“Gates to Hell” (Cehennemin Kapıları) olarak bilinen Darvaza kraterinde alevlerin son yıllarda belirgin şekilde azaldığı kaydedildi. Ancak uzmanlara göre metan emisyonları ve olası nedenler nedeniyle tablo göründüğü kadar basit değil
Jenny Gross/The New York Times
Belki de dünyanın en şaşırtıcı turistik cazibe noktası: çorak bir çölün ortasında, bir futbol sahası büyüklüğünde alevler saçan bir ateş çukuru.
“Gates to Hell” (Cehennemin Kapıları) olarak bilinen Darvaza krateri, Orta Asya’nın izole ülkesi Türkmenistan’ın derinliklerinde yer alıyor.
Krater onlarca yıldır yanıyor. Yıllar içinde maceraperest ziyaretçiler için ilginç bir çekim noktası ve bilim insanları ile araştırmacılar için bir bilmece haline geldi. Hatta bir Türkmenistan devlet başkanının kendi tanıtım videosuna bile arka plan olmuş durumda.
Ancak şimdi “Gates to Hell”in alevleri sönüyor gibi görünüyor.
Bu yıl alınan kızılötesi görüntüleme verileri, doğal gaz kraterindeki yangınların azaldığını gösteriyor.
Alevlerden yayılan ısı yoğunluğu, Capterio adlı ve doğal gaz alevlerini izleyen bir şirketin analizine göre son üç yılda yüzde 75’ten fazla azaldı.
Dünyanın birçok yerinde hem gerçek hem mecazi anlamda yangınların sürdüğü bir dönemde, bu tamamen iyi haber olmalıydı.
Türkmenistan hükümeti yıllardır çevresel zarar ve insan sağlığına etkileri gerekçesiyle alevleri söndürme sözü veriyor. Ancak hikaye o kadar basit değil.
Önce krater hakkında daha fazla bilgi edinmek gerekiyor.
Kökeni gizemli. Yerel anlatılara göre, Sovyet jeologları 1960’lar veya 1970’lerde Karakum Çölü’nde petrol ararken bir doğal gaz yatağına rastladı. Zemin çöktü ve devasa bir çukur oluştu. Jeologlar, zehirli gazların yayılmasını engellemek için bu çukurda ateş yaktı.
Alevlerin haftalar içinde sönmesini beklediler. Ancak 50 yılı aşkın bir süre sonra, gazla dolu tüneller ağı hala alevleri beslemeye devam ediyor.
Koryo Tours için Moğolistan merkezli bir rehber olan ve kendi hesabına göre bölgeyi 30 kez ziyaret eden Rich Beal “Mesele her zaman muğlaktır. Kimse tam olarak bilmiyor” dedi.
Ancak bazıları için cazibe açık. Beal “Sanki açılmış bir yanardağa bakmak gibi” ifadesini kullandı.
Darvaza kraterine ulaşmak zordur. Eski bir Sovyet cumhuriyeti olan Türkmenistan’a girmek için yabancıların vize alması gerekir ve bunu yalnızca bir davet mektubu ile elde edebilirler. Türkmenistan hükümeti yorum taleplerine yanıt vermedi.
Ancak ülkenin başkenti Aşkabat’a yaklaşık dört saatlik mesafede bulunan bu alan, uzun süredir macera arayanları çekiyor.
Ziyaretçiler, çukurun içindeki küçük alevlerden yayılan yoğun sıcaklığı hissedecek kadar yaklaşabiliyor.
Kraterin alevleri ve emisyon tartışması
Krater aynı zamanda sıra dışı bir siyasi propaganda çalışmasına da arka plan oldu. 2019’da, o dönem Türkmenistan Devlet Başkanı olan Gurbanguly Berdimuhammedov, ölüm söylentilerini ortadan kaldırmak amacıyla krater etrafında bir kamyonla hız yaptığı görüntüleri yayımladı.
Türkmenistan, kraterden sızan gazları kontrol etmeye çalıştığını söylüyor. Bir endüstri grubu olan Türkmenistan Enerji Forumu’nun 2025 tarihli yayınında, hükümetin 2024 yılında kraterin yakınında doğal gaz çıkarmak için iki kuyu açmasının ardından alevlerdeki azalmanın buna bağlandığı ifade edildi.
Ancak izleme şirketi Capterio, verilerinin alevlerin kuyu açılmadan önce azalmaya başlamış olabileceğini gösterdiğini söylüyor. Alevlerin sönmesinde doğal faktörlerin rol oynayıp oynamadığı ise belirsiz.
Bu da kraterle ilgili başka bir konuyu gündeme getiriyor: sera gazı emisyonları.
Kaliforniya, Pasadena merkezli kar amacı gütmeyen Carbon Mapper organizasyonunun verilerine göre krater, 2022 ile 2025 yılları arasında saatte ortalama 1.300 kilogram metan saldı. Carbon Mapper bilim direktörü Daniel Cusworth “Bu önemli bir miktar, ancak büyük petrol ve gaz sahalarından salınan gazlara kıyasla çok daha düşük” dedi.
Kraterdeki alevler metanı karbondioksite dönüştürüyor. Capterio CEO’su Mark Davis’e göre; bu, gezegen için iyi bir durum çünkü metan kısa vadede iklim ısınmasına karbondioksite göre “çok daha güçlü” bir katkı sağlıyor. “Gates to Hell”ndaki yangınlar, metanın ham haliyle atmosfere salınmasını engelliyor.
Carbon Mapper son ölçümünü Ekim 2025’te yaptı. Bu ölçüm, metan emisyonlarının saatte 1.960 kilograma yükseldiğini gösterdi. Büyük bir doğal gaz üreticisi olan Türkmenistan, Uluslararası Enerji Ajansı’na göre zaten dünyanın en yüksek metan emisyon seviyelerinden birine sahip.
(Darvaza sahasından çıkan metan, ülkenin toplam yıllık emisyonlarının yaklaşık yüzde 0,2’sini oluşturuyor.)
Dolayısıyla şimdilik, alevler küçülse bile bunun gezegen açısından büyük bir etkisi olmayabilir. Cusworth’un belirttiğine göre, metan son derece yanıcı olduğu için yangınların yakın zamanda tamamen söndürülmesi de pek olası değil.
Geçen kasım ayında, tur rehberi Beal, bir grupla birlikte bölgeyi ziyaret etti ve çukur hakkında “Önceki ziyaretlerimde biraz daha güçlü yanıyordu” dediğini aktardı.
Ancak alanın hala etkileyici olduğunu, alevlerin yaklaşık 1,5–1,8 metre yüksekliğe ulaştığını söyledi.
Beal, aşırı sıcaklık nedeniyle, grubunun krater tabanındaki yeni bir çatlağın üzerinde marshmallow kızarttığını ve kahve demlediğini de sözlerine ekledi.
