Türkiye ve Katar, dış silahlı saldırılara karşı ortak hareket etmeyi öngören savunma anlaşmasını imzaladı. Bölgesel gerilimin arttığı dönemde imzalanan anlaşma, askeri iş birliğini, ortak tatbikatları ve savunma sanayisinde ortak üretimi güçlendirmeyi hedefliyor
Türkiye ve Katar, herhangi bir ülkeye yönelik dış silahlı saldırıya karşı ortak hareket etme taahhüdü içeren yeni bir karşılıklı savunma anlaşmasını onayladı.
Kritik adım, bölgede ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşının yankıları ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ticareti kesintileri sürerken atıldı.
Al Jazeera‘nin haberine göre cuma günü İstanbul’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Katar Emiri Şeyh Tamim bin Hamad Al Thani’nin başkanlığında gerçekleştirilen Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komite’nin üst düzey toplantısının ardından imzalandı.
Bölge, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın sonuçlarıyla ve Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye aksaklıklarıyla boğuşurken imzalanan bu anlaşmanın içeriği ve zamanlaması stratejik önem taşıyor.
Anlaşma neler içeriyor?
Ortak bildiriye göre anlaşma kolektif savunmayı güçlendirmeyi, bölgesel güvenliği teşvik etmeyi ve ülkelerden birine veya her ikisine yöneltilecek dış silahlı saldırılara karşı ortak bir tutum tesis etmeyi amaçlıyor.
Bildiride, anlaşmanın “imzacıların yalnızca kendi egemenliklerini ve toprak bütünlüklerini koruma konusundaki kararlılığını değil, aynı zamanda daha güvenli ve istikrarlı bir bölgesel düzene katkıda bulunma yönündeki ortak vizyonunu da yansıttığı” vurgulandı.
İki ülke, güvenlik tehditleri ve savunma politikaları konusunda birbirleriyle istişarelerde bulunma konusunda mutabakata vardı. Taraflar ayrıca ortak askeri tatbikatları, savunma sanayii iş birliğini ve personel eğitim değişimlerini genişletme kararı aldı.
Yayınlanan bildiride, anlaşmayı neyin tetikleyebileceği veya olası ortak bir yanıtın hangi biçimde olacağı ise yer almadı.
Katar’da yayımlanan Al Raya gazetesinin Cumartesi günkü başyazısında, zirvede varılan diğer anlaşmaların eğitim, tüketici haklarının korunması ile barış, uzlaşı ve çatışmaların çözümünü kapsadığı belirtildi.
Bu bir askeri ittifak mı?
Analistler, bunun taarruz amaçlı bir ittifak olmadığının altını çiziyor.
Katar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde görevli Doç. Dr. Abdulla Banndar Al-Etaibi, Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada, amacın belirli bir ülkeye karşı ittifak kurmak olmadığını söyledi. Al-Etaibi, adımın temel amacının olası bir saldırının maliyetini yükseltmek ve diğer aktörleri bu tür girişimlerden caydırmak olduğunu belirtti.
İki ülke arasındaki iş birliğinin Türk askeri varlığı, ortak eğitimler ve savunma üretimi dahil olmak üzere halihazırda köklü bir askeri ortaklığa dayandığını ifade eden Al-Etaibi, güvenlik doktrinlerinin ve tehdit algılarının örtüşmesiyle ortaklığın daha ileri bir aşamaya taşındığını kaydetti.
Neden önemli?
Bölge, yeni çatışma dalgalarına karşı hazırlık yapıyor.
Al-Etaibi, yeni bir askeri tırmanış korkusunun devletleri savunmalarını ve caydırıcılık kapasitelerini güçlendirmeye yönelttiğini belirtti.
Anlaşma İsrail’in agresif askeri tutumu ve ABD’nin güvenlik şemsiyesinin geleceğine dair artan soru işaretleri eşliğinde hayata geçirildi. Bölgesel devletler, dış güçlere bağımlılığı azaltan, caydırıcılığa ve ortak silah üretimine dayalı yeni ittifaklar arıyor.
Ankara ve Doha, ortak bildiride İran’a yönelik savaşın ve bunun bölgesel yansımalarının diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesi gerektiğinin altını çizdi. Taraflar, Hürmüz Boğazı’ndan güvenli ve kesintisiz geçişlerin tam anlamıyla yeniden başlatılması çağrısında bulundu.
Savunma sanayi konusu
Tedarik zincirleri, sürecin en zayıf halkasını oluşturuyor.
Al-Etaibi, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımı kesintilerinin yabancı askeri tedarik zincirlerine güvenmeyi zorlaştırdığını belirtti. Silahların yerli imkanlarla üretilmesinin ve yedek parçaların güvence altına alınmasının artık yalnızca ekonomik bir tercih değil, stratejik bir zorunluluk haline geldiğini vurguladı.
Ortadoğu politika uzmanı ve akademisyen Mahjoob Zweiri ise Al Jazeera’ye yaptığı değerlendirmede, ortak üretime geçiş hamlesinin ileri bir stratejik aşamaya işaret ettiğini söyledi.
Askeri endüstrilerin milyarlarca dolarlık yatırım ve uzun vadeli taahhütlerin yanı sıra teknoloji transferinde karşılıklı güven gerektirdiğini belirten Zweiri, savaşın ülkelerin neden kendi üretim kapasitesine sahip olması gerektiğini açıkça gösterdiğini, kendi silahlarının çoğunu evde üreterek savaşmaya devam eden İran’ın bunun somut bir örneği olduğunu kaydetti.
Bildiride ayrıca Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya tarafından imzalanan Bedir Mutabakat Muhtırası da memnuniyetle karşılandı.
Metinde bu mutabakat ortak üretim, teknoloji geliştirme, bilgi paylaşımı ve daha güçlü tedarik zincirleri yoluyla “yerli kabiliyetlerin geliştirilmesi” temelinde kolektif savunmaya doğru atılmış bir adım olarak tanımlandı.

