İran’da yerel para biriminin sert değer kaybıyla başlayan protestolar, 12’nci günde 100’ü aşkın kente yayılmış durumda. Ülke genelinde can kayıpları, gözaltılar ve kapsamlı internet kesintileri bildirilirken tansiyon düşmüyor. Son olarak THY, Pegasus ve AJet de Tahran uçuşlarını iptal etti.
İran’da 28 Aralık’ta Tahran’da esnafın İran riyalinin yeni bir düşüş dalgası sonrası protestolar başladı. Riyal son bir yılda rekor seviyede değer kaybederken enflasyon yüzde 40’a ulaştı. Uzmanlar krizin hem nükleer program nedeniyle uygulanan yaptırımlardan hem de kötü yönetim ve yolsuzluktan kaynaklandığını belirtiyor.
Gösterilere kısa süre sonra üniversite öğrencileri katıldı ve protestolar hızla diğer şehirlere yayıldı.
Sosyal medyada yer alan ve BBC Farsça tarafından doğrulanan görüntüler,rejim karşıtlarının yıllardır görülmemiş büyüklükte bir kitleyle sokaklara çıktığını gösteriyor.
Tahran ve ikinci büyük şehir Meşhed’de Perşembe akşamı yapılan barışçıl gösterilerin güvenlik güçleri tarafından bastırılmadığı belirtildi. Gösterilerin ardından ülke genelinde internet erişiminin kesildiği bildirildi.
Protestocuların görüntülerde İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in devrilmesi ve sürgündeki eski Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’nin ülkeye dönmesi yönünde slogan attığı duyuluyor.
THY, Pegasus ve AJet uçuşları iptal etti
İran’da ekonomik kriz karşıtı protestolar 12’nci gününde akşam saatlerinde yeniden şiddetlendi. İran’da yaşanan gelişmelerin ardından THY, AJet ve Pegasus, Tahran ve Tebriz uçuşlarını 9 Ocak 2026 tarihinde iptal etti.
Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan kalkacak AJet’e ait İran uçuşları iptal edilen seferler arasında yer alıyor. Ayrıca Pegasus’un İran’dan Türkiye’ye planlanan uçuşu da iptal edildi.
Hamaney’den ilk açıklama: İsyancılar Trump’ı memnun etmek istiyor
İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, ülke genelinde devam eden protestolara ilişkin açıklamada bulundu. Hamaney ABD Başkanı Donald Trump’a seslenerek “Trump kendi ülkesindeki sorunlara baksın. Kamu malına zarar vererek Trump’ı memnun etmek isteyen isyancılar var. On iki günlük savaşta, komutanlar, bilim insanları ve ileri gelenler dışında, sıradan halktan da olmak üzere binin üzerinde vatandaşımız şehit oldu. Bu kişi, ‘Emri ben verdim, savaş sırasında ben komuta ettim’ dedi. Yani ellerinin İranlıların kanına bulaştığını itiraf etti. Ellerinde binden fazla İranlının kanı var. Buna rağmen çıkıp ‘İran halkının destekçisiyim’ diyor. Bir avuç deneyimsiz, dikkatsiz ve düşünmeden hareket eden insan da buna inanıyor ve onun istekleri doğrultusunda hareket ediyor” ifadelerini kullandı.
12 günlük kriz: Ekonomik tepkiden ülke çapında protestolara
Protestoların, İran para birimindeki sert değer kaybının yol açtığı öfke sonucunda başladığı belirtiliyor. İnsan hakları kaynaklarına göre gösteriler 12 gündür sürüyor ve ülkenin 31 eyaletindeki 100’den fazla şehir ve kasabaya yayılmış durumda.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), en az 34 protestocunun (beş çocuk dahil) ve sekiz güvenlik görevlisinin öldürüldüğünü, 2 bin 270 protestocunun gözaltına alındığını açıkladı.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü (IHR) ise sekiz çocuk dahil en az 45 protestocunun güvenlik güçlerince öldürüldüğünü açıkladı.
BBC Farsça 22 kişinin kimliklerini doğruladı. İranlı yetkililer ise altı güvenlik görevlisinin öldüğünü bildirdi.
Sokaklara taşan öfke
Perşembe akşamı sosyal medyada paylaşılan ve BBC Farsça tarafından doğrulanan görüntüler, ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed’de ana yollarda yürüyen büyük protestocu gruplarını gösteriyor. Kalabalıkların “Yaşasın Şah” ve “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları attığı duyuluyor.
Bazı görüntülerde ise protestocuların köprü üzerinde yer alan güvenlik kameralarını söktüğü görülüyor.
Doğu Tahran’da da geniş kalabalıkların yürüyüş yaptığı görülüyor. Başkentin kuzeyinden gelen görüntülerde “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları duyulurken, başka bölgelerde protestocuların güvenlik güçleriyle yaşanan bir arbede sonrası “Onursuzlar” ve “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” sloganları attığı görülüyor.
