Sabah saatlerinden beri İsrail ve ABD Tahran’da kritik noktaları hedef aldı. Trump, İran halkına “Ülkenizi devralın, o sizin olacak” diye seslendi. Uzmanlar ise hava saldırılarıyla rejim yıkmanın askeri ve toplumsal risklerini tartışıyor
ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin İran’a yönelik saldırıları başlatmasının ardından Tahran’da rejim değişikliği çağrısında bulundu. Trump, Amerikan güçlerinin “bu son derece kötü ve radikal diktatörlüğün Amerika’yı ve temel ulusal güvenlik çıkarlarımızı tehdit etmesini engellemek için devasa ve devam eden bir operasyon yürüttüğünü” söyledi.
Florida’daki Mar-a-Lago yerleşkesinden ulusa seslenen Trump, “Füzelerini yok edeceğiz ve füze sanayisini yerle bir edeceğiz” ifadelerini kullandı.
Telegraph‘ın haberine göre Trump’ın açıklamaları, başkent Tahran’da art arda meydana gelen büyük patlamaların ardından geldi. İlk saldırının, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ofislerini hedef aldığı öne sürüldü. Nitekim New York Times’ın yayınladığı uydu görüntüleri de bunu doğruladı.
ABD’nin askeri üstünlüğü ve İsrail faktörü
Askeri açıdan ABD’nin İran karşısında ezici üstünlüğe sahip olduğu değerlendiriliyor. Bölgede iki uçak gemisi ve bunlara eşlik eden savaş gemileri ile denizaltılar, yüzlerce savaş jeti, ağır bombardıman uçakları, yakıt ikmal ve komuta-kontrol uçakları konuşlandırılmış durumda.
İran hava savunmasının ise geçen yaz İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşta tek bir İsrail uçağını dahi düşürememesi nedeniyle zayıf olduğu belirtiliyor. İsrail’in İran rejimi üzerinde istihbarat açısından geniş bir nüfuza sahip olduğu da vurgulanıyor.
İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nde İran uzmanı olan Danny Citrinowicz, “Bunun bir eşleşme olduğunu düşünmüyorum. İran’ın ne hava kuvvetleri ne de hava savunması ABD’nin yapmaya çalıştığını ciddi şekilde engelleyebilir” sözlerini kullandı.
Citrinowicz’e göre asıl soru, İran’ın misilleme kapasitesinin Trump’ı operasyonu durdurmaya zorlayıp zorlamayacağı. Bu bağlamda ABD saldırısından saatler sonra İran, İsrail’e balistik füze dalgaları fırlatmaya başladı.
Hedefte dört kritik bölge var
Uzmanlara göre ABD’nin hedef alması gereken dört ana alan bulunuyor:
İran liderliği: Üst düzey askeri ve siyasi karar alıcıların etkisiz hale getirilmesi, rejimin komuta-kontrol yapısının çökertilmesi anlamına geliyor. Ancak bu isimlerin yerlerini tespit etmek ve uygun zamanı beklemek günler, hatta haftalar sürebilir.
Stratejik füze stokları: İran’ın uzun ve orta menzilli füzeleri, rejimin tehdit altında olduğunu düşünmesi halinde hızla ateşlenebilir. İsrail geçen yaz fırlatma araçlarını hedef alarak kısmi başarı sağlasa da misillemeleri tamamen durduramamıştı.
İran donanması: Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmaya çalışması ve ABD filosunu hedef alması bekleniyor. Yemen’deki Husiler tarafından kullanılan Khalij Fars gemisavar füzesi ciddi bir tehdit olarak görülüyor. Bir Amerikan uçak gemisinin batırılması, hem askeri hem siyasi açıdan büyük bir şok yaratabilir.
Devrim Muhafızları (IRGC): Rejimin hem dış savunmasının hem de iç baskı mekanizmasının temelini oluşturan yapının tamamen etkisiz hale getirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Rejim değişikliği ne kadar gerçekçi?
Teorik olarak ABD ordusunun bu görevlerin üstesinden gelebileceği ifade edilse de, hava gücüyle rejim değiştirmenin son derece zor olduğu hatırlatılıyor. Saddam Hüseyin’in devrilmesi için Irak’ta geniş çaplı kara harekâtı gerekmiş ve bu süreç uzun vadede istikrarsızlıkla sonuçlanmıştı.
90 milyon nüfuslu ve Fransa’nın üç katı büyüklüğündeki İran’a yönelik tam kapsamlı bir işgalin bir milyondan fazla ABD askeri gerektirebileceği yönünde değerlendirmeler bulunuyor.
Hamaney giderse yerine kim gelebilir?
Rejim değişikliğinin en kritik sorusu, mevcut yapının yerine kimin geçeceği. Olası isimler arasında Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney ve Ali Asgar Hicazi gibi isimler anılıyor.
Bu isimlerin hiçbiri halk nezdinde güçlü bir meşruiyete sahip değil.
Sürgündeki eski veliaht prens Rıza Pehlevi de kendisini demokratik geçiş sürecine liderlik etmeye hazır bir figür olarak konumlandırıyor. Son protestolarda bazı grupların adını sloganlarda kullanması dikkat çekti. Trump, Pehlevi hakkında “Çok iyi biri gibi görünüyor ama ülkesinde nasıl karşılanır bilmiyorum” diyerek temkinli bir yaklaşım sergiledi.
Halk faktörü çok kritik
ABD’li karar alıcılar açısından en büyük bilinmez, İran halkının nasıl bir tepki vereceği. Halk yeni bir ayaklanmaya mı yönelecek, yoksa dış müdahale karşısında ulusal birlik mi sergilenecek? Kamuoyuna dair güvenilir anketlerin bulunmaması bu soruları yanıtsız bırakıyor.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance dahil bazı siyasetçiler, dış müdahalelerin Irak, Libya ve Afganistan örneklerinde olduğu gibi öngörülemeyen sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
Bazı İranlı muhaliflere göre ülkede rejime yönelik derin bir öfke var. Ocak ayındaki protestolarda yaşanan kanlı bastırma sürecinin, toplumsal sabrı tükenme noktasına getirdiği belirtiliyor.
Tüm bu belirsizlikler ışığında, ABD’nin başlattığı askeri operasyonun yalnızca askeri değil, siyasi ve toplumsal sonuçları da belirleyici olacak. Rejim değişikliğinin başarıya ulaşıp ulaşmayacağı ise yalnızca askeri güçle değil, İran’ın iç dinamikleriyle şekillenecek.
