ABD’nin İran’a saldırılarının ardından Londra, ilk operasyonda rol almadığını açıkladı ancak ABD’ye üs kullanım izni verdi. Starmer’ın bu dengeli pozisyonu, “özel ilişki”nin geleceği ve İngiltere’nin dış politika yönelimi konusunda soru işaretleri yarattı.
İngiltere Başbakanı Sir Keir Starmer’ın, ABD Başkanı Donald Trump üzerinde etkili olabileceği ve onu riskli adımlardan vazgeçirebileceği yönündeki beklentilerin gerçekçilikten uzak olduğu yönündeki yorumlar, İran’a yönelik saldırıların ardından yeniden gündeme geldi.
İngiltere’nin Chagos Adaları üzerindeki egemenlikten vazgeçme kararı ve Avrupa ülkelerinin Trump’ın Grönland hamlesine destek vermemesi gibi başlıklarda hali hazırda gergin olan ikili ilişkiler İran krizi ile daha da gerilmiş durumda. Trump son olarak yaptığı açıklamada, İngiltere’nin Güney Kıbrıs’taki üslerini kullanıma açmasının geciktiğini belirterek ‘hayal kırıklığı yaşadığını’ söyledi.
The Guardian’da yer alan habere göre, İran’a yönelik saldırılar konusunda Starmer, operasyonları destekleyen Kanada ve Avustralya’nın aksine açık bir onay vermedi. Ancak parti içinden gelen çağrılara rağmen saldırıları kınamaktan da kaçındı. Hükümetin mevcut tutumu, ilk saldırılarda rol almadığını belirtmek; buna karşılık İran’dan Körfez ülkelerine yöneltilebilecek füzeleri hedef alacak ABD operasyonları için İngiliz üslerinin kullanımına izin vermek şeklinde.
Ancak İngiltere siyasetinde bu dengeli pozisyonun sürdürülmesinin giderek zorlaştığı yorumları yapılıyor. Savunma Bakanı John Healey, BBC’de katıldığı programda Trump’ın askeri eylemine ilişkin hukuki ya da ahlaki bir değerlendirme yapmaktan kaçındı; yalnızca İran rejiminin Batı ülkelerini “tehdit ettiğini” söyledi ve liderin ölümüne yas tutulmayacağını ifade etti.
Trump ile ilişkilerdeki stratejik tercih
Başbakanlık ekibinin, Starmer’ın Trump ile yakın ilişki kurmasını baştan beri stratejik bir tercih olarak benimsediği biliniyor. Starmer, zaman zaman Beyaz Saray ile görüş ayrılığı yaşasa da kamuoyu önünde Trump’ı sert biçimde eleştirmekten kaçındı. Yaklaşık 18 ay önce New York’ta yapılan iki saatlik ilk görüşme hükümet çevrelerinde memnuniyetle karşılandı.
Starmer’ın Trump’a en açık itirazı, ABD Başkanı’nın NATO askerlerinin Afganistan’da “ön cepheden biraz uzak durduğu” yönündeki sözlerine karşılık İngiliz askerlerini savunması olmuştu. Bunun dışında doğrudan bir eleştiri yöneltmedi.
ABD’ye tepkiler yükseliyor
İşçi Partisi içinde ve muhalefette, İngiltere’nin ABD’ye karşı daha mesafeli bir tutum benimsemesi ve Avrupa ile daha yakın bir çizgiye yönelmesi gerektiğini savunanlar bulunuyor. Yeşiller Partisi’nden Zack Polanski, İran’a yönelik saldırıları yasa dışı olarak nitelendirirken, Liberal Demokratlar Başbakan’a Trump’a karşı daha net bir duruş çağrısı yaptı. Son ara seçimlerde dış politika konularının seçmen davranışına etkisi de tartışma yarattı.
Starmer, 2024 yılında ABD ile “özel ilişkinin” bu makamda kimin bulunduğundan bağımsız olduğunu söylemişti. Ancak son gelişmeler, bu yaklaşımın Trump söz konusu olduğunda yeniden değerlendirilip değerlendirilmeyeceği sorusunu gündeme taşıdı.
Trump’tan Starmer’a tepki: Hayal kırıklığına uğradım
ABD Başkanı Donald Trump, The Telegraph gazetesine verdiği röportajda, İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın İran’a yönelik saldırılar için Diego Garcia Üssü’nün kullanımına başlangıçta izin vermemesinden “çok hayal kırıklığı” duyduğunu söyledi.
Trump, İngiltere’nin Hint Okyanusu’ndaki Chagos Adaları’nda bulunan Diego Garcia ile RAF Fairford gibi üslerin kullanılmasına uluslararası hukuk gerekçesiyle izin vermediğini, ancak Starmer’ın pazar gecesi karar değiştirerek Diego Garcia’nın “belirli ve sınırlı savunma amaçlarıyla” kullanımına onay verdiğini belirtti. ABD Başkanı, Başbakan’ın karar değiştirmesinin “fazla uzun sürdüğünü” ifade etti.
Diego Garcia konusundaki anlaşmazlık, Chagos Adaları’nın mülkiyetinin Mauritius’a devredilmesini ve askeri üssün uzun vadeli kiralanmasını öngören tartışmalı anlaşmayı da etkiledi. Trump, söz konusu anlaşmaya desteğini geri çektiğini belirterek, İngiltere’nin adaların mülkiyetini devretmemesi gerektiğini savundu ve anlaşmayı “çok ‘woke’ bir adım” olarak nitelendirdi.
