Türkiye’nin “Çağrı Bey” derin deniz sondaj gemisinin Somali’ye doğru yola çıkması, Ankara’nın Afrika’daki enerji ve güvenlik odaklı stratejisinde yeni bir aşamaya işaret etti. Bloomberg’e göre Türkiye askeri iş birliği, ticaret dahil olmak üzere bölgede kalıcı olmayı hedefliyor
Türkiye’nin Çağrı Bey derin deniz sondaj gemisi 15 Şubat’ta Somali’ye doğru hareket etti. Somali kıyılarında yürütülecek ortak petrol ve doğalgaz arama faaliyetleri, Türkiye’nin enerji kaynaklarını çeşitlendirme hedefinde kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Bloomberg‘in haberine görebu girişim aynı zamanda Ankara’nın son 20 yılda Afrika genelinde istikrarlı biçimde genişlettiği varlığında yeni bir yatırım alanı anlamına geliyor. Türkiye, kıtada sivil altyapı projeleri yürütürken savunma sanayii ihracatını ve askeri yardımlarını da artırdı.
Çin ve Rusya’dan farklı bir model
Türkiye’nin Afrika stratejisi, Çin’in uzun yıllar büyük ölçekli altyapı projelerine dayanan yaklaşımından ve Rusya’nın güvenlik desteği karşılığında kaynak erişimi sağlamaya yönelik modelinden ayrılıyor.
Ankara, askeri destek, ticari anlaşmalar ve diplomatik angajmanı bir araya getiren daha dengeli bir yöntem izliyor. Bu stratejiyle güvenlik bağlarını kalıcı siyasi ve ekonomik nüfuza dönüştürmeyi amaçlıyor.
Ankara merkezli Pros Cons Güvenlik ve Risk Analiz Merkezi Direktörü Serhat Erkmen, Türkiye’nin Doğu Afrika’yı enerji ve uzay programı dahil uzun vadeli hedeflerinin merkezinde gördüğünü belirterek, “Türkiye askeri destek yoluyla kalıcı bir ayak izi oluşturuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Erkmen, Türkiye’nin dünyanın en stratejik deniz ticaret koridorlarından biri üzerinde etki alanı kurmayı hedeflediğini söyledi.
Somali’de askeri ve stratejik varlık
Türkiye’nin Afrika’daki kazanımlarının en görünür olduğu ülke Somali olarak öne çıkıyor. Ankara, Mogadişu’da yurt dışındaki en büyük askeri üssünü işletiyor. 2017’den bu yana Somali ordusunun üçte birinden fazlası bu merkezde eğitildi. Türkiye ayrıca Somali’ye, El Kaide bağlantılı eş-Şebab örgütüne karşı kullanılmak üzere silahlı insansız hava araçları sattı.
Son bir ay içinde Türkiye, Somali hükümetinin pozisyonlarını güçlendirmek amacıyla F-16 savaş uçakları, tanklar ve helikopterler konuşlandırdı. Somali Devlet Savunma Bakanı Omar Abdi Ali, bu sevkiyatın yaklaşık kırk yıldır çatışmalarla sarsılan ülkede istikrarı destekleyeceğini açıkladı.
Somali’de ayrıca Türk donanmasına ait bir deniz üssü ve balistik füze test sahası inşa ediliyor. Türkiye’nin ilk uzay limanı projesinin de bu ülkede temeli atıldı.
Sivil altyapıdan diplomatik arabuluculuğa
Ankara, Somali’de askeri iş birliğinin yanı sıra okul, hastane ve havalimanı inşası gibi sivil altyapı projelerine de imza attı. Türkiye, 2024 yılında Somali ile Etiyopya arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik bir anlaşmaya da aracılık etti.
Türkiye’nin Afrika ile ticareti geçen yıl yüzde 10 artarak 35 milyar dolara yükseldi. Bu rakam, Türkiye’nin ABD ile ticaret hacmine neredeyse eşit seviyeye ulaştı. Ticaret ağırlıklı olarak kimyasallar, tarım ürünleri, çelik ve demir sektörlerinde yoğunlaşıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın verdiği bilgilere göre Türk müteahhitler bugüne kadar Afrika genelinde toplam değeri 100 milyar doları aşan 2 binden fazla projede yer aldı.
Diplomatik ağ genişliyor
Türkiye, 2000’li yılların başından bu yana Afrika’daki diplomatik misyon sayısını yaklaşık dört kat artırdı. Türk Hava Yolları kıta genelinde çok sayıda yeni uçuş hattı açtı. Türk üniversiteleri ise on binlerce Afrikalı öğrenciye ev sahipliği yaptı.
Bu etkinin siyasi yansımaları da oldu. Ankara, 2016’daki darbe girişiminin ardından Fethullah Gülen’in takipçilerini sorumlu tuttu ve Gana, Kenya ile Sudan hükümetlerinden bu hareketle bağlantılı okulları kapatmalarını talep etti. 2024’te Kenya, Ankara’nın talebi üzerine Gülen bağlantılı olduğu belirtilen bazı Türk sığınmacıları sınır dışı etti. Aynı dönemde madencilik anlaşmaları ve Libya’dan açık deniz petrol arama lisansı gibi gelişmeler yaşandı.
Kızıldeniz’de güç dengesi
Türkiye’nin Afrika’daki angajmanı, Kızıldeniz hattında güç dengelerini şekillendirme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Ankara, çoğu zaman Suudi Arabistan, Mısır ve Katar ile paralel hareket ediyor.
Bu durum zaman zaman başka aktörlerle rekabet anlamına geliyor. Erdoğan, Etiyopya ziyareti sırasında İsrail’in Somaliland’i tanımasını eleştirerek bunun ne Somaliland’e ne de Afrika Boynuzu’na fayda sağlayacağını söyledi ve bölgenin “yabancı güçlerin mücadele alanına dönüştürülmemesi” gerektiğini ifade etti.
Somali hükümetinin Suudi Arabistan’ın baskısıyla Birleşik Arap Emirlikleri ile yaptığı güvenlik ve liman anlaşmalarını sona erdirmesinin ardından Türkiye’nin Somali’ye yeni askeri sevkiyat yapması da dikkat çekti. BAE ise Somaliland ile ilişkilerini güçlendiriyor.
Benzer bir tablo Sudan’da da ortaya çıktı. Ankara, Sudan ordusuna Türk yapımı insansız hava araçları sağladı. Sudan, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler uzmanları, paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri’ne BAE’nin silah verdiğini öne sürerken, Abu Dabi yönetimi bu iddiaları reddetti. Erdoğan ise her iki tarafla da temasını sürdürerek arabuluculuk teklifinde bulundu.
Yeni kapı: Etiyopya
Erdoğan, Etiyopya dönüşü yaptığı açıklamada Başbakan Abiy Ahmed ile ticaret ve yatırım fırsatlarını görüştüklerini belirtti. Türk şirketlerinin Addis Ababa yakınlarında planlanan büyük bir havalimanı projesine katılmasını istediğini ifade etti.
