Küba’da toplumun her kesiminden insanlar, ABD’nin komünist yönetim altındaki ülkeye yönelik boğucu bir baskı uygulamakla tehdit etmesiyle birlikte uzayan elektrik kesintileri ve gıda, yakıt ile ulaşım fiyatlarındaki sert artışlar arasında hayatta kalma mücadelesi veriyor
Reuters, ülkenin siyasi ve ekonomik motoru olan başkent Havana çevresindeki kasaba ve mahallelerde, sokak satıcılarından özel sektör çalışanlarına, taksi şoförlerinden devlet memurlarına kadar 30’dan fazla kişiyle görüştü.
Bu görüşmeler birlikte ele alındığında, özellikle giderek daha da sınırlanan yakıt tedarikine bağlı mal ve hizmetlerin daha kıt ve pahalı hale gelmesiyle, sınırlarına dayanmış bir halkın portresini ortaya koyuyor.
Küba’nın kırsal bölgelerinin büyük bir kısmı için bu durum tamamen yeni değil. Adanın zayıf ve eskimiş elektrik üretim sistemi yıllardır yavaş yavaş çöküyor ve insanlar saatlerce çalışan elektrik, internet ya da su pompaları olmadan yaşamaya alışmış durumda.
Ancak sokakları 1950’lerden kalma arabalarla dolu, renkli ama harap durumdaki İspanyol sömürge mimarisiyle çevrili sahil başkenti, yakın zamana kadar daha iyi durumdaydı.
Şimdi ise, yakıt sıkıntısının derinleşmesiyle krizin burayı da yutması bekleniyor. Önce Venezuela, ardından Meksika adaya petrol sevkiyatını durdurdu.
ABD Başkanı Donald Trump, Küba’ya petrol tedarik eden ülkelerden yapılan ithalata gümrük vergileri uygulanacağını söyledi. Bu açıklama, ocak ayı başında Küba’nın kilit müttefiklerinden biri olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun devrilmesinin ardından Washington’un uzun süredir düşman olarak gördüğü Küba üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
Birçok başka ülkede bu koşullar insanları sokağa dökerdi. Ancak muhalefetin uzun süredir bastırıldığı bu ülkede, şu ana kadar kayda değer bir protesto emaresi görülmedi. Yine de Kübalıların daha ne kadarına katlanacağı belirsiz.
Küba pesosu, üç hafta içinde dolar karşısında yüzde 10’dan fazla değer kaybetti ve bu durum gıda fiyatlarını yukarı itti.
Havana’da yaşayan ev kadını Yaite Verdecia, “Bu beni imkansız bir duruma soktu. Bunun altından kalkabilecek bir maaş yok” dedi.
Günlük yaşam giderek zorlaşıyor
Trump, Maduro’nun yakalanmasından kısa süre sonra ABD’nin Küba’ya askeri müdahale ihtimali sorulduğunda, “her şeyin çöktüğü” izlenimi verdiği için bir saldırının gerekli olduğunu düşünmediğini söyledi.
Cuma günü Küba Dışişleri Bakanı Bruno Rodriguez, ABD’nin gümrük vergisi uyarısına yanıt olarak “uluslararası acil durum” ilan etti. Rodriguez, bunun “alışılmadık ve olağanüstü bir tehdit” oluşturduğunu söyledi.
Ancak hükümet, büyüyen insani kriz tehdidini nasıl yöneteceğine dair çok az şey söyledi.
Kübalıların birçoğu, zaten zor olan günlük yaşamın artık gıda temini, yemek pişirmek için yakıt ve su gibi temel ihtiyaçlara indirgendiğini ve son günlerde durumun belirgin şekilde daha da zorlaştığını anlattı.
Şehirde halen yakıt tedarik edilen az sayıdaki istasyonda bu hafta benzin kuyrukları ciddi biçimde uzadı. ABD’nin aralık ortasında Venezuela’dan Küba’ya yapılan petrol sevkiyatını engellemesinden bu yana, neredeyse tüm benzin dolar üzerinden ve yüksek fiyatla satılıyor.
Oysa çok az Kübalının dolara erişimi var.
Havana’da yaşayan Jesus Sosa, “Eskiden ayda bir kez peso ile yakıt almak için kayıt yaptırabiliyordunuz” dedi. Sosa, sıranın geldiğini haber veren bir uygulamaya atıfta bulundu ve “Artık yok. Ulusal para birimiyle satış durdu” dedi.
“Ya bedelini ödersin ya da evde kalırsın”
Bu sıkışma hem kamu hem de özel ulaşımı vurdu. Bazı otobüsler ve özel taksiler seferden çekildi, kalanlar ise fiyatları artırmak zorunda kaldı.
