Ukrayna, perşembe günü, devlet mülkiyetindeki büyük bir lityum yatağının işletilmesine yönelik ihaleyi, yatırımcıları arasında ABD Başkanı Donald Trump’ın milyarder bir dostunun da bulunduğu bir konsorsiyuma verdi. Bu karar, Trump yönetiminin savaşın yıprattığı ülkede yatırım fırsatları aradığını göstermesiyle birlikte geldi.
Oylamanın hassas niteliği nedeniyle isimlerinin açıklanmasını istemeyen iki komisyon üyesinin aktardığına göre söz konusu karar, bir Ukrayna hükümet komisyonu tarafından alındı. Anlaşmanın Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun resmi onayını gerektirdiğini belirten yetkililer, buna rağmen anlaşmanın fiilen kesinleştiğini söyledi.
Kazanan konsorsiyum, Trump yönetimiyle yakından bağlantılı. Konsorsiyumda, kozmetik mirasçısı ve Trump’ı üniversite yıllarından beri tanıyan, ayrıca kaynak zengini Grönland’ın satın alınması fikrini Trump’ın aklına ilk kez sokan Ronald S. Lauder yer alıyor. Diğer yatırımcı ise, Trump’ın ilk başkanlık döneminde kurulan bir ABD devlet yatırım kurumu tarafından kısmen sahip olunan enerji şirketi TechMet.
Ukrayna’nın bu hamlesinin ardında Rusya’ya karşı ABD’yi yanına çekmek var
İki komisyon üyesi, kazanan konsorsiyumun ihale kriterlerinin çoğunu karşılayarak rakiplerini geride bıraktığını ve herhangi bir kayırma iddiasını reddettiklerini söyledi. Bununla birlikte, Trump ve yönetimiyle bağlantılı yatırımcılarla ilişkiler geliştireren Ukrayna, Rusya ile yürütülen barış görüşmelerinde ABD liderinin desteğini aradığı bir dönemde kendisini Trump nezdinde avantajlı bir konuma yerleştiriyor. Bu strateji, Trump’ın iş odaklı zihniyetine hitap etme çabasının bir uzantısı olarak görülüyor.
Trump’ın yeniden iktidara dönmesinden bu yana, ABD-Ukrayna ittifakı daha ticari bir nitelik kazandı. Washington, Ukrayna’ya yönelik askeri yardımların büyük kısmını durdururken, odağını yatırımlardan ve silah satışlarından elde edilecek kazançlara çevirdi. Ukraynalı yetkililer de buna uyum sağlayarak, maden çıkarımı ve silah üretimi alanlarında potansiyel olarak karlı anlaşmalar sundu.
Yeni ilişkinin bu işlemsel doğası, Ukrayna ile ABD arasında müzakere edilen taslak barış planında açıkça görülüyor. Plan, Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin 800 milyar dolar değer biçtiği ve Amerikan şirketleri için fırsatlar yaratacağını söylediği savaş sonrası yeniden inşa planına ilişkin maddeler içeriyor.
“Ortada elde edilecek çok fazla servet var” diyen Trump, geçen ay Zelenski’yi Florida’daki Mar-a-Lago tatil köyünde müzakerelerin bir başka turu için ağırlarken bu ifadeyi kullandı.
Ukrayna hükümeti, ABD şirketleriyle daha derin iş birliğine açık olduğuna dair daha dolaylı sinyaller de verdi. Geçen ay, büyük bir ABD nükleer teknoloji şirketi olan Westinghouse’un eski CEO’su Patrick Fragman, Ukrayna’nın devlet kontrolündeki nükleer enerji devi Energoatom’un denetim kuruluna atandı. Fragman, Westinghouse’taki görevi sırasında şirketin Energoatom ile ilişkilerini genişletmişti.
