Aralık ayının ortasında, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı sona erdirmeye yönelik müzakereler hız kazanırken, bir grup Ukraynalı yetkili New York’ta bir konferans salonunda, dünyanın en büyük varlık yöneticisi olan BlackRock’ın üst düzey yöneticileriyle bir toplantı yaptı.
Yetkililer, Kiev ve Washington tarafından hazırlanan bir barış planının kritik bir unsurunu görüşmek için oradaydı: Ukrayna’nın savaş sonrası yeniden inşası. BlackRock, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin 800 milyar dolarlık “refah planı” olarak adlandırdığı stratejinin oluşturulmasına yardımcı olmak üzere devreye sokulmuştu.
BlackRock’ın genel merkezinde yapılan bu toplantı, görüşmelere aşina üç yetkiliye göre, finansman kaynaklarının ve yatırım önceliklerinin belirlenmesine yönelik çalışmaları başlattı. Kapalı kapılar ardındaki toplantıyı tartışmak için isimlerinin gizli kalmasını isteyen bu yetkililer, daha fazla ayrıntının bu hafta İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenecek Dünya Ekonomik Forumu’nda açıklanmasının beklendiğini söyledi.
Ancak Kiev’de ve diğer Avrupa başkentlerinde BlackRock’ın rolü, yanıtlanmamış soruları da beraberinde getirdi. Trump yönetimi, Ukrayna’nın yeniden inşasına yönelik planları Amerikan iş dünyasının çıkarları doğrultusunda yönlendirirken, yedi Avrupalı ve Ukraynalı yetkili, BlackRock’ın öngörülen devasa yatırımları çekme kabiliyetine şüpheyle yaklaştıklarını dile getirdi. Hassas görüşmeleri anlatmak için isimlerinin gizli kalmasını isteyen bazı yetkililer, şirketin sürece dahil olmasının potansiyel yatırımcıları caydırabileceğini söyledi.
Bazı yetkililer, BlackRock’ın savaşın ilk yıllarında Ukrayna’nın yeniden inşası için milyarlarca dolar toplamaya çalıştığını ancak bunda başarısız olduğunu da hatırlattı. The New York Times’ın incelediği gizli sunum dosyaları, şirketin o dönemde yatırımcı çekmekte zorlandığını gösteriyor. Nisan 2023 tarihli bir sunumda BlackRock’ın Ukrayna’ya 50 ila 80 milyar dolar aktaracağı öngörülüyordu. Bir yıl sonra hazırlanan başka bir sunumda ise hedef 15 ila 30 milyar dolara düşürüldü. Proje 2025 ortasında rafa kaldırıldı.
BlackRock, kısmen Avrupa’daki hükümetlerden gelecek paranın özel olarak yönetilen bir Amerikan fonuna aktarılabileceği endişeleri nedeniyle zorlandı. Avrupa ve Ukraynalı yetkililere göre, Ukrayna’nın yeniden inşasının büyük bölümünün finansmanını Avrupa’nın üstlenmesi bekleniyor. BlackRock’ın yeniden masaya dönmesiyle birlikte bu Avrupa kaynaklı kaygıların da yeniden gündeme gelmesi muhtemel.
Şu ana kadar şirket, yeni görüşmelerde ücretsiz ve danışmanlık niteliğinde bir rol üstlenmiş durumda. Ancak müzakereler ilerledikçe ya da barış sağlanması halinde bu yetkinin genişleyip genişlemeyeceği belirsizliğini koruyor.
Ana faaliyet alanı finansal getiriyi en üst düzeye çıkarmak olan özel bir şirketin görüşmelere dahil edilmesi, Trump yönetiminin Ukrayna’nın yeniden inşasını öncelikle insani ya da güvenlik meselesi olarak değil, ABD hükümeti ve Amerikan şirketleri için bir kar fırsatı olarak gördüğü yönündeki endişeleri pekiştirdi.
Geçen yıl Başkan Donald Trump, ABD’ye Ukrayna’nın maden zenginliklerinde pay veren bir anlaşma için bastırmıştı. Kiev ile yürütülen barış görüşmelerinde Trump’ın baş müzakerecileri emlak yatırımcılarından oluşuyor: milyarder arkadaşı Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner. BlackRock CEO’su Larry Fink, Ukraynalı liderlerle yapılan görüşmelerde Kushner’ın yanında yer aldı.
Mevcut taslak barış planı, ABD için geniş bir yatırım alanı öngörüyor ve bir serbest ticaret anlaşması çağrısı yapıyor. Trump, geçen ay Florida’da Zelenski ile yaptığı görüşmeler sırasında Ukrayna’nın geleceği için “elde edilecek çok fazla servet var” ifadesini kullandı.
