Yaşam maliyeti protestolarına sahne olan Avrupa ülkeleri Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz’de 2000’e göre tüm fiyatlar ciddi oranda arttı. Ancak bu artış maaş zamlarında aynı oranı yakalayamıyor.
Sokağa çıkan gençlerin önemli bir bölümü de ebeveynlerinden kötü koşullara sahip olmaktan şikayetçi
Her şey bir grup Fransız lise öğrencisinin, aşırı kalabalık sınıflar ve öğretmen eksikliğinden şikayetle geçen ay düzenlediği protestoyla başladı.
Protestolar önce ülke genelindeki tüm liselere, ardından yaşam maliyetlerindeki artışa duyulan öfkeyi arkasına alarak tüm Fransa’ya yayıldı.
Gösteriler Fransa’yla da sınırlı kalmadı. İtalya, Portekiz, İspanya, Arnavutluk, Belçika ve Yunanistan’da on binlerce genç, barınma krizi, artan fiyatlar ve aksayan kamu hizmetlerine karşı sokağa çıktı.
Sokağa çıkan gençlerin önemli bir bölümü artık ebeveynlerinden daha iyi bir hayata sahip olma umudu taşımadıklarını söylüyor. Hedef aldıkları isimlerse Avrupa’daki siyasi yelpazenin farklı bölümlerinden.
Fransa ve Portekiz’de eylemciler Emmanuel Macron ve Luis Montenegro’nun merkez sağ hükümetlerini, İtalya’da eylemciler Meloni’nin sağ iktidarını, İspanya’dakilerse Sanchez’in sol hükümetini protesto ediyor.
Bu iktidarlar birbirinden farklı politikalar izlese de, hepsi artan yaşam maliyetleri nedeniyle yükselen öfkenin hedefi olmuş durumda. Bu dört ülkede değişen fiyatları inceleyen Al Jazeera, Avrupa’yı saran protesto dalgasına neden olan maliyetleri 26 yıl öncesiyle kıyasladı.
Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz 2000’e kıyasla ne kadar pahalı?
Avrupa Birliği’nin (AB) istatistik kurumu Eurostat’ın verilerine göre Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz’de gıda, enerji, ulaşım ve faturalar gibi günlük yaşamın temel harcamaları 2000 yılından bu yana yüzde 59 ila yüzde 78 arasında arttı.
Eurostat tarafından hazırlanan Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyatları Endeksi (HICP), günlük hayatta kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçmek için AB’nin kullandığı resmi gösterge niteliğini taşıyor.
Bu dönemde fiyatların en fazla arttığı ülke yüzde 78 ile İspanya oldu. İspanya’yı yüzde 71 ile Portekiz, yüzde 68 ile İtalya ve yüzde 59 ile Fransa izledi.
Buna göre 2000 yılında 100 euro olan bir mal veya hizmet sepetinin bugünkü maliyeti İspanya’da yaklaşık 178 euroya, Portekiz’de 171 euroya, İtalya’da 168 euroya ve Fransa’da 159 euroya yükseldi.
Fiyatlar söz konusu dönemde yıllık ortalama yüzde 2 artarken, 2022’de keskin bir sıçrama yaşandı. O yıl yıllık enflasyon İtalya’da yüzde 8,7’ye, İspanya’da yüzde 8,3’e, Portekiz’de yüzde 8,1’e ve Fransa’da yüzde 5,9’a ulaştı.
Böylece dört ülkede de en azından 2000 yılından bu yana görülen en yüksek enflasyon oranları kaydedildi.
Bu keskin artışın temel sebebiyse Ukrayna savaşı. 2021-2023 yılları arasında dört ülkede de fiyatlar yüzde 12 ila 15 arasında arttı. Ücretlerdeki artış ise enflasyonun gerisinde kaldı. Enflasyonun yavaşlaması fiyatların eski seviyelerine dönmesi anlamına gelmediğinden, pek çok hane bugün de hayat pahalılığının yarattığı ekonomik baskıyı hissetmeye devam ediyor.
Peki ya maaşlar?
Enflasyon hesaba katıldığında, İtalya’da tam zamanlı çalışanların ortalama reel ücretleri 2000-2025 yılları arasında yaklaşık yüzde 5 geriledi.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Eurostat fiyat endeksine göre enflasyondan arındırılmış ücret verilerine göre aynı dönemde reel ücretler İspanya’da yüzde 7, Fransa’da yüzde 11 ve Portekiz’de yüzde 20 arttı.
Bununla birlikte istihdam problemi de genç nüfus üzerindeki baskıyı artırdı.
Madrid’de görev yapan gazeteci Jaime Velazquez, Al Jazeera’nin Inside Story programında yaptığı değerlendirmede, İspanya’da yaratılan yeni istihdamın büyük bölümünün turizm ve hizmet sektörlerinde yoğunlaştığını, bu işlerin de genellikle mevsimlik ve düşük ücretli olduğunu söyledi.
The European Correspondent’ın kurucu ortağı ve genel yayın yönetmeni Julius Fintelmann, nüfusu yaşlanan toplumlarda genç çalışanların iş fırsatlarının giderek daraldığını belirtti. Fintelmann, yüksek gelirli ülkelerde yaşlı ve genç çalışanlar arasındaki ücret farkının onlarca yıldır açıldığına dikkat çekerek, her yeni neslin bir öncekinden daha iyi yaşam koşullarına sahip olacağı yönündeki beklentinin artık geçerliliğini yitirdiğini belirtti.
Konut fiyatları ne kadar arttı?
2000’den bu yana incelemeye konu 4 ülkede de konut sahibi olmak zorlaştı.
OECD’nin konut fiyatlarının gelire oranını gösteren endeksi, konut fiyatlarının zaman içinde gelir düzeyine kıyasla nasıl değiştiğine ilişkin genel bir tablo sunuyor. Konut fiyatlarının gelirlerden daha hızlı yükselmesi, bu oranın artmasına ve konut sahibi olmanın ortalama olarak daha zor hale gelmesine işaret ediyor.
Konut fiyatlarının gelire oranında en büyük artış İspanya’da yaşandı. Ülkede bu oran, 2008 küresel finans krizinin ardından keskin biçimde gerilemesine rağmen 2000 yılına kıyasla yüzde 56 daha yüksek seviyede bulunuyor.
Fransa’da ise konut fiyatlarının gelire oranı 2000 yılına göre yüzde 39 arttı.
Bununla birlikte, 2022’de ulaşılan zirvenin ardından sınırlı bir gerileme kaydedildi.
İtalya, diğer üç ülkeden ayrışıyor. Konut fiyatlarının genel olarak gelirlerle aynı hızda arttığı ülkede, fiyat-gelir oranı 2000 yılına kıyasla yalnızca yüzde 5 yükseldi.
Son yıllardaki en çarpıcı değişim ise Portekiz’de yaşandı. Ülkede konut fiyatlarının gelire oranı, 2000 yılından itibaren 15 yıl boyunca düzenli olarak geriledi. Bu da konutların gelir düzeyine kıyasla daha erişilebilir hale geldiği anlamına geliyordu. Ancak 2015’ten bu yana tablo tersine döndü ve konut fiyatlarının gelire oranı yüzde 67 arttı.