Eski Havana’da müşteriler için özel taksi çağıran 22 yaşındaki Daylan Perez, daha az otobüs olmasının insanları yükselen özel ulaşım ücretlerini ödemek zorunda bıraktığını söyledi.
Perez, “Ya bedelini ödersin ya da evde kalırsın” dedi.
Bir zamanlar yakıt sıkıntısı çeken bir şehir için kurtuluş olarak görülen elektrikli araçlarla ulaşım bile, artık 8 ila 12 saat ya da daha uzun süren elektrik kesintilerinden etkileniyor.
Havana’da taksi şoförlüğü yapan Alexander Leyet, kısa süre önce elektrikli üç tekerlekli bir taksiye geçtiğini, böylece diğerlerinden akıllıca sıyrıldığını düşündüğünü söyledi.
“Şimdi ise kesintiler yüzünden taksimi sadece dört ya da beş saat şarj edebiliyorum” dedi.
Kökleri Fidel Castro’nun 1959’daki Küba Devrimi’ne dayanan hükümet, on yıllardır zaman zaman son derece sert ekonomik koşullara rağmen ayakta kaldı ve yakın bir çöküş ya da ayaklanma tahminlerini defalarca boşa çıkardı.
Hükümet uzun süredir ABD öncülüğünde bir isyan kışkırtma çabası olduğunu iddia ediyor. Buna rağmen son geniş çaplı protestolar, ekonominin 2019 ile 2024 arasında yüzde 12 küçüldüğü pandemi yılı 2021’de yaşandı.
Her türlü muhalefete yönelik sert baskılar ve pandemiden bu yana bir ila iki milyon kişinin göç etmesi, ülkedeki örgütlü muhalefeti neredeyse tamamen ortadan kaldırdı. Kübalıların çoğu protesto ihtimaliyle ilgili soruları yanıtlamayı reddetti.
Elektrikler kesiliyor
Ancak Reuters’a konuşan Kübalıların hiçbiri değişimin gerekli olduğu konusunda itiraz etmedi.
Guanabacoa’dan 71 yaşındaki sokak satıcısı Mirta Trujillo, artık yiyecek alamadığını söylerken gözyaşlarına boğuldu ve “Sadece Tanrı’nın bizi bu durumdan kurtaracak bir yol bulması için dua ediyorum” dedi.
Daha önce hükümetin sağladığı temel ürünlerden oluşan karneye güveniyordu, ancak bu sistem pandemiden sonra turizm gelirleri ve diğer döviz kaynakları kuruyunca aşamalı olarak kaldırıldı.
Trujillo, “Ülkeme karşı değilim, ama açlıktan ölmek istemiyorum” dedi.
Yakın zamanda bir hafta içi akşamında Havana’da elektrik kesintisi nedeniyle trafik ışıklarının çalışmadığı yoğun bir kavşakta bir kaza meydana geldi.
Havana’nın dış mahallelerinden Marianao’da bir bulvara bakan dairede yaşayan Raysa Lemu, “Elektrik gittiğinde bazen kazalar oluyor, çünkü trafik ışıkları çalışmıyor. Eskiden haftada iki ya da üç kez keserlerdi, şimdi her gün kesiliyor ve bazen 12 saate kadar sürüyor” dedi.
Guanabacoa’dan 69 yaşındaki temizlik görevlisi Julia Anita Cobas, her sabah 16 kilometrelik yolculuğu için saat 04.00’te kalkıyor. Artık bu gidiş geliş toplamda dört saate yaklaşıyor. Toplu taşımanın azalması yolculuğu hem uzattı hem pahalılaştırdı.
Cobas, “Gün doğmadan evden çıkıyorum ve nasıl geri döneceğimi bilmiyorum” dedi.
Ancak Castro devriminden hemen önce doğmuş olan Cobas, Trump’ın işleri iyileştireceğine dair bir beklentisi olmadığını söyledi. Cobas, “Doğduğumdan beri ABD bizi tehdit ediyor ve her gün zorluklarla yaşıyoruz. Ama hepsinden sağ çıktık” şeklinde konuştu.
Havana’nın hemen dışındaki Reparto Electrico’da yaşayan 32 yaşındaki Aimee Milanes ise ne Küba ne de ABD hükümetinin kendisine umut verdiğini söyledi.
“Boğuluyoruz. Ama yapabileceğimiz hiçbir şey yok” diyen Milanes. “Bu hayatta kalma meselesi. Başka bir şey değil” ifadelerini kullandı.
