Trump’ın Grönland’ı alma tehdidi Danimarka’da şok etkisi yarattı. Askerler, siyasetçiler ve kamuoyu kendilerini ihanete uğramış hissediyor. Protestolar büyürken, Kopenhag tek kozunun zaman olduğunu düşünüyor
Irak ve Afganistan’da Amerikalılarla birlikte görev yapmış Danimarkalı bir asker olan Henrik Bager, Başkan Donald Trump’ın Danimarka’dan Grönland’ı alma yönündeki ısrarı ve Danimarka ordusuna yönelik hakaretleri için bunun “mideye atılmış bir yumruk gibi” olduğunu söyledi.
Danimarka parlamentosunun merkez sağdan, açık sözlü bir üyesi ve Savunma Komitesi Başkanı olan Rasmus Jarlov ise “Amerikalıların bizi yok edebileceğini çok iyi biliyoruz. Ancak Trump’ın bir NATO müttefikine saldırması durumunda elbette karşılık veririz” diye konuştu.
Jarlov, bir sonraki cümlede ise “Böyle bir şeyi dile getiriyor olmak bile son derece tuhaf” ifadelerini kullandı.
ABD’de yaşamış ve orayı “kalbine çok yakın” olarak tanımlayan Danimarkalı kamuoyu araştırmacısı Casper O. Jensen ise terk edilmiş bir sevgili gibiydi ve “Aramızda gerçekten çok iyi bir şey olduğunu sanıyordum. Anlaşılan öyle değilmiş” şeklinde konuştu.
Bunlar, Trump’ın Danimarka’ya bağlı yarı özerk bir bölge olan ve ulusal kimlik ile gururun simgesi kabul edilen Grönland’ı ele geçirme tehditleri nedeniyle Danimarkalıların kendilerini ihanete uğramış, şaşkın ve korkmuş hissettiklerini söyledikleri Kopenhag’da yaşanan kasvetli günlerin yansımaları.
Danimarka’dan 50 kat daha büyük bir kara parçası
Danimarka’dan 50 kat daha büyük olan Grönland, uzun süredir bu küçük İskandinav ülkesini dünya sahnesinde daha görünür bir aktör haline getiriyor.
“Grönland’ı eklediğinizde küçük değiliz” diyen, ABD üzerine üç kitabın yazarı olan ve son kitabı “America Turns the Clock Back”i yayımlayan siyasi yorumcu David Trads, “Bu bizi daha önemli kılıyor” ifadelerini kullandı.
Trump’a göre ABD’nin Grönland’ı ele geçirmesi gerekiyor; çünkü Rusya ve Çin Arktik bölgede bir güvenlik tehdidi oluşturuyor ve ada, ABD’yi korumak için inşa etmek istediği “Altın Kubbe” füze savunma kalkanı açısından hayati önem taşıyor.
Danimarka, NATO müttefikleri ve çoğu güvenlik uzmanı ise Trump’ın zaten Grönland’da ihtiyaç duyduğu tüm erişime sahip olduğunu söylüyor.
Geçtiğimiz hafta, karanlık İskandinav kışının ruh halini yansıtır biçimde krize kesintisiz televizyon yayınlarının eşlik ettiği Kopenhag’da Danimarkalılar, Trump’tan gelen her açıklamayı didik didik inceledi.
Cumartesi günü gelindiğinde binlerce Danimarkalı Kopenhag Belediye Meydanı’nı doldurduktan sonra protesto için ABD Büyükelçiliği’ne yürüdü. Grönland’ın başkenti Nuuk’ta ise yüzlerce kişi gösteri yaptı. Saatler sonra Trump, Grönland’ı kendisine satmaları için müzakere masasına oturana kadar Danimarka ve diğer Avrupa ülkelerine yeni gümrük tarifeleri uygulayacağını söyledi.
Danimarkalılar özellikle Trump’ın, Danimarka’nın Arktik adayı savunmak için “iki köpek kızağına” bel bağladığı yönündeki alaycı sözleri karşısında sarsıldı.
Irak ve Afganistan’da görev yapmış Danimarkalı asker Bager, “Bu, köşedeki küçük çocuğa beşinci sınıf öğrencilerinin zorbalık yapması gibi” dedi. 2009’daki Afganistan’ın Helmand vilayeti konuşlandırması sırasında birliğindeki Danimarkalı askerlerin hayatını kaybettiğini belirten Bager, Beyaz Saray’dan gelen bu söylemlerin can yakıcı olduğunu söyledi.
