ABD’de dizel fiyatları 6,23 dolarla rekor kırarken, İran savaşının başlamasından bu yana yüzde 65 yükseldi. Trump artıştan Ukrayna’nın Rus rafinerilerine saldırılarını sorumlu tutsa da uzmanlara göre asıl baskı İran savaşı ve Orta Doğu’daki enerji arzının çökmesinden kaynaklanıyor
Lauren McCarthy / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump, son dönemde hızla yükselen dizel fiyatlarından Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarını sorumlu tuttu. Ancak enerji uzmanlarına göre Trump kısmen haklı olsa da enerji fiyatlarındaki yükselişin daha önemli nedeni İran’daki savaş oldu.
ABD’de bir galon dizelin ortalama fiyatı son günlerde art arda rekor kırıyor. Cuma günü 6 doların üzerine çıkan fiyat, pazartesi sabahı itibarıyla 6,23 dolara yükseldi. Bu, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasından bu yana yaklaşık yüzde 65’lik bir artış anlamına geliyor.
ABD genelinde normal benzinin galon başına ortalama fiyatı da İran savaşının başlamasından bu yana keskin biçimde yükseldi. Pazartesi günü 4,31 dolar olan benzin fiyatı savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 45 arttı. Dizel, benzin ve diğer yakıtların hammaddesi olan petrolün küresel fiyatı ise yaklaşık yüzde 50 yükseldi.
“İki savaşla karşı karşıyayız”
RBC Capital Markets enerji analisti Helima Croft, “Temelde dünyanın en büyük enerji üreticilerinden ikisini içine alan iki savaşla karşı karşıyayız” dedi.
Croft, “Orta Doğu, dünyanın en yoğun enerji üretiminin gerçekleştirildiği bölge. Buna bir de Rusya’yı ekliyorsunuz” ifadelerini kullandı.
Trump ve yardımcıları son dönemde dikkatleri İran’daki savaştan uzaklaştırarak Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırılarına çekmeye çalışıyor. Ukrayna’nın Rusya’nın savaşını finanse etmek için ihtiyaç duyduğu gelirleri azaltmayı amaçlayan saldırıları gerçekten de bir miktar etkili oldu. Saldırılar, Kremlin’i dizel ve diğer yakıtların dünyanın geri kalanına ihracatını durdurmaya zorladı.
Trump pazartesi günü sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Dünyadaki dizel fiyatlarındaki artışın temel nedeni İran değil, Rusya-Ukrayna Savaşı” ifadelerini kullandı.
Ancak Rus yetkililer bile son dönemde rafinerilere yönelik bu saldırıların yakıt fiyatlarındaki yükselişin temel nedeni olmadığını kabul etti.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, pazartesi günü gazetecilerle yaptığı telekonferansta Rusya’nın petrol piyasalarındaki durumun “esas olarak Basra Körfezi bölgesindeki istikrarsızlık ve yeni gerilimler nedeniyle hızla kötüleştiğini” söyledi.
Peskov aynı görüşmede Trump’ın pazar günü yaptığı açıklamayı memnuniyetle karşıladı ve Ukrayna’ya rafineri saldırılarını sona erdirme çağrısında bulundu.
Trump daha sonra pazartesi günü Rusya ve Ukrayna’nın birbirlerinin enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaştığını söyledi. Ancak Ukrayna’dan böyle bir anlaşmaya varıldığına ilişkin herhangi bir doğrulama gelmedi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise yaptığı açıklamada sorumluluğu Rusya’ya bıraktı.
Zelenski, “Ortaklarımız, Rusya’nın elektrik sistemimize, diğer enerji tesislerine, kritik altyapıya ve gıda tedarik yollarına yönelik saldırılardan gerçekten kaçınmasını sağlamaya hazırsa, elbette biz de saldırılarımızı buna karşılık gelecek şekilde durdurmaya hazırız” dedi.
Analistlere göre Rusya ve Orta Doğu’dan dizel arzı fiilen çökmüş durumda. Houston merkezli yatırım şirketi Pickering Energy Partners’ın verilerine göre Rusya’nın dizel ihracatı yıl başına kıyasla yaklaşık yüzde 90 azalırken, Orta Doğu’nun dizel ihracatı da yaklaşık yüzde 75 geriledi.
Suudi Arabistan cuma günü, Husilerin ülkeye yönelik saldırılarına karşı önlem olarak Basra Körfezi’nden Kızıldeniz’e petrol taşımak için kullandığı kritik bir boru hattını kapattığını açıkladı. Suudi Arabistan, İran’ın Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan dar geçit Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması nedeniyle bu boru hattına bel bağlamak zorunda kalmıştı.
S&P Global Energy’nin küresel yakıt ve rafinaj araştırmaları başkanı Daniel Evans, İran ve Rusya-Ukrayna savaşları ile Çin’in petrol ve dizel ihracatını durdurmasının küresel rafinaj sisteminde hiçbir atıl kapasite bırakmadığını söyledi. Evans, koşulların ne zaman iyileşeceğinin de belirsiz olduğunu belirtti.
Evans, “Bilinmeyenlerden biri, Rusya’daki bazı rafinerilerin ne kadar ağır hasar aldığı. Saldırılar bugün sona erse bile arzın ne kadar hızlı yeniden devreye alınabileceği hâlâ net değil” dedi.
Dizel fiyatlarındaki sıçrama, yakıtın kamyonlarda, otobüslerde ve tarım makinelerinde yaygın olarak kullanılması nedeniyle ekonomi üzerinde önemli sonuçlar doğurabilir. Çiftçilerin de fiyatlardaki sert yükselişten ciddi biçimde etkilenmesi bekleniyor. Çünkü birçok çiftçi yaz sonu ve sonbahar döneminde hasat, işleme ve taşımacılık faaliyetleri için büyük miktarda dizel kullanıyor.
