Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), Beşar Esad yönetimi döneminde Suriye’nin Deyrizor’da nükleer reaktör inşa ettiğini doğruladı. Ajans ayrıca ülkede yaklaşık 73 ton doğal uranyum bulunduğunu ve nükleer malzemenin uluslararası denetim altında tutulduğunu açıkladı
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) Birleşmiş Milletler üyesi ülkelere gönderdiği gizli rapora göre, Beşar Esad yönetimi döneminde Suriye’nin doğusundaki Deyrizor’da bildirilmeyen bir nükleer reaktör inşa ediliyordu.
AP‘nin gördüğü rapora göre, UAEA müfettişleri ağustos ayında Suriye’de çok sayıda noktayı ziyaret ederek inceleme ve doğrulama çalışmaları yürüttü.
İncelemeler, uzun süredir şüphelenilen nükleer tesisin varlığını doğruladı.
UAEA, yapılan incelemelerin ardından eski Suriye yönetiminin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki güvenlik denetimleri anlaşması uyarınca bildirmekle yükümlü olduğu nükleer madde, tesis ve faaliyetleri bildirmediğini tespit etti.
Raporda söz konusu faaliyetlerin yalnızca Deyrizor’daki reaktörle sınırlı olmadığı belirtildi. UAEA, Esad döneminde reaktörün yanı sıra bir yakıt üretim tesisi ve yakıt depolamak için kullanılan başka bir tesis bulunduğunu bildirdi.
2007’de İsrail hava saldırısıyla ortaya çıkmıştı
Suriye’nin Deyrizor kentindeki tesis, 2007 yılında İsrail’in düzenlediği hava saldırılarıyla imha edilmesinin ardından dünya kamuoyunun gündemine gelmişti. Tesisin Kuzey Kore tarafından inşa edilen bir nükleer reaktör olduğu yönündeki iddialar uzun süredir gündemdeydi.
İsrail’in saldırısının ardından Suriye, tesisi tamamen ortadan kaldırmış ve UAEA’nın sorularına kapsamlı bir yanıt vermemişti. Suriye’deki yeni yönetim ise Esad’ın devrilmesinin ardından UAEA müfettişlerinin daha önce şüphelenilen nükleer tesislere erişimine izin verdi.
UAEA Başkanı Rafael Grossi ve üst düzey müfettişlerden oluşan bir ekip de ağustos ayında Suriye’yi ziyaret etti. Ajans, 29 Ağustos’ta Deyrizor’daki tesiste kazı çalışmalarındaki ilerlemeyi denetlemek amacıyla inceleme yapıldığını açıkladı.
Ajansın raporuna göre, kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan soğutma altyapısının bir nükleer reaktöre ait sistemlerle uyumlu olduğu doğrulandı.
Üç tesis reaktörle bağlantılı
UAEA’nın gizli raporunda, Deyrizor’daki tesisle işlevsel olarak bağlantılı üç ayrı noktanın daha bulunduğu belirtildi.
Bu noktalardan birinin uranyum dönüşümü ve/veya nükleer yakıt üretimi faaliyetleriyle, bir diğerinin inşaat malzemelerinin geçici olarak depolanmasıyla bağlantılı olduğu bildirildi. Üçüncü noktanın ise tesise taşınan veya tesisten çıkarılan inşaat malzemelerinin geçici olarak depolanması ve planlanan yeniden işleme faaliyetleri için kullanıldığı kaydedildi.
UAEA’nın yeni incelemeleri, 2024 yılında tesisten alınan örneklerde uranyum parçacıklarının bulunmasının ardından geldi. Ajans, geçen yıl yaptığı açıklamada bu örneklerde uranyum tespit edildiğini bildirmişti.
Suriye’de 73 ton doğal uranyum bulundu
UAEA ayrıca Suriye’nin daha önce bildirmediği başka bir nükleer tesisi de ziyaret etti. Suriye yönetimi 17 Temmuz’da UAEA’ya gönderdiği mektupla tesisin varlığını bildirdi ve kurumdan tesisi ve burada bulunabilecek nükleer malzemeyi incelemesini istedi.
UAEA, tesiste kaplamalı yakıt çubukları biçiminde doğal uranyum metali bulunduğunu açıkladı. Yapılan doğrulama sonucunda yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali tespit edildi. Ajans, söz konusu nükleer malzemenin tamamının şu anda UAEA’nın muhafaza ve gözetim tedbirleri altında olduğunu bildirdi.
Suriye’nin yeni yönetimi, ülkede bulunan nükleer malzemelerin uluslararası güvenlik denetimleri kapsamında Suriye’de tutulacağını açıklarken, aynı zamanda sivil amaçlı bir nükleer enerji programı geliştirmeye ilgi gösteriyor.
İsrail ise nükleer silahlara sahip olup olmadığı konusunda resmi olarak ne doğrulama ne de yalanlama yapıyor.
İsrail’in Ortadoğu’da nükleer silaha sahip olduğu düşünülen tek ülke olduğu kabul ediliyor.
