Türkiye, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’ni ABD ile F-35 programına dönüş ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda diplomatik ilerleme sağlamak için kritik bir fırsat olarak değerlendiriyor.
Al-Monitor kaynaklı habere göre Türkiye, yaklaşan NATO Zirvesi’nde ABD ile savunma ilişkilerinde yeni bir sayfa açmayı hedefliyor. Görüşmelerin odağında Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden katılımı ve S-400 kaynaklı yaptırımların geleceği yer alıyor.
ABD, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 sistemlerini satın almasının ardından 2020 yılında CAATSA yaptırımları uygulamış ve Ankara’yı F-35 programından çıkarmıştı. Türkiye ise programa yaklaşık 1,4 milyar dolar katkı sağlamış, ancak kendisi için üretilen altı uçağın teslimatı durdurulmuştu.
Diplomatik temaslar kapsamında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın NATO Zirvesi hazırlıkları çerçevesinde Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul ile görüştüğü, ABD’nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker’ın ise hem Fidan hem de Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile temaslarda bulunduğu bildirildi. ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack ise S-400 meselesinin “yakında çözülebileceğini” ifade etti.
Washington yasalarına göre Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için S-400 sistemlerinin aktif kullanılmaması ve ülke envanterinden çıkarılması gerekiyor. Bu kapsamda sistemlerin depoda tutulduğu ve alternatif olarak farklı bölgelere taşınmasının değerlendirildiği de öne sürülüyor.
NATO Zirvesi’nin, Türkiye açısından yalnızca savunma alımları değil, aynı zamanda ABD ile stratejik ilişkilerin yeniden tanımlanması açısından da önemli bir diplomatik zemin oluşturması bekleniyor.
Türkiye’nin F-35 süreci
Türkiye, F-35 programına hem ortak üretici hem de tedarikçi ülke olarak dahil olmuş, yaklaşık 1,4 milyar dolarlık katkı ile programa en yüksek seviyede entegrasyon sağlayan ülkelerden biri olmuştu. Türk savunma sanayii firmaları uçağın bazı kritik parçalarının üretiminde rol alıyordu.
Ancak 2017’de Rusya’dan S-400 alım sürecinin başlaması, ABD ile ilişkilerde kırılma noktası oldu. Sistemlerin teslim alınmasının ardından ABD, Türkiye’nin F-35 programındaki rolünü askıya aldı ve 2020’de resmi olarak programdan çıkarma kararı aldı.
Bu süreçte Türkiye’ye teslim edilmesi planlanan altı F-35 uçağı da ABD tarafından teslim edilmedi. Ankara, hem F-35 programına dönüş hem de alternatif olarak F-16 Block 70 tedariki konusunda Washington ile görüşmelerini sürdürüyor.
