Bolivya’da son 40 yılın en ağır ekonomik krizi, yakıt kıtlığı, enflasyon, maaş talepleri ve özelleştirme endişeleriyle birleşerek ülke çapında protestolara dönüştü. Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın istifasının istendiği gösterilerde gözaltı sayısı 120’ye yükseldi
Bolivya, haftalardır hükümet karşıtı protestolarla sarsılıyor. Yaklaşık altı ay önce göreve gelen merkez sağcı Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın ekonomi politikaları, ülkede zaten derinleşen hayat pahalılığı ve yakıt krizinin üzerine yeni bir toplumsal öfke dalgası yarattı.
Protestoların ilk fitilini, küçük tarımsal mülkiyetin kredi teminatı olarak kullanılmasının önünü açan tartışmalı toprak düzenlemesi ateşledi. Köylü ve yerli örgütleri bu adımı toprağın finansallaştırılması ve küçük üreticilerin arazilerini kaybetme riski olarak yorumladı. Hükümet düzenlemeyi geri çekse de tepkiler yatışmadı; eylemler kısa sürede maaş artışı, yakıt tedariki, enflasyon, özelleştirme karşıtlığı ve hükümetin istifası taleplerine dönüştü.
Ekonomik kriz protestoları büyüttü
Bolivya son 40 yılın en ağır ekonomik krizlerinden birini yaşıyor. Yıllık enflasyonun nisanda yüzde 14’e ulaşması, alım gücündeki kaybı hızlandırdı. Dolar kıtlığı, yakıt arzındaki sorunlar ve enerji üretimindeki düşüş krizi daha da görünür hale getirdi.
Paz hükümeti, uzun süredir uygulanan yakıt sübvansiyonlarını azaltarak kamu maliyesi üzerindeki baskıyı hafifletmeyi hedefledi. Ancak bu adım yakıt tedarikini istikrara kavuşturmadığı gibi, fiyat artışları ve kıtlık nedeniyle toplumsal tepkiyi büyüttü.
Kimler sokakta?
Protestolara maden işçileri, köylüler, öğretmenler, kamu çalışanları, sendikalar, yerli örgütleri ve taşımacılık sektörü temsilcileri katılıyor. Ülkenin en büyük sendikal yapılarından Bolivya İşçi Merkezi’nin de eylemlere öncülük etmesiyle protestolar daha örgütlü ve yaygın hale geldi.
Son günlerde maden işçileri La Paz’daki gösterilerin merkezine yerleşti. Madenciler yakıta erişim, patlayıcı madde temini ve yeni maden alanlarına erişim gibi taleplerle başkente yürüdü. Hükümet, maden kooperatifleriyle bazı başlıklarda anlaşmaya vardığını açıklasa da diğer sektörlerin eylemleri devam ediyor.
La Paz’da çatışmalar ve gözaltılar
Yönetimsel başkent La Paz’da göstericiler hükümet binalarının bulunduğu bölgeye yürümek istedi. Havai fişek, taş ve sopalarla ilerleyen protestoculara polis göz yaşartıcı gazla müdahale etti. Bazı hükümet binaları ve ofislerin hedef alındığı, eşyaların dışarı taşındığı görüntüler kamuoyuna yansıdı.
Gözaltına alınanların sayısı 120’ye yükseldi. Polis Müdürü Mirko Sokol, olaylarda 11 polisin yaralandığını açıkladı. Bolivya İşçi Merkezi lideri Mario Argollo hakkında ise “terörizm” ve suç işlemeye teşvik suçlamalarıyla yakalama kararı çıkarıldı.
Yol kapatmalar başkenti zorluyor
Protestolar yalnızca La Paz’la sınırlı değil. Ülke genelinde en az 32 noktada yol kapatma eylemleri sürüyor. Bu blokajlar La Paz’a gıda, yakıt ve ilaç girişini aksatıyor.