Bazı Ukraynalı yetkililer ve iş dünyası temsilcileri, bu atamanın çıkar çatışması yaratabileceğini kabul etti. Ancak bunun, özellikle bir barış anlaşmasını ilerletebilecekse, Trump yönetimine Ukrayna’nın iş birliğine istekli olduğuna dair bir mesaj vermeyi amaçladığını söylediler. Trump, bir barış anlaşmasının parçası olarak şu anda Rusya’nın kontrolünde bulunan büyük bir Ukrayna nükleer santralinin yönetimine ABD’nin dahil olmasını önermişti.
Trump’ın en fazla ilgisini çeken alan ise Ukrayna’nın maden zenginliği oldu. Geçen bahar, Ukrayna, ABD’ye maden kaynaklarında pay veren bir anlaşma imzaladı. Bu adım, Kiev’in ticari bağlar yoluyla ABD desteğini güvence altına alma çabası olarak yorumlandı.
Anlaşma, gelecekteki doğal kaynak projelerine yatırım yapmak üzere ortak bir ABD-Ukrayna fonu kurulmasını öngördü. Ukraynalı yetkililer, o tarihten bu yana somut sonuçlar sunabileceklerini göstermek için çaba gösterdi ve nihayetinde Lauder ile TechMet’e verilen lityum sahasını bu anlaşma kapsamında potansiyel bir pilot proje olarak sundu.
Ukrayna’nın en büyük lityum rezervlerinden biri
Orta Ukrayna’da bulunan ve Dobra lityum sahası olarak bilinen yatak, ülkenin en büyük lityum rezervlerinden biri konumunda. Lityum, elektrikli bataryalar gibi teknolojiler için kritik bir bileşen.
Saha, yatırımcıların çıkarılan minerallerin bir kısmını Ukrayna hükümetiyle paylaşması karşılığında madencilik yapmasına olanak tanıyan bir üretim paylaşım sözleşmesi kapsamında geliştirilecek.
ABD-Ukrayna maden anlaşması uyarınca, Ukrayna hükümetinin Dobra lityum sahasından elde edeceği gelirin yarısı ortak yatırım fonuna aktarılacak. Anlaşma ayrıca, bir maden sahasını geliştirmek isteyen ve ek yatırımcılara ihtiyaç duyan bir şirketin, projesini önce bu fona sunmasını şart koşuyor. Bu mekanizma, Amerikan iş çıkarlarını kayırmak üzere tasarlandı.
Dobra lityum sahası özelinde bu durum, potansiyel çıkar çatışmalarını gündeme getirebilir. Zira fonu denetleyen ABD kurumu olan U.S. International Development Finance Corp., aynı zamanda TechMet’te pay sahibi.
Lauder ve TechMet’in Dobra lityum sahasının geliştirilmesine ne kadar yatırım yapmayı taahhüt ettiği henüz net değil. İhale, asgari 179 milyon dolarlık bir yatırım şartı koymuştu, ancak perşembe günü oy kullanan komisyon üyelerinden biri, konsorsiyumun taahhüdünün bunun çok üzerinde olduğunu söyledi.
Bununla birlikte, yatırımın fiili madencilik faaliyetlerine ve karlara dönüşmesi yıllar alacak. Konsorsiyumun önce sahanın gerçek yer altı değerini belirlemek için jeolojik bir etüt yapması, ardından çıkarım için gerekli ekipman ve altyapıyı finanse etmesi gerekiyor. Sektör uzmanlarına göre, uygulanabilir bir keşiften üretime geçmek genellikle yaklaşık 15 yıl sürüyor. Bu süre, Trump’ın mevcut başkanlık döneminin çok ötesine uzanıyor.
Ukrayna, dev Dobra lityum sahasının işletmesini Trump’a yakın milyarder Ronald S. Lauder ve TechMet’in yer aldığı konsorsiyuma verdi. Anlaşma, Kiev’in ABD desteğini ekonomik çıkarlar üzerinden güçlendirme stratejisinin yeni halkası olarak görülüyor
Constant Méheut / New York Times
