzerinde, yaklaşık 65 bin fit (yaklaşık 20 km) yükseklikte uçuyor. Onu bir orman yangınının üzerinde dairesel rotada yörüngeye sokabiliyoruz. Uçaktaki tüm ekipmanlar duman sütununun enerjisini ölçmeye ayarlı. Radarlar dumanın büyüklüğünü, yüksekliğini ve içindeki hava hareketini ölçüyor. Aynı zamanda bulutların içindeki elektrik alanını ve şimşekleri de takip ediyor.”
Soğuk Savaş’tan orman yangınlarına
NASA’nın bugün bilim için kullandığı ER-2’nin kökeni, 1950’lerin ortalarına, henüz casus uyduların bulunmadığı Soğuk Savaş yıllarına dayanıyor. ABD Hava Kuvvetleri Ulusal Müzesi verilerine göre, 1950’lerin başında Sovyetler Birliği kapalı bir toplum olduğu için askeri ve ekonomik faaliyetleri ABD için tam bir gizemdi.
ABD, “Demir Perde” gerisinde ne olup bittiğini görmek amacıyla “Dragon Lady” lakaplı U-2 casus uçağını tasarladı. Uçak, Sovyet füzelerinin ve uçaklarının ulaşamayacağı aşırı yüksek irtifalarda uçacak şekilde özel olarak imal edilmişti.
1 Mayıs 1960’ta, U-2’nin ilk uçuşundan dört yıl sonra, Sovyet ordusu Francis Gary Powers’ın kullandığı bir U-2 uçağını vurarak düşürdü ve ABD’nin Sovyet kapasitesini hafife aldığını kanıtladı. Buna rağmen U-2; Küba Füze Krizi, Vietnam Savaşı, Irak ve Afganistan gibi operasyonlarda kritik istihbarat sağlamaya devam etti.
