The New York Times, Kosta Rika’daki bir orman rezervinde yaşayan kapuçin maymunlarının zekasını doğal ortamlarında ölçmek için yüz tanıma özellikli, dokunmatik ekranlı taşınabilir bir test istasyonu geliştirdi. İlk denemede 16 maymundan 10’u ekrana dokunarak ödül kazanmayı öğrendi
Emily Anthes / The New York Times
2025’in bir yaz günü, meraklı bir beyaz yüzlü kapuçin maymunu, Kosta Rika’daki Taboga Orman Rezervi’nin ortasında tuhaf bir düzenekle karşılaştı: Ahşap bir çerçeveye monte edilmiş, 38 santimetrelik dokunmatik bir ekran. Papi adlı alfa erkek maymun, cihazı dürtükleyip incelerken parmakları ekrana değdi ve çerçevenin altındaki tepsiye kurutulmuş bir dilim muz düştü. Kısa süre sonra Papi, cihazın temel kuralını öğrendi: Ekrana dokun, muz dilimi kazan.
”Capuchin AI” nasıl çalışıyor?
Papi’nin bu deneyimi, vahşi doğadaki maymunların bilişsel yeteneklerini ölçmek için tasarlanan ”Capuchin AI” adlı yeni cihazın bir kavram kanıtı oldu.
Araştırmacıların tanıttığı bu test aracı, kapuçin maymunlarını gerçek zamanlı olarak tespit etmek ve basit bir öğrenme görevine verdikleri tepkileri kaydetmek için yapay zeka destekli yüz tanıma yazılımı kullanıyor. Emory Üniversitesi’nden primatolog Marcela Benítez, primatların kararlarını nasıl aldığını ve evrimleştirdikleri büyük beyinleri nasıl kullandığını gerçekten anlamak isteniyorsa bunun, yaşadıkları dünyanın bağlamı içinde incelenmesi gerektiğini belirtiyor ama bunun söylemesi yapmaktan çok daha kolay olduğunu da ekliyor.
Yıllardır süren bir çalışmanın devamı
Benítez, yıllardır Taboga’daki beyaz yüzlü kapuçin maymunlarını inceliyor, davranışlarını kayıt altına alıyor, seslerini kaydediyor ve hormon seviyelerini ölçüyor. Yeni çalışma için Benítez ve ekibi, bu maymunların bazı görüntülerini kullanarak bir yapay zeka modelini kapuçinleri tanıyıp ormandaki diğer hayvanlardan ayırt edecek şekilde eğitti. Ardından dokunmatik ekran, web kamerası ve 3 boyutlu yazıcıyla üretilmiş bir yemek dağıtıcısından oluşan taşınabilir bir test istasyonu inşa ettiler. İstasyon, yaklaşan bir kapuçini tespit edip ona basit bir ilişkisel öğrenme testi sunacak şekilde tasarlandı: Maymun, ekrana dokunmanın bir ödül almak anlamına geldiğini çözebilecek miydi?
İlk iki gün hiçbir maymun gelmedi
Geçen yaz araştırmacılar cihazı ormana kurup maymunların ilgisini çekmesini umdu. İlk iki gün tek bir kapuçin bile ortaya çıkmadı. Emory Üniversitesi doktora öğrencisi Federico Sánchez Vargas, o günlerde tipik bir ilk kez araştırma yapan doktora öğrencisi gibi endişeyle beklediğini, her şeye sıfırdan başlamak zorunda kalacağından korktuğunu anlatıyor.
Ancak üçüncü gün Papi ortaya çıktı, ardından diğer maymunlar da gelmeye başladı. Birden fazla test oturumu boyunca 16 kapuçin cihazı keşfetti ya da onunla etkileşime girdi.
16 maymundan 10’u görevi çözdü
Maymunların hepsi görevi anlamadı Sánchez Vargas’a göre bir maymun kutunun üzerine çıkıp ona tokat atıyor, muzun çıktığı bölgeyi ısırıyordu, ama ekrana dokunmayı hiç akıl edemedi. Yine de 16 maymundan 10’u ekrana dokunarak ödül kazanmayı öğrendi ve bunlardan en az sekizi bu bilgiyi kalıcı olarak koruyor.
..
Sırada bireysel tanıma ve daha karmaşık testler var
Araştırmacılar 2026 yazından itibaren her bir maymunu tek tek tanıyıp ayırt edebilecek şekilde eğitilmiş, daha gelişmiş bir yüz tanıma modeliyle donatılmış test istasyonlarını denemeye başlayacak. Bu modelin daha küçük bir maymun grubuyla eğitilen önceki bir versiyonu, bireysel maymunları yüzde 97’nin üzerinde bir doğrulukla tanıyabilmişti. Cihazlar, dürtü kontrolünü (yeşil karelere dokunup kırmızıları görmezden gelmek) ve bilişsel esnekliği (bu kuralın tersine çevrilmesi) ölçen çeşitli görevlerle donatılacak.
İstasyonlar her maymunun ilerlemesini takip edip bir önceki oturumda kaldığı yerden devam edecek şekilde tasarlanacak.
Asıl hedef: Zeka ile hayatta kalma arasındaki bağlantı
Araştırmacılar özellikle bilişsel becerilerdeki bireysel farklılıkları ve bu farklılıkların hem nedenlerini hem sonuçlarını merak ediyor: Erken yaşta şiddetli bir kuraklık gibi zorluklar yaşamak bilişsel gelişimi etkiliyor mu? İyi bir kısa süreli hafıza, maymunların yiyecek bulmasına yardımcı oluyor mu? Benítez’e göre bilişi gerçek dünyadaki zorluklar, sonuçlar ve nihayetinde hayatta kalma başarısıyla ilişkilendirmek, çalışmanın nihai hedefi. Yine de araştırmacıların dokunmatik ekranları ormanda kalıcı bir düzenek haline getirme gibi bir planı yok; Benítez, ormana girerken bunun bir kumarhaneye girer gibi hissettirmesini istemediğini belirtiyor.
Şimdilik istasyonlar insan gözetimi olmadan kullanılacak şekilde tasarlanmadı, Benítez, bunun tamamen uzaktan yönetilmesini istediği bir noktada olmadığını, ama belki on yıl sonra bu konuda fikrinin değişebileceğini söylüyor.