İsfahan’da “Diktatöre ölüm”, Babol’da “Yaşasın Şah” ve Tebriz’de “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” sloganlarının atıldığı videolar da paylaşıldı.
Batıdaki Dezful kentinden gelen görüntülerde ise merkezi meydanda güvenlik güçlerinin ateş açtığı iddia edildi.
Pehlevi’nin çağrısı ve uluslararası tepkiler
Gösteriler, sürgünde yaşayan Rıza Pehlevi’nin Perşembe günü yaptığı çağrının ardından hızlandı. Pehlevi, X üzerinden yaptığı paylaşımda “Bu gece milyonlarca İranlı özgürlüğünü talep etti” ifadelerini kullandı ve protestoculara destek verdi.
Pehlevi ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’a “rejimi hesap vermeye zorladığı için” teşekkür etti ve Avrupa liderlerine benzer adımlar atma çağrısında bulundu.
Protestoların Cuma günü yerel saatle 20.00’de yeniden sürmesi çağrısı yaptı.
İran devlet medyası ise gösterilerin boyutunu küçümserken bazı şehirlerde gösteri olmadığını iddia eden boş sokak görüntüleri yayınladı.
Trump: Pehlevi ile görüşmeyeceğim
Al Jazeera’nin haberine göre ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın sürgündeki muhalif figürü ve kendisini tahtın varisi olarak tanımlayan Rıza Pehlevi ile görüşmeye sıcak bakmadığını açıkladı. Trump, Washington’un İran rejiminin çökmesi durumunda bir “halef” arayışında olmadığı mesajını verdi.
Trump, katıldığı bir podcast programında Pehlevi’yi “iyi biri” olarak nitelese de, ABD Başkanı sıfatıyla görüşmenin “uygun olmayacağını” söyledi. “Bence herkes sahaya çıkmalı ve kimin öne çıktığını görmeliyiz” diyen Trump, İran muhalefeti içindeki güç dengelerine müdahil olmayacaklarının sinyalini verdi.
Ülke genelinde internet kesintisi
İnternet gözlem grubu NetBlocks, İran’ın ülke çapında bir internet kesintisi yaşadığını duyurdu. Kesintinin protestoları hedef alan daha önceki dijital sansür uygulamalarının ardından geldiği belirtildi.
NetBlocks yaptığı açıklamada, “Bu durum kritik bir anda kamusal iletişimi engelliyor” değerlendirmesinde bulundu.
Gösterilerin en kanlı günü
Çarşamba günü batıdaki ve diğer bölgelerde şiddetli çatışmalar yaşandığı bildirildi. IHR, o günün protestoların en kanlı günü olduğunu ve ülke genelinde 13 protestocunun öldürüldüğünü açıkladı.
Örgüt direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam, “Kanıtlar baskının her geçen gün daha şiddetli ve daha yaygın hale geldiğini gösteriyor” dedi.
Hengaw, Gilan eyaletine bağlı Khoshk-e Bijar’da güvenlik güçlerince iki protestocunun vurularak öldürüldüğünü açıkladı.
Fars Haber Ajansı, Çarşamba günü üç polis memurunun öldüğünü bildirdi. Habere göre ikisi Lordegan’da silahlı kişilerce, biri ise Tahran’ın batısındaki Malard’da arbede sırasında bıçaklanarak hayatını kaybetti.
Trump uyarmıştı
ABD Başkanı Donald Trump, İranlı yetkilileri protestoculara yönelik şiddet konusunda uyardı. Trump, bir radyo programında “İnsanları öldürmeye başlarlarsa onları çok sert vuracağız” ifadelerini kullandı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise İran ekonomisinin “köşeye sıkışmış durumda” olduğunu söyleyerek “Bu gergin bir dönem” değerlendirmesi yaptı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, güvenlik güçlerine barışçıl protestoları bastırırken azami itidal göstermeleri çağrısında bulundu. Dini lider Hamaney ise “Protestocularla konuşulmalı ancak ‘isyancıların’ sınırları çizilmeli” dedi.
‘Hayallerimiz çalındı’
BBC’ye konuşan protestocular, derin umutsuzluk nedeniyle sokaklara çıktıklarını söyledi. Tahranlı bir kadın, “Göç edecek kanatlarım da yok burada hedeflerimi gerçekleştirecek umudum da. Hayat katlanılmaz hale geldi” dedi.
Bir başka kadın ise hayallerinin “dinî yönetim tarafından çalındığını” belirtti.
İlamlı bir kadın, istihbarat kurumlarında görev alan bir ailesi olmasına rağmen yakın çevresindeki gençlerin bile gizlice protestolara katıldığını söyledi.
2019 ve 2022’den bu yana en büyük gösteriler
Analistler protestoları, 2022’de Mahsa Amini’nin ölümüyle patlayan ve 550’den fazla kişinin öldürüldüğü gösterilerden bu yana en yaygın protesto dalgası olarak nitelendiriyor. Ülkede en kitlesel gösteriler ise 2009’daki tartışmalı seçimler sonrası milyonların sokaklara çıktığı dönemde yaşanmıştı.
