Seyahat çalışma hakkı ve köklerle yeniden bağ kurma vaadi sunan çifte vatandaşlık, giderek daha fazla ilgi görürken birçok ülke bu yolu zorlaştırmaya başladı. Peki neden insanlar ikinci bir pasaportu olsun istiyor?
Ülkeden ülkeye kısıtlama olmadan seyahat etmek, sınır kapılarında daha kısa kuyruklar, hayal edilen bir ülkede yaşama ve çalışma hakkı ya da aile kökleriyle yeniden bağ kurmak… Tüm bunlar, çifte vatandaşlık arayışında olanların hayalini süslüyor. Bu hayali gerçekleştirenler arasında ünlü aktör George Clooney de yer alıyor. Clooney, 2025’in sonunda kendisi ve ailesi için Fransız vatandaşlığı aldı.
CNN International’ın haberine göre çifte vatandaşlık bir kişinin iki ya da daha fazla ülkenin vatandaşı olması uzun süredir gezginler, göçmenler ve hayalperestler arasında popüler. Artan bürokrasi çağında kim pasaport kontrolünde yerel halk gibi hızlı geçmek istemez ki?
Siyasi rüzgar tersine dönüyor
Ancak 21. yüzyıl siyasetinde bu tablo değişiyor olabilir. 2025’te birçok Avrupa ülkesi soydan vatandaşlık ve altın pasaport programlarını sıkılaştırdı. ABD’de ise Ohio senatörü Cumhuriyetçi Bernie Moreno, Amerikalıların başka bir vatandaşlığa sahip olmasını yasaklamayı amaçlayan “Münhasır Vatandaşlık Yasası” fikrini gündeme getirdi.
Çifte vatandaşlık ne kadar yaygın?
Kesin sayılar bilinmiyor. Temple Üniversitesi’nden hukuk profesörü Peter Spiro, birçok ülkenin vatandaşlarından sahip oldukları diğer pasaportları beyan etmelerini istemediğini söylüyor.
Ancak artış net:
İngiltere’de 2021 nüfus sayımında halkın %2,1’i birden fazla pasaporta sahipti
Bu oran 2011’de %1,1 idi. ABD’de yapılan bir YouGov anketine göre Amerikalıların %6’sı çifte vatandaş.
Kimler çifte vatandaşlık istiyor?
Tarih boyunca göçmenler yeni ülkelerinde vatandaşlık alırken eski bağlarını koparmak istemedi. Son yıllarda ise zenginler, küresel hareket kabiliyetini artırmak için ikinci pasaporta yöneldi.
Kasım ayında yapılan bir Gallup anketi, Amerikalıların beşte birinin başka bir ülkeye taşınmak istediğini ortaya koydu. Özellikle 15-44 yaş arası kadınların %40’ı göç etmeye sıcak bakıyor.
Henley & Partners’tan Dominic Volek, 2025’te danışmanlık verdikleri 91 ülke vatandaşı arasında Amerikalıların ilk sırada olduğunu söylüyor.
Neden ikinci pasaport?
Volek’e göre bu artık sadece taşınmakla ilgili değil kendini garanti altına almak;
“Çalkantılı zamanlarda ikinci bir pasaport bir sigorta poliçesi.”
Uzmanlar, Avrupa vatandaşlığının eğitim, çalışma ve vizesiz seyahat açısından büyük avantaj sağladığını belirtiyor.
Vatandaşlığa giden yollar neler?
Soydan vatandaşlık, uzun süreli ikamet, yatırım yoluyla vatandaşlık. Her yol farklı şartlar, maliyetler ve belirsizlikler içeriyor. Örneğin İngiltere’de vatandaşlık başvurusu 2.335 sterlin tutuyor.
Avantajlar ve riskler
Avantajlar çok, ancak riskler de var: ABD ve Eritre vatandaşlarını nerede yaşarlarsa yaşasınlar vergilendiriyor. Askerlik yükümlülüğü bazı ülkelerde sorun yaratabiliyor. Bazı ülkelerde vatandaşlıktan çıkmak mümkün değil. İtalya, yurtdışında yaşayan vatandaşlardan sağlık hizmetleri için yıllık 2.000 euro ücret talep etmeyi bile tartışıyor.
ABD’de tartışmalı yasa
Senatör Bernie Moreno, Amerikalıların yalnızca ABD’ye “tam ve münhasır sadakat” duyması gerektiğini savunuyor.
Spiro ise bu tasarının sembolik olduğunu söylüyor:
“Trump’ın eşi ve çocuğu bile çifte vatandaş. Bu yasanın geçmesi mümkün değil.”
Çifte vatandaşlık için en cazip ülkeler hangileri?
Bazı ülkeler, vatandaşlık karşılığı yatırım programlarını tamamen terk etmek yerine yeniden şekillendiriyor.
Arjantin’in bu yıl en az 500 bin dolarlık yatırım şartı içeren bir program başlatması bekleniyor. El Salvador ise Bitcoin yatırımıyla bağlantılı bir vatandaşlık yolu sundu. Bu programların hiçbirinde ikamet şartı bulunmazken, Arjantin pasaportu Güney Amerika’daki güçlü Mercosur bloğuna (Güney Amerika’da serbest ticaret ve ekonomik entegrasyon amacıyla kurulmuş bir birliktir) erişim sağlıyor.
Volek’e göre hükümetler, uygunluk kriterlerini daraltmaya devam ederken, yatırımları öncelikli sektörlere yönlendiren programlar tasarlamayı sürdürecek.
Spiro ise AB, ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda pasaportlarının genellikle en çok talep edilenler arasında yer aldığını belirtirken, şu anda çifte vatandaşlık için en cazip seçeneğin Körfez ülkeleri olduğunu söylüyor.
…
Kurallar neden sıkılaşıyor?
Avrupa ülkeleri, vatandaşlığın “ticari bir meta” haline geldiğini savunuyor.
Malta, altın pasaport programını 2025’te kaldırdı
İtalya, soydan vatandaşlığı iki nesille sınırlandırdı
Portekiz, İsveç ve Polonya ikamet sürelerini artırmayı planlıyor
Ünlülere ayrıcalık var mı?
George ve Amal Clooney, Fransa’da “istisnai vatandaşlık” kapsamında pasaport aldı.
Benzer şekilde Tom Hanks ve ailesi 2020’de Yunan vatandaşlığına kabul edildi.
Bu tür örnekler eleştirilse de, uzmanlara göre yatırım programları yerini “liyakat temelli” istisnalara bırakıyor.
Şimdi başvurmak mantıklı mı? Uzmanlara göre evet.
“Bugün uygunsanız, yarın olmayabilirsiniz,” diyen Spiro, kuralların giderek sertleştiğini vurguluyor.
Volek ise şöyle diyor:
“Yapabiliyorsanız, ertelemeyin.”
