Dünya ekonomisi birçok darbeye direndi. Ama 2026’da daha fazlasıyla karşılaşabiliriz.
Henry Curr, Ekonomi editörü, The Economist
Dünya ekonomisi kötümserlere direniyor. Covid salgını başladığında, birçok kişi uzun bir durgunluk bekliyordu ama hızlı ve enflasyonist bir toparlanma yaşandı.
Merkez bankaları faizlerin oranlarını yükseltti. Resesyon gerçekleşmedi. Nisanda ABD Başkanı Donald Trump ticaret ortaklarına gümrük vergileri açıklayınca piyasalar çöktü. Yatırımcıları büyük bir ticaret savaşı ve derin kriz korkusu sardı. Fakat vergiler yumuşatıldı ve borsalar şaşırtıcı bir yükselişe geçti.
Aynı zamanda, Amerika’nın reel ekonomisi yavaşlasa da resesyondan uzak bir hızla büyüdü. Küresel ekonomi de yavaşladı ama durmadı.
Bu direnç 2026’da sürecek mi? Büyümeye yönelik tehditler saymakla bitmez. Ama son yıllardan çıkarabileceğimiz bir ders de şu: Bu tehditlerin bazılarının korkulduğu kadar büyük bir çöküşe yol açma olasılığı düşük. Ancak yine de dünya ekonomisinin çarklarına zarar verebilirler.
Öncelikle, Trump’ın ticaret savaşı henüz sona ermiş değil. Trump’a ciddi bir misilleme yapan tek ülke olan Çin’e uygulanan en kötü gümrük vergileri, her iki tarafın son zamanlardaki uzlaşmacı söylemlerine rağmen şimdilik sadece askıya alınmış durumda. Yüksek Mahkeme, Trump’ın tamamen kendi takdirine bağlı olarak gümrük vergileri belirleme yetkisini kısıtlayacak gibi görünse de Trump yönetimi, vergileri yüksek tutmak için elindeki tüm yasal alternatifleri hazırlıyor. Bir yasal mekanizmadan diğerine geçiş, kargaşa ve belirsizlik yaratacaktır.
Gümrük vergilerinin önemli bir tehlikesi de FED’in para politikası üzerindeki etkisi. 2026 baharına kadar gümrük vergileri, Amerika’nın yıllık enflasyon oranını yaklaşık bir puan artıracaktır. Bu da FED’in piyasaların umduğu kadar faiz indirimine isteksiz bakmasına neden olabilir. En azından 2022 ve 2023 yıllarında, enflasyonun artmasıyla birlikte işgücü piyasaları da patlama yaşadı. Ancak gümrük vergileri ekonomik büyümeye yardımcı olmak yerine zarar verdiği için FED fiyatları kontrol altında tutmak için ideal olandan daha zayıf bir işgücü piyasasına katlanmak zorunda kalabilir.
Bu tehlikenin tam tersi, Trump’ın 2026’da FED’i kendi iradesine boyun eğdirerek merkez bankasının uzun vadeli enflasyonla mücadele konusundaki güvenilirliğini sorgulatma riski. FED Başkanı Jerome Powell, mayıs ayında görevinden ayrılacak. Bu ayrılık, merkez bankasında bir haleflik meselesi başlatabilir. Yerine geçmesi en olası kişi, Trump’ın ilk döneminde atadığı teknokrat Chris Waller. Trump daha partizan birini seçecek olursa Powell’ın kurumun bağımsızlığını korumak amacıyla görevde kalması beklenebilir. Bu durumda görev süresi 2028’e kadar devam eder.
Powell’ın görevde kalma tehdidi, muhtemelen Waller’ın şansını artırır. Ancak Yüksek Mahkeme, Trump’ın eski mortgage başvurularındaki usulsüzlük iddiaları nedeniyle başka bir başkan olan Lisa Cook’u görevden alma girişimine de karar verecek. Başkan Cook’u görevden alabilirse, yönetimi bu numarayı diğer başkanlara da çekebilir. Hatta henüz FED yönetim kurulundan ayrılmamışsa Powell’a da aynısını yapabilir.
Merkez bankalarının bağımsızlığına yönelik tehditler, dünya ekonomisinin bir başka sorununu daha da ağırlaştırıyor: Hükümet bütçelerinin tehlikeli hali. Açık verilerek yapılan bütçe harcamaları, pandemiden sonra dünyanın dayanıklılığını artırdı. Ancak kriz, gelişmiş ekonomilerin kamu borcunu Napolyon Savaşları’nın ardından görülen en yüksek seviyeye çıkardı. Fransa, bütçe sorunlarıyla boğuşurken iki yıl içinde beş başbakan kaybetti; İngiltere hükümeti 1950’lerden bu yana en yüksek vergileri uygulamaya hazırlanıyor ancak yine de nakit sıkıntısı çekiyor; gümrük vergilerinden elde edilen gelirler hesaba katıldığında bile, ABD 2026’da muhtemelen GSYİH’nin yaklaşık yüzde 6’sı kadar bir açık verecek.
Şaşırtıcı bir gidişat bu. Üstelik hükümetlerin borç yüklerini hafifletmek için faiz oranlarını düşük tutmak üzere merkez bankalarına baskı yapma tehlikesi de ortaya çıkıyor. Trump, FED’e karşı yürüttüğü kampanyada bu faktörü öne sürmüştü. Dikkatsiz maliye politikası ve tavizkar para politikasının yarattığı tehlikelerin artması, İngiltere’nin 2022’de yaşadığı gibi bir tahvil piyasası krizinin olasılığını artırıyor. Fransa veya Japonya gibi büyük bir ekonomide tahvillerin ani satışı, küresel finansal koşulları sıkılaştırabilir; Amerika’da tahvil piyasasının çökmesi ise sarsıcı bir olay olur.
Pervasız maliye ve tavizkar para politikası, tahvil piyasasında bir kriz yaşanma olasılığını artırıyor
Dünya ekonomisi için son ciddi tehlike, borsa güveninin çökmesi. Bu yılki direncin bir açıklaması da büyümenin yapay zeka patlamasıyla desteklenmiş olması.
Amerika’nın reel ekonomisi açısından bu argüman abartılı çünkü örneğin yapay zeka çiplerinin büyük çoğunluğu ithal mal. Ancak yapay zekaya olan güvenin tetiklediği borsaların şaşırtıcı gücü, Amerikalıları daha zengin hissettirerek harcamaları destekliyor. Bu patlama sona ererse, tam tersi bir durum ortaya çıkar.
Kaldı ki yapay zeka patlamasının yaşanmadığı koşullarda resesyon kaçınılmaz değildir. Ancak gümrük vergileri, borçlar ve büyümedeki yavaşlamayla boğuşan dünya ekonomisi için geriye kutlanacak pek bir şey kalmaz.
