İran’da halkın sokağa inmesiyle gösterilerde ölenlerin sayısı 500’ü aştı. Bir hak örgütü pazar günü yaptığı açıklamada, Tahran’ın, ABD Başkanı Donald Trump’ın protestocular lehine müdahale tehdidini hayata geçirmesi halinde ABD askeri üslerini hedef alacağını söylediğini aktardı
Reuters’ın haberine göçre İslam Cumhuriyeti’nin ruhani yönetimi 2022’den bu yana en büyük gösterilerle karşı karşıyayken, Trump protestoculara karşı güç kullanılması halinde müdahale etmekle defalarca tehdit etti.
ABD merkezli hak örgütü HRANA, İran içinde ve dışında bulunan aktivistlerden derlediği son verilere göre, 490 protestocu ve 48 güvenlik görevlisinin ölümünü doğruladığını, son iki haftalık süreçte 10 bin 600’den fazla kişinin gözaltına alındığını bildirdi.
İran resmi bir can kaybı açıklamadı. Reuters, verilen rakamları bağımsız olarak doğrulayamadı.
Wall Street Journal’ın pazar günü yayımladığı habere göre Trump’a salı günü İran’a ilişkin seçenekler konusunda bilgi verilecek. Bu seçenekler arasında askeri saldırılar, gizli siber silahların kullanılması, yaptırımların genişletilmesi ve hükümet karşıtı kaynaklara çevrim içi destek sağlanması bulunuyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Washington’u “yanlış bir hesap” yapmaması konusunda uyardı.
Devrim Muhafızları’nda eski bir komutan olan Kalibaf, “Açık konuşalım: İran’a yönelik bir saldırı durumunda işgal altındaki topraklar, İsrail ile birlikte tüm ABD üsleri ve gemileri bizim için meşru hedef olacaktır” dedi.
Yetkililer baskıyı artırıyor
Protestolar 28 Aralık’ta hızla yükselen fiyatlara tepki olarak başladı, ardından 1979 İslam Devrimi’nden bu yana ülkeyi yöneten ruhani liderlere karşı bir harekete dönüştü.
Yetkililer, huzursuzluğun arkasında ABD ve İsrail’in olduğunu öne sürüyor.
Perşembe gününden bu yana uygulanan internet kesintisi nedeniyle İran’dan bilgi akışı büyük ölçüde sekteye uğradı.
Cumartesi günü Tahran’dan sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, gece saatlerinde bir caddede yürüyen, alkışlayan ve slogan atan kalabalıklar görülüyor. Bir erkeğin, “Bu kalabalığın ne başı var ne sonu” dediği duyuluyor.
Kuzeydoğudaki Meşhed kentinden paylaşılan başka bir videoda ise sokaklarda yanan ateşlerden yükselen dumanlar, maskeli protestocular ve enkazla kaplı bir yol görülüyor. Patlama sesleri duyuluyor.
Reuters, görüntülerin çekildiği yerleri doğruladı.
Devlet televizyonu pazar günü Tahran Adli Tıp Kurumu’ndan görüntüler yayımladı.
Görüntülerde yerde onlarca ceset torbası yer aldı. Kanal, ölenlerin “silahlı teröristlerin yol açtığı olayların” kurbanları olduğunu söyledi.
Hafta sonu İsrail’de yapılan güvenlik toplantılarına katılan üç İsrailli kaynak, ABD’nin olası bir müdahalesine karşı İsrail’in yüksek alarm durumunda olduğunu söyledi.
Bir İsrailli askeri yetkili, protestoların İran’ın iç meselesi olduğunu belirtti ancak İsrail ordusunun gelişmeleri izlediğini ve gerekirse “güç kullanarak” karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi.
İsrail ve İran geçen yıl haziran ayında 12 gün süren bir savaşta karşı karşıya gelmiş, ABD kısa süreliğine çatışmaya dahil olarak kilit nükleer tesisleri vurmuştu. İran buna karşılık İsrail’e ve Katar’daki bir ABD üssüne füze saldırıları düzenlemişti.
