Somali’de yüzyıllardır kutsal kabul edilen 15 tonluk El Ali göktaşı, silahlı grupların ve kaçakçıların eline geçtikten sonra ortadan kayboldu. Bilim dünyası için benzersiz değere sahip göktaşının Çin’de saklandığı düşünülüyor.
Somali’nin doğusunda, El Ali köyü yakınlarında binlerce yıldır bulunan ve yerel halk tarafından kutsal kabul edilen 15 tonluk dev bir demir göktaşı, küresel bir kaçakçılık zincirinin merkezine oturdu. Bilim insanlarına göre hem kültürel hem de bilimsel açıdan eşsiz olan göktaşı, silahlı gruplar ve aracı şirketler aracılığıyla ülke dışına çıkarıldıktan sonra izini kaybettirdi.
The Telegraph’ın aktardığına göre, yerel halkın “Shiid-birood” (demir kaya) adını verdiği göktaşı, yüzyıllar boyunca Somali’deki göçebe toplulukların gündelik ve kültürel yaşamının parçası oldu. Bıçak yapımında kullanılan, efsanelere konu edilen ve kutsal ritüellerde yer alan kaya, bölge sakinleri tarafından “göksel bir armağan” olarak görülüyordu. Somali parlamentosunda bölgeyi temsil eden Dahir Jesow, göktaşını “jeolojik, tarihsel ve manevi bir mucize” olarak tanımlıyor.
El Kaide kaçırdı
Ancak 2019 yılında Mogadişu merkezli beş iş insanının kurduğu bir şirket, göktaşını “yeni keşfedildiği” iddiasıyla sahiplenmeye çalıştı. Şubat 2020’de, Somali’nin kırsal bölgelerinde etkili olan El Kaide bağlantılı silahlı örgüt al-Shabaab, vinç ve kamyonlarla göktaşını bulunduğu yerden çıkardı. Yerel milislerin direnişine rağmen yaşanan çatışmaların ardından kaya Mogadişu’ya doğru yola çıkarıldı.
Somali güvenlik güçleri göktaşına el koysa da süreç şeffaf ilerlemedi. İncelemelerde, göktaşının yaklaşık 15,15 ton ağırlığında olduğu ve dünyada şimdiye kadar bulunan en büyük dokuzuncu, Afrika’daki ise üçüncü büyük göktaşı olduğu belirlendi. Yapılan analizler, demir göktaşlarının son derece nadir olduğunu ve tüm göktaşı düşüşlerinin yüzde 5’inden azını oluşturduğunu ortaya koydu.
Bilim dünyası için de önemli
Bilim dünyasında büyük heyecan yaratan gelişmelerden biri, göktaşında Dünya’da daha önce hiç görülmemiş üç yeni mineralin keşfedilmesi oldu. Bu bulgular, göktaşının Güneş Sistemi’nin oluşumuna dair önemli bilgiler barındırdığını gösterdi. El Ali göktaşı, 2021 yılında Meteoritical Society tarafından resmen sınıflandırıldı.
Ancak aynı yılın sonlarına doğru göktaşı yeniden özel kişilerin eline geçti. Aracı şirketler tarafından 200 milyon dolara kadar alıcı arandığı, daha sonra fiyatın hızla düştüğü öğrenildi. 2022 ve 2023 yıllarına ait görüntüler, göktaşının önce Mogadişu’da, ardından Çin’in Yiwu kentinde bir konteyner içinde bulunduğunu ortaya koydu. Bugün ise kesin konumu bilinmiyor.
Göktaşının geçmişi ‘şaibeli’
Uzmanlara göre göktaşının en büyük sorunu “şaibeli geçmişi”. Sahiplik belgelerinin olmaması, silahlı bir örgütün sürece dahil olması ve Somali devletinin rızasının bulunmaması, yasal bir satışın önünde ciddi engel oluşturuyor. Bilim insanları ve müze yetkilileri, böyle bir eserin satın alınmasının ileride iade taleplerine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Somalili siyasetçiler, göktaşının ülkeye iade edilmesini ve ulusal miras olarak korunmasını istiyor. Bazı uzmanlar ise El Ali göktaşı ve düştüğü alanın UNESCO Dünya Mirası listesine alınması gerektiğini savunuyor.
Tüm bu çağrılara rağmen, El Ali göktaşı bugün hâlâ kayıp. Bilim dünyası, koleksiyonerler ve Somali kamuoyu için değeri ölçülemeyen bu kozmik kaya, kaçakçılık piyasasında parçalanma riskiyle karşı karşıya. Uzmanlara göre bu, yalnızca Somali’nin değil, insanlığın ortak mirasının da kaybı anlamına geliyor.