Bager şöyle devam etti:
“İlk başta hayal kırıklığına uğruyorsunuz, sonra öfkeleniyorsunuz, ardından da üzülmeye başlıyorsunuz. Sizinle birlikte olmadığımız bir zamanı hatırlamıyorum. Gitmemizi istediniz, gittik. Uçak göndermemizi istediniz, uçak gönderdik”
Bager, Danimarka’nın ABD’ye “hiçbir zaman hayır demediğini” vurguladı.
Fazla çılgınca
Uluslararası bir başarıya dönüşen Danimarka yapımı siyasi dizi “Borgen”in yaratıcısı Adam Price, dizinin dördüncü ve son sezonunu Grönland’da kurgulamıştı.
ABD’de 2022’de yayımlanan bölümlerde, adada büyük petrol rezervlerinin keşfedilmesinin ardından ABD, Çin ve Rusya arasında bir jeopolitik güç mücadelesi anlatılıyordu.
Gerçek olayları alıp onları daha da ileri taşımayı sevdiğini söyleyen Price, geçen hafta verdiği bir röportajda, Netflix’e “Amerikan başkanının Danimarka’dan Grönland’ı ‘bir şekilde’ alacağına yemin ettiği” bir hikaye fikri sunsaydı, “sunum odasından kahkahalarla kovulacağını” söyledi.
Birçok Danimarkalı, Trump’ın Grönland’ı istemesinin nedeninin, bu ay The New York Times’a verdiği röportajda söylediği gibi, “başarı için psikolojik olarak buna ihtiyaç duyduğunu hissetmesi” olduğuna inanıyor.
Grönland’ı temsil eden iki parlamenterden biri olan Aaja Chemnitz ise bir röportajda, “Eğer mesele onun kendini daha iyi hissetmesiyse, bunu terapistiyle konuşması gerekebilir” dedi.
Grönlandlıların olası bir Amerikan işgalinden korktukları için uyumakta zorlandığını söyleyen Chemnitz, geçen hafta Senatör Chris Coons’un başkanlık ettiği iki partili bir kongre heyetini Danimarka’da ağırladı. Ona göre Trump’ın asıl ilgisi, Grönland’daki mineraller ve petrol.
Bu görüş, Aarhus Üniversitesi’nde tıp öğrencisi olan 21 yaşındaki Oliver Haagensen tarafından da dile getirildi.
Kopenhag’ın Christianshavn semtinde açık hava buz pistinde kayarken Trump’la ilgili haberleri takip ettiğini söyleyen Haagensen, “Rusya ve Çin’in minerallerle petrolü istediğini biliyor ve onlardan önce davranmak istiyor” dedi.
Çarşamba günü Washington’da yapılan ve Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen’in, Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüştüğü toplantının ardından Kopenhag’da kısa süreli bir rahatlama yaşandı.
Rasmussen, Trump’la “temel bir anlaşmazlığın” sürdüğünü ve Amerikan başkanının “Grönland’ı fethetme arzusuna sahip olduğunu” söylemekle birlikte, görüşmeleri sürdürmek üzere bir “çalışma grubu” kurulacağını açıkladı.
Ancak perşembe günü Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Danimarkalılar ve Grönlandlıların “Grönland’ın satın alınmasına ilişkin teknik görüşmeleri sürdürme konusunda anlaştığını” söyledi.
Hem Danimarka hem de Grönland ise bunun kesinlikle doğru olmadığını belirtti.
Siyasi yorumcu Trads, bu görüşmeden bir sonuç çıkacağı konusunda başından beri şüpheliydi. Çarşamba günü Danimarka parlamentosu yakınlarında kahve içerken, Trump’a karşı Danimarka’nın elindeki tek kozun zaman olduğunu söyledi.
“Danimarka hükümeti Trump’ın ara seçimlerde kaybetmesini bekliyor”
Trads, Danimarka hükümetinin umudunun Trump’ın partisinin ara seçimleri kaybetmesi yönünde olduğunu dile getirdi.
“Bu olmazsa, önümüzdeki üç yılın geçmesini bekleyeceğiz” diyen Trads, “Uzun bir süre ama başka seçeneğimiz yok. Bütün strateji bu: sürecin uzayıp gitmesini sağlamak ve bir şekilde onun başka bir şeyle meşgul olmasını beklemek” ifadelerini kullandı.
Elisabeth Bumiller / New York Times
