SpaceX’in Starlink uydu internet sistemine getirdiği beklenmedik engel, Ukrayna ordusunun İHA operasyonlarını aksatırken kararın Beyaz Saray’dan geldiği iddiası Kiev ile Washington arasındaki gerilimi artırdı
Ukrayna ordusunun savaş alanındaki iletişimini sağlayan Starlink’in askeri versiyonu Starshield’e getirilen beklenmedik kısıtlamalar, Kiev ile Washington arasındaki gerilimi artırdı.
İnsansız hava araçlarının (İHA) operasyonlarını aksatan kararın arkasında kimin olduğu tartışılırken Rusya, Ukrayna’nın teknolojik üstünlüğünü ortadan kaldırabilecek kendi uydu iletişim ağını geliştirmeye çalışıyor. Uzmanlara göre Moskova’nın Rassvet adı verilen sistemi başarıyla devreye alması, savaşın seyrini değiştirebilir.
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşta uydu iletişimi yeni bir krizin merkezine yerleşti. Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX’in geliştirdiği Starshield uydu internet sistemine getirilen hız sınırı, Ukrayna ordusunun İHA operasyonlarını aksattı. Saatte 160 kilometreden daha hızlı hareket eden terminallerin bağlantısını kesen uygulama, özellikle Rusya’nın saldırılarını durdurmak için kullanılan önleme İHA’larının faaliyetlerini olumsuz etkiledi.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin askeri teknoloji danışmanı Serhiy Beskrestnov, değişikliğin önceden haber verilmeden uygulandığını açıkladı.
Associated Press’e (AP) konuşan Beskrestnov, bağlantı sorunlarının bir bölümünün giderildiğini ancak hız sınırının devam ettiğini söyledi. Ukrayna ordusu, kısıtlamanın kaldırılması için SpaceX ve ABD Savunma Bakanlığı ile görüşmeler yürütüyor.
Starlink Ukrayna için neden önemli?
SpaceX’in geliştirdiği Starlink, Dünya’nın alçak yörüngesindeki binlerce uydu aracılığıyla internet bağlantısı sağlıyor. Starshield ise aynı altyapıyı kullanan, askeri ve ulusal güvenlik ihtiyaçları için geliştirilmiş bir hizmet.
Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından Starlink, Ukrayna ordusunun en önemli iletişim araçlarından biri haline geldi. Askerler, geleneksel iletişim altyapısının zarar gördüğü bölgelerde birbirleriyle bağlantı kurmak, keşif yapmak ve İHA’ları yönlendirmek için sistemi kullanıyor.
AP‘ye göre, Starshield, özellikle yüksek hızda hareket eden İHA’ların kontrolünde kritik rol oynuyor. Ukrayna ordusu, saatte 400 kilometrenin üzerinde uçabilen Rus yapımı yeni nesil Şahid tipi İHA’ları durdurmak için uydu bağlantılı önleme araçlarından yararlanıyor. Yeni hız sınırı, Ukrayna’nın bu araçları kullanmasını güçleştirirken hava savunmasındaki etkinliğini de azaltıyor.
Beskrestnov, kısıtlamanın Ukrayna’nın Rusya topraklarındaki petrol rafinerilerine yönelik saldırılarıyla teknik açıdan doğrudan bağlantılı olmadığını belirtti. Çünkü Starshield, Rusya sınırları içinde hizmet vermiyor ve Ukrayna ordusu bu saldırılarda farklı yönlendirme sistemleri kullanıyor.
Talimat Beyaz Saray’dan mı geldi?
Krizin zamanlaması, Kiev ile Washington arasındaki ilişkilerin zaten gerildiği bir döneme denk geldi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’la savaşın ardından yükselen küresel enerji fiyatlarını gerekçe göstererek Ukrayna’dan Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını durdurmasını istemişti.
Trump yönetimi ayrıca Rusya ile dizel tedarikini artırmaya yönelik bir anlaşmaya varmış ve Moskova’ya karşı uygulanması planlanan yeni yaptırımları askıya almıştı. Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde yükselen akaryakıt fiyatları, Trump üzerindeki siyasi baskıyı artırıyor.
Reuters‘ın, iki ABD’li ve bir Batılı yetkiliye dayandırdığı özel haberine göre Starshield hizmetine kısıtlama getirilmesi yönündeki talimat Beyaz Saray’dan geldi. Kaynaklar, Pentagon yetkililerine Ukrayna’nın kullandığı uydu hizmetinin yavaşlatılması gerektiğinin iletildiğini ancak talimatı kimin verdiğinin bilinmediğini söyledi.
Trump ise kararı kendisinin verdiği iddiasını reddetti. Elon Musk da Starshield’in ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu, hız ve kullanım sınırlamalarına ilişkin kararların Amerikan ordusu veya başkan tarafından alındığını açıkladı.
Reuters‘ın aktardığına göre Beyaz Saray, başka bir yönetim yetkilisinin talimat vermiş olabileceği yönündeki soruları yanıtlamadı.
Rusya’nın yeni projesi: Rassvet
Ukrayna, Amerikan uydu sistemine erişim sorunlarını çözmeye çalışırken Rusya da Starlink’e rakip olacak kendi iletişim ağını geliştirmeye hazırlanıyor.
The Washington Post‘un haberine göre Rus teknoloji şirketi Bureau 1440, Rassvet adı verilen ve yüzlerce küçük uydudan oluşması planlanan bir sistem üzerinde çalışıyor.
