Avrupa Komisyonu, Almanya’nın Schengen kurallarını uygulama biçimini mercek altına alıyor. Berlin’in iç sınır kontrollerini uzatma planı ve Ukraynalı eski mahkûmlar hakkında sisteme girilen güvenlik uyarıları, serbest dolaşım ilkesini yeniden tartışmaya açtı.
Avrupa Komisyonu, Almanya’nın Schengen sınır kurallarını nasıl uyguladığını değerlendirmek üzere üye ülkelerle ortak bir inceleme süreci başlatmaya hazırlanıyor. Mart ayında başlaması beklenen değerlendirme, Berlin’in sınır uygulamalarına yönelik artan eleştirilerin gölgesinde gerçekleşecek.
Politico’ya göre süreç, Almanya’nın Rus kontrolündeki cezaevlerinde tutulan bazı Ukraynalı eski mahkumları güvenlik tehdidi olarak işaretleyerek Avrupa Birliği’ne girişlerini engellediğinin ortaya çıkmasının ardından hız kazandı. İsimler, üye ülkelerin sınır ve kolluk kuvvetlerinin gerçek zamanlı veri paylaştığı Schengen Bilgi Sistemi’ne (SIS) kaydedildi.
İç sınır kontrolleri yeniden gündemde
Almanya son yıllarda kara sınırlarında geçici ve rastgele polis kontrolleri uyguluyor. 2024’te tüm kara sınırlarına yayılan uygulama, 2025’te Şansölye Friedrich Merz liderliğindeki muhafazakâr hükümet döneminde daha da genişletildi.
İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, binlerce ek federal polisi sınır görevine atadı.
Hükümet, kontrolleri yüksek göç baskısı ve güvenlik gerekçesiyle savunuyor. Ancak uygulama, AB’nin serbest dolaşım vaadiyle çeliştiği gerekçesiyle eleştiriliyor. Mart ayında Berlin yönetimi, geçici kontrolleri altı ay daha uzatıp uzatmama kararı verecek.
Lüksemburg İçişleri Bakanı Léon Gloden, sınır kontrollerinin günlük on binlerce sınır çalışanını etkilediğini belirterek Komisyon’u daha güçlü müdahaleye çağırdı. Avrupa Parlamentosu’ndan bazı milletvekilleri de Komisyon’un büyük üye devletlere karşı yeterince yaptırım uygulamadığını savunuyor.
Ukraynalı eski mahkumlar ve SIS tartışması
Schengen Bilgi Sistemi düzenlemesinin 24. maddesi uyarınca, bir üye devlet kamu düzeni veya iç güvenliğe tehdit oluşturduğunu düşündüğü bir kişiye dair uyarı girebiliyor. Bu durumda diğer ülkeler de o kişiyi dış sınırda geri çevirmekle yükümlü oluyor.
Belgelere göre Almanya, Rus kontrolündeki cezaevlerinde tutulmuş bazı Ukraynalılar hakkında bu tür giriş yasağı uyarıları kaydetti. Alman makamları, kararların her dosya için ayrı değerlendirme sonucunda alındığını belirtti. Güvenlik makamları, Rus istihbaratının işgal altındaki bölgelerde tutulan kişileri baskı altına alabileceği riskine dikkat çekiyor.
Ancak insan hakları savunucuları, uygulamanın aileleri ayırdığını ve etkilenen kişilerin kararlara etkili biçimde itiraz edemediğini söylüyor. Çekya ve Polonya’daki yetkililer, Almanya’nın sisteme girdiği uyarılar nedeniyle kişileri geri çevirmek zorunda kaldıklarını belirtti.
Avrupa Veri Koruma Kurulu da yakın tarihli bir raporda, üye devletlerin SIS kapsamındaki veri işleme uygulamalarına dair yeterli bilgi sunmadığını ve bunun temel hakların denetimini zorlaştırdığını kaydetti. 2024’te Almanya 4 binden fazla veri erişim talebi aldı; bunların yaklaşık yarısını kabul etti. Benzer sayıda başvuru alan Slovenya ise neredeyse tamamını onayladı.
Brüksel nasıl değerlendirecek?
Komisyon koordinasyonunda yürütülecek Schengen değerlendirmesi kapsamında 60’tan fazla uzmanın sahada inceleme yapması, belge ve veri talep etmesi bekleniyor.
Amaç, uyarı sisteminin otomatik veya kategorik biçimde kullanılıp kullanılmadığını ve bireysel hakların korunup korunmadığını ölçmek.
Süreç sonunda ülke raporları hazırlanacak ve genel bir Schengen performans tablosu yayımlanacak. Ancak sivil toplum temsilcileri, teknik değerlendirmelerin siyasi irade olmadan etkili yaptırıma dönüşmediğini savunuyor.
Almanya’nın sınır politikası, bir yandan aşırı sağın yükselişi karşısında iç siyasete yanıt niteliği taşırken, diğer yandan Avrupa’nın serbest dolaşım mimarisinin sınırlarını test ediyor. Mart ayında alınacak karar, yalnızca Berlin’in değil, Schengen sisteminin geleceği açısından da belirleyici olacak.
