ABD Başkanı Donald Trump’ın sert açıklamalarına rağmen, ABD’li yetkililer İran’a yönelik herhangi bir askerî müdahale kararı alınmadığını ve bölgede birlik seviyelerinde değişiklik yapılmadığını bildirdi…
İran’da son dönemde yaşanan protestolar, derinleşen ekonomik kriz, hızla yükselen enflasyon ve para biriminin çöküşü ile birlikte halkın yaşam koşullarına yönelik öfkesinin dışa vurumu olarak ortaya çıktı.
Başkent Tahran’da dükkanların kapanmasıyla başlayan eylemler, kısa sürede ülke geneline yayılarak hükümetin ekonomik ve siyasi yönetimine yönelik protestolara dönüştü.
Protestolarda şiddet de kısa sürede artınca ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü erken saatlerde Truth Social’da bir paylaşımda bulundu. İran’ın protestocuları vurması ve öldürmesi halinde ABD’nin İran’a yönelik askeri bir saldırıda bulunacağını belirten Trump, ‘Eğer İran, her zaman yaptığı gibi barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse, ABD onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız hazır’ dedi.
İran resmi haber ajansı IRNA’ya göre, İran Dışişleri Bakanlığı yaptığı yazılı açıklamayla, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik açıklamalarını kınadı.
Bakanlıktan yapılan açıklamada, ABD’nin İran’a yönelik tehdidinin, İsrail’in bölgede tansiyonu yükseltme politikasının bir parçası olduğuna vurgu yapılarak, “İran’ın her türlü saldırıya vereceği karşılık hızlı ve kapsamlı olacak.” İfadelerine yer verildi.
Can kayıpları bildirildi
BBC’nin haberine göre yarı resmi Fars Haber Ajansı ve insan hakları örgütü Hengaw, ülkenin güneybatısındaki Lordegan kentinde protestocular ile güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalarda iki kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Hengaw, ölenlerin protestocu olduğunu ve isimlerinin Ahmad Jalil ile Sajjad Valamanesh olduğunu açıkladı.
Fars’a göre, batıdaki Azna kentinde üç kişi, Kouhdasht’ta bir kişi hayatını kaybetti. Ajans, ölenlerin gösterici mi yoksa güvenlik personeli mi olduğunu belirtmedi.
2022’den bu yana en yaygın protestolar
Gösteriler, 2022’de Mahsa Amini’nin gözaltında hayatını kaybetmesiyle patlak veren ayaklanmadan bu yana ülke genelinde görülen en yaygın protestolar olarak değerlendiriliyor. Ancak mevcut eylemlerin, o dönemki protestolarla aynı ölçekte olmadığı belirtiliyor.
CNN International’a konuşan ABD’li yetkililer, şu ana kadar bölgede asker sayısında kayda değer bir değişiklik yapılmadığını ve doğrudan bir adım atılmadığını söyledi.
Bir Beyaz Saray yetkilisi, “Bu aşamada güçlü bir uyarıydı, bildiğim kadarıyla herhangi bir adım atılmadı” ifadelerini kullandı.
Askeri hazırlık var mı?
Trump’ın sözleri askerî bir adımın habercisi olarak yorumlansa da, bir ABD’li yetkili Orta Doğu’daki birlik seviyelerinde değişiklik yapılmadığını ve herhangi bir hazırlık başlatılmadığını söyledi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) yorum yapmayı reddederken, CNN Beyaz Saray’dan da açıklama talep etti.
ABD’nin masadaki seçenekleri
Yetkililere göre ABD’nin İran’daki protestocuları desteklemek için askerî müdahalenin dışında çeşitli seçenekleri bulunuyor. Bunlar arasında, Joe Biden yönetiminin 2022’deki kitlesel protestolar sırasında uyguladığı uydu destekli internet erişimini güçlendirme adımları yer alıyor. Bu tür önlemler, rejimin bilgiye erişimi kesme çabalarını boşa çıkarabilir.
Ayrıca rejim yetkililerine ya da İran ekonomisinin belirli sektörlerine yönelik yeni yaptırımlar da gündeme gelebilir. Trump’ın talimat vermesi halinde, rejimin faaliyetlerini aksatmaya yönelik siber operasyonlar gibi daha gizli adımların da atılabileceği ifade ediliyor.
ABD siyasetinde görüş ayrılığı
Trump’ın açıklamaları Cumhuriyetçi Partide farklı tepkilere yol açtı. Kongre’den bu ay ayrılmaya hazırlanan ve Trump’ın eski müttefiki olan Temsilciler Meclisi üyesi Marjorie Taylor Greene, Trump’ın İran’a asker gönderme tehdidinin “2024’te karşı çıktıkları her şey” olduğunu söyledi.
Buna karşın dış politikada daha sert bir çizgi izleyen Senatör Lindsey Graham,
Trump’ı savunarak,“Barış ve kötülüğe karşı durma konusunda Başkan Trump, büyük Ronald Reagan’ı geçme yolunda ilerliyor” ifadelerini kullandı.
Graham, X’te yaptığı paylaşımda, “Dini naziler tarafından yönetilen zayıflamış bir İran”, Trump’ın ekonomik izolasyon ve askeri gücü “akıllıca kullanma” politikalarının sonucu olduğunu savundu.
Netanyahu görüşmesi sonrası tansiyon yükseldi
Trump’ın açıklamaları, bu hafta başında Florida’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından geldi. Görüşmede, İsrail ile İran arasında yaşanan ve ABD’nin İran’ın nükleer tesislerini vurmasıyla sona eren 12 günlük savaşın ardından Tahran’a karşı yeniden askerî seçeneklerin ele alındığı bildirildi.
Trump: İran’da büyük huzursuzluk var
Trump, İran’daki gelişmeleri bir süredir yakından izlediğini belirterek, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, ülkede yüksek enflasyon ve ekonomik çöküş yaşandığını savundu.
“Her seferinde insanlar bir araya geldiğinde ateş açıyorlar. İnsanları öldürüyorlar. Yıllardır bunu izliyorum,”
diyen Trump, İran yönetimini “acımasız” olarak nitelendirdi.