Hükümet, başkente temel ihtiyaç ürünlerini ulaştırmak için bazı yolları geçici olarak açmayı ve “insani koridor” oluşturmayı hedefliyor. Ancak göstericilerin yeniden barikat kurması, krizin kısa vadede çözülmesini zorlaştırıyor.
Morales faktörü
Hükümet, protestoların arkasında eski Devlet Başkanı Evo Morales’e yakın çevrelerin olduğunu savunuyor. Morales ise göstericilerle dayanışma içinde olduğunu belirterek hükümeti “neoliberal modele karşı çıkan halkı polis ve asker gücüyle bastırmakla” suçluyor.
Ancak protestolar yalnızca Morales yanlılarıyla açıklanamayacak kadar geniş bir toplumsal tabana yayılmış durumda. BirGün’den İbrahim Varlı’ya konuşan Evo Pueblo Hareketi’nden Canela Crespo da eylemlerin Morales’in siyasi etkisini aşan bir toplumsal huzursuzluğa işaret ettiğini söylüyor. Crespo’ya göre yaşananlar, Bolivya’nın önümüzdeki yıllarda nasıl bir ülke olacağına dair daha köklü bir mücadele.
Yerli hareketler ne diyor?
BirGün’den İbrahim Varlı’ya konuşan Bolivya Yerli Kültürlerarası Topluluklar Konfederasyonu’ndan René Villca, protestoları “halkçı bir ayaklanma” olarak nitelendiriyor. Villca’ya göre hükümet, seçim kampanyasında verdiği sözleri tutmadı; büyük servetlere yönelik vergiyi kaldırırken, halkın temel tüketim kalemlerini ve yakıtı daha pahalı hale getiren politikalar izledi.
Villca, toprak yasası, yakıt kıtlığı ve özelleştirme endişelerinin bir araya gelerek eylemleri büyüttüğünü belirtiyor. Ona göre protestolar artık sektörel taleplerin ötesine geçti ve tek talep Paz’ın istifası haline geldi.
Hükümet ne yapıyor?
Paz yönetimi bir yandan bazı sektörlerle anlaşma arayışına girerken, diğer yandan protestoları güvenlikçi yöntemlerle bastırmaya çalışıyor. Hükümet, maden kooperatifleriyle yakıt, patlayıcı madde ve ulaşım başlıklarında anlaşmaya varıldığını açıkladı. El Alto’daki bazı işçi grupları ve öğretmenlerle de uzlaşı sağlandığı bildirildi.
Ancak bu geri adımlar eylemleri durdurmaya yetmedi. Hükümetin protesto liderleri hakkında yakalama kararları çıkarması ve gösterileri Morales çevresinin “istikrarsızlaştırma girişimi” olarak sunması, tansiyonu daha da artırıyor.
Kriz nereye gider?
Bolivya’daki tablo, yalnızca ekonomik bir kriz değil; aynı zamanda ülkenin yönü konusunda derin bir siyasi mücadeleye dönüşmüş durumda. Paz hükümeti yabancı yatırımı artırmayı, kamu harcamalarını kısmayı ve stratejik sektörlerde piyasa yanlısı düzenlemeler yapmayı hedefliyor. Sokaktaki hareketler ise bunu doğal kaynakların, kamu şirketlerinin ve toplumsal kazanımların tasfiyesi olarak görüyor.
Kısa vadede çatışmaların ve yol kapatma eylemlerinin sürmesi bekleniyor. Hükümetin geri adımları sınırlı kalır, protestocuların istifa talebi güçlenirse kriz daha da derinleşebilir. Bolivya’da asıl soru artık yalnızca maaşların ne kadar artacağı ya da yakıtın ne zaman bulunacağı değil; ülkenin neoliberal bir dönüşüm yoluna mı gireceği, yoksa güçlü yerli, sendikal ve halk hareketlerinin bu çizgiyi sokakta durdurup durduramayacağı.