İran “isyancıları ve teröristleri” kınıyor
İranlı yetkililer daha önceki protestoları atlatmış olsa da, son gösteriler geçen yılki savaşın yaraları henüz sarılmamışken ve 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e düzenlediği saldırıların ardından Lübnan’daki Hizbullah gibi müttefiklerinin darbe almasıyla bölgesel konumu zayıflamışken patlak verdi.
İran’daki huzursuzluk, Trump’ın küresel ölçekte ABD gücünü sergilediği bir döneme denk geliyor. Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu devirmiş ve Grönland’ın satın alma ya da askeri güç yoluyla elde edilmesi ihtimalini gündeme getirmişti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, bir televizyon röportajında İsrail ve ABD’yi istikrarsızlığın arkasında olmakla suçladı ve İran’ın düşmanlarının “camileri yakan, bankalara ve kamu mallarına saldıran teröristleri” devreye soktuğunu söyledi.
“Bütün ailelere sesleniyorum: Genç çocuklarınızın insanları boğazlayan, başkalarını öldüren isyancılara ve teröristlere katılmasına izin vermeyin” diyen Pezeşkiyan, hükümetin halkı dinlemeye ve ekonomik sorunları çözmeye hazır olduğunu ekledi.
Eski ABD diplomatı ve İran uzmanı Alan Eyre, protestoların rejimi devirmesinin pek olası olmadığını söyledi.
Reuters’a konuşan Eyre, “Bence bu protestolar zamanla bastırılacak, ancak süreçten çok daha zayıf çıkacaklar” dedi ve İran elitlerinin halen bütünlüğünü koruduğunu, örgütlü bir muhalefetin bulunmadığını vurguladı.
İran devlet televizyonu, protestolarda hayatını kaybeden güvenlik görevlileri için ülkenin batısındaki Geçsaran ve Yasuc gibi kentlerde düzenlenen cenaze törenlerini yayımladı.
Devlet televizyonu, güvenlik güçlerinden 30 kişinin İsfahan’da toprağa verileceğini, batıdaki Kirmanşah’ta ise altı güvenlik görevlisinin “isyancılar” tarafından öldürüldüğünü bildirdi.
Trump: ABD yardıma hazır
Trump, cumartesi günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “İran belki de hiç olmadığı kadar ÖZGÜRLÜĞE bakıyor. ABD yardıma hazır durumda!!!” ifadelerini kullandı.
İsrailli bir kaynağa göre, cumartesi günü İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio arasında yapılan telefon görüşmesinde, İran’a ABD müdahalesi ihtimali ele alındı.
İran’ın son şahının ABD’de yaşayan sürgündeki oğlu ve parçalı muhalefetin önde gelen isimlerinden Rıza Pehlevi, Trump’ın İranlıların “tarifsiz cesaretini” gördüğünü söyledi. Pehlevi, X hesabından yaptığı paylaşımda “Sokakları terk etmeyin” çağrısında bulundu.
Paris merkezli İran muhalefet grubu İran Ulusal Direniş Konseyi’nin “seçilmiş başkanı” Meryem Recevi de X’te yaptığı paylaşımda, İran halkının “kamusal alanların kontrolünü ele aldığını ve İran’ın siyasi manzarasını yeniden şekillendirdiğini” yazdı.
Mücahitler olarak da bilinen bu grup, 1979 devrimine katılmış, daha sonra ruhani yönetime karşı çıkmış ve 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında onlara karşı savaşmıştı.
Netanyahu, kabine toplantısında yaptığı konuşmada İsrail’in gelişmeleri yakından izlediğini belirtti ve “Hepimiz Pers milletinin yakında zorbalığın boyunduruğundan kurtulmasını umuyoruz” dedi.