Marshall Planı’nı akıllara getirdi
Ukraynalı yetkililer, ülkelerinin toparlanma planını, ABD’nin İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’yı yeniden inşa etmek için hayata geçirdiği Marshall Planı’na benzetiyor.
Bugünün parasıyla yaklaşık 150 milyar dolara mal olan Marshall Planı, Zelenski’nin dile getirdiği 800 milyar dolarlık “refah planının” yanında oldukça küçük kalıyor. Bu devasa rakam, bazı Ukraynalı ekonomistlerin ve iş insanlarının ABD önerisine derin bir kuşkuyla yaklaşmasına yol açtı.
Washington, Avrupa’da dondurulmuş yaklaşık 250 milyar dolarlık Rus varlığının bir kısmına erişmeye çalışabilir. Bu fikir, Rusya ile ABD arasında hazırlanan bir taslak barış planında da yer aldı. Ancak iki Avrupalı yetkili, bu varlıkların kontrolünün ABD öncülüğündeki bir fona verilmesine sert bir muhalefet olacağını söyledi. Avrupalı yetkililer ayrıca BlackRock’ın dahil olmasının, Trump yönetiminin savaş sonrası planlamada Avrupa’yı devre dışı bırakmak istediğinin bir işareti olabileceğinden endişe ediyor.
Marshall Planı, ABD hükümeti tarafından yönetilmişti. Ukrayna’nın yeniden inşasının özel bir şirket olan BlackRock tarafından şekillendirilebileceği ihtimali ise şeffaflık ve çıkar çatışmaları konusunda soru işaretleri doğurdu.
BlackRock’ın ya da Trump yönetiminin ABD’li yatırımcılara bu plana katılım için yaklaşmış olup olmadığı net değil. Ancak Zelenski, geçen ay planın Amerikan iş dünyasının çıkarlarını önceleyeceğinin sinyalini verdi.
BlackRock, dünyanın en büyük havalimanı, köprü ve tünel projelerinin finansörlerinden biri olan Global Infrastructure Partners’ın sahibi olarak, yeniden inşa sürecinden doğrudan kazanç da sağlayabilir. Global Infrastructure Partners, geçen yıl Trump yönetimine destek olmak amacıyla, Panama ile Trump arasında gerilime neden olan bir Hong Kong şirketinden iki Panama limanını satın aldı.
Zelenski, ABD-Ukrayna taslak barış planını geçen ay gazetecilere sunarken, BlackRock’ın ilk fon projesinde kullanılan isimle aynı adı taşıyan bir “Ukrayna Kalkınma Fonu” kurulacağını ve bu fonun teknoloji, veri merkezleri ve yapay zeka dahil olmak üzere yüksek büyüme potansiyeline sahip sektörlere yatırım yapacağını söyledi.
Bunlar, Beyaz Saray’ın daha geniş ölçekte yatırım önceliği verdiği ve Trump yönetimi üyelerine finansal olarak fayda sağlayan anlaşmaları teşvik ettiği sektörler arasında yer alıyor.
Toparlanma planının yüksek büyüme odaklı sektörlere yönelmesi eleştirileri de beraberinde getirdi. Ukrayna’da bir yardım kuruluşunu yöneten ve Trump’ın eski Ukrayna özel temsilcisi Keith Kellogg’un kızı olan Meaghan Mobbs, sosyal medyada BlackRock’ın sürece dahil olmasının “kamusal ihtiyaçlar yerine karlı sektörlerin önceliklendirilmesi” riskini taşıdığını ve fonların denetimini zayıflatabileceğini yazdı.
Ukrayna Ekonomi Bakanı Oleksii Sobolev, bu ay yaptığı açıklamada yaklaşık 500 milyar doların, kamu bankalarından sağlanacak hibe ve düşük faizli krediler yoluyla kamu kaynaklarından gelmesi gerektiğini söyledi. Ancak birçok Ukraynalı iş insanı ve yetkili, hükümetlerin ve finansal kuruluşların, savaşın başından bu yana Ukrayna’ya verilen tüm askeri, mali ve insani yardımların toplamını aşan bu büyüklükte bir kaynağı bulabileceğinden şüphe ediyor.
Bu durum, pek çok Ukraynalı iş insanının, Kiev’in 800 milyar dolarlık toparlanma planını daha çok, iş dünyasını önceleyen bir Trump yönetimine yönelik siyasi bir mesaj olarak görmesine neden oluyor.
“Trump’ı memnun etmek için bunu söylememiz gerekiyor” diyen Kiev merkezli yatırım şirketi Dragon Capital’ın genel müdür yardımcısı Sergey Fursa, “Ama şu anda bu kadar büyük bir paranın nereden geleceğini gerçekten göremiyoruz. Bu tamamen temenni” dedi.
Constant Méheut / New York Times