Rusçada “şafak” anlamına gelen Rassvet’in amacı, alçak Dünya yörüngesindeki uydular aracılığıyla kesintisiz internet bağlantısı sağlayarak Rus ordusunun iletişim kapasitesini artırmak.
Rusya, savaşın ilk yıllarında uydu iletişim altyapısının yetersizliği nedeniyle ciddi zorluklar yaşamıştı. Cephe boyunca konuşlanan birlikler arasındaki iletişimde sorunlar ortaya çıkarken Rus askerleri, ele geçirilen veya kaçak yollarla temin edilen Starlink terminallerini kullanmaya başlamıştı.
Ancak SpaceX ile Ukrayna Savunma Bakanlığı, Şubat 2026’da yalnızca kayıtlı Starlink cihazlarının çalışmasına izin veren bir sistem başlattı. Böylece Rus birliklerinin kullandığı kayıtsız terminaller devre dışı bırakıldı.
Avrupa Politika Analizi Merkezi’nden (CEPA) araştırmacı Pavel Luzin, bu gelişmenin Moskova’nın kendi uydu ağına yönelik yatırımlarını hızlandırdığını belirtti.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de haziran ayında yaptığı açıklamada Rassvet’in Starlink’ten geri kalmadığını, hatta bazı alanlarda daha gelişmiş olabileceğini savundu. Putin, teknik sorunların çözüldüğünü ve bundan sonraki hedefin uydu sayısını artırmak olduğunu söyledi.
Rusya’nın hedefi 300 uydu
Moskova’nın planına göre Rassvet’in ticari hizmete 2027 yılında başlaması öngörülüyor. Sistemin geliştiricisi Bureau 1440, geniş kapsamlı hizmet sunabilmek için yörüngede yaklaşık 300 uyduya ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Ancak proje şimdilik hedeflerinin gerisinde. Rusya, 2026 sonuna kadar 156 faal uyduya ulaşmayı planlamasına rağmen bugüne kadar yalnızca 32 uydu fırlattı.
Bunların bir kısmı hedeflenen yörüngeye ulaşamadı, bazıları ise kaybedildi. Buna karşılık Starlink’in alçak Dünya yörüngesinde 11 binden fazla uydusu bulunuyor.
Luzin, Rusya’nın projeyi hızlandırmak için Çin’den teknoloji ve tedarik desteğine ihtiyaç duyduğunu belirtti. Alman Uluslararası İlişkiler ve Güvenlik Enstitüsü’nden uzay politikaları araştırmacısı Juliana Suess ise Rus uzay sektöründeki nitelikli personel kaybı, eskiyen altyapı ve yolsuzluk sorunlarının projeyi geciktirebileceğini söyledi.
Uzmanlara göre yaptırımların projeyi tamamen durdurması zor olsa da kritik bileşenlerin teminini güçleştirerek Rusya’nın planlarını geciktirmek mümkün olabilir.
Ukrayna için neden büyük bir tehdit?
Rassvet’in faaliyete geçmesi halinde Rusya, uzun menzilli İHA’larını ve bazı silah sistemlerini uydu üzerinden gerçek zamanlı olarak yönlendirme kapasitesini artırabilir.
The Washington Post‘a konuşan Ukraynalı yetkililer, sistemin Rus kuvvetlerine Ukrayna’nın geniş bir bölümündeki hareketli hedefleri izleme ve saldırıları uçuş sırasında yönlendirme imkanı sağlayabileceği uyarısında bulundu.
Zelenski’nin danışmanı Beskrestnov, Rassvet’i Ukrayna’nın karşı karşıya olduğu en önemli teknolojik tehditlerden biri olarak nitelendirdi. Rusya’nın sistemi kullanarak İHA’ları ve bazı füzeleri uzaktan yönetebilmesinin Ukrayna’nın mevcut elektronik savunma sistemlerini etkisizleştirebileceğini söyledi.
Beskrestnov, “Bu bizim için çok büyük bir sorun olacak. Hatta sorun değil, küçük çaplı bir felaket” ifadelerini kullandı.
Ukrayna’nın Washington Büyükelçiliği’nin üst düzey diplomatı Denys Sienik de Rusya’nın uydu ağını beklenenden erken devreye sokması halinde Ukrayna topraklarındaki hedeflerin gerçek zamanlı olarak vurulabileceği uyarısında bulundu.
Sienik, projeye destek veren Rus şirketlerinin ve bileşen tedarikçilerinin yaptırım listesine alınmasını istedi. Ana yüklenici şirket halihazırda ABD yaptırımları kapsamında bulunurken bazı tedarikçiler henüz yaptırımlara tabi değil.
Kiev alternatif arayışında
Starshield krizi, Ukrayna’nın savaş alanındaki iletişiminin büyük ölçüde Amerikan teknolojisine bağlı olmasının yarattığı riskleri yeniden gündeme getirdi.
AP‘nin haberine göre Kiev yönetimi, mevcut hız sınırının kaldırılması için görüşmeler yürütürken SpaceX’in daha yüksek maliyetli havacılık paketine geçmeyi de değerlendiriyor. Avrupa merkezli Eutelsat’ın OneWeb sistemi ve Amazon’un geliştirdiği uydu ağı da olası alternatifler arasında bulunuyor. Ancak bu seçeneklerin Starlink’in sağladığı kapasiteyi kısa sürede karşılayıp karşılayamayacağı belirsiz.
